Bezrobocie w Polsce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bezrobocie w Polsce w miastach na prawach powiatu w 2014 roku

W Polsce, wg ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy[1], bezrobotnym jest osoba niezatrudniona i nie wykonująca innej pracy zarobkowej, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy, nie ucząca się w szkole w systemie dziennym, zarejestrowana we właściwym powiatowym urzędzie pracy, jeżeli:

Podstawowym miernikiem wielkości bezrobocia jest stopa bezrobocia, czyli stosunek liczby bezrobotnych zarejestrowanych do liczby ludności aktywnej zawodowo (tj. pracującej i bezrobotnej łącznie) wyrażony w procentach.

Historia bezrobocia w Polsce[edytuj]

Pod koniec lat 80. XX w. Polska była jednym z najbiedniejszych krajów Europy. Polski Produkt Krajowy Brutto per capita w 1990 r. wynosił tylko 1790 USD. Była to wartość znacznie niższa od wyników Japonii (23 810 USD), RFN (20 440 USD), USA (22 072 USD), Francji (17 820 USD), Jugosławii (2920 USD), Węgier (2590 USD), Czechosłowacji (3450 USD), a nawet Bułgarii (2320 USD) i Kuby (2000 USD)[2]. Również uwzględniając parytet siły nabywczej relacja polskiego PKB per capita w stosunku do PKB per capita innych krajów europejskich w 1989/1990 r. wskazywała na znaczną różnicę poziomu rozwoju społeczno-gospodarczego[3]:

  • relacja PKB per capita wg PPP Niemiec (19 054 USD) i PKB per capita wg PPP Polski (6002 USD) wynosiła 3,17 (19 054:6002);
  • relacja PKB per capita wg PPP Portugalii (11 198 USD) i PKB per capita wg PPP Polski(6002 USD) wynosiła 1,86 (11 198:6002);
  • relacja PKB per capita wg PPP Węgier (7612 USD) i PKB per capita wg PPP Polski (6002 USD) wynosiła 1,26 (7612:6002).

Dodatkowo polską gospodarkę cechował wysoki poziom inflacji, która w 1988 r. wynosiła 62,2%, przy jednocześnie prowadzonej reglamentacji wielu artykułów żywnościowych (tzw. inflacja ukryta)[4]. Nierozwiązana była również kwestia polskiego zadłużenia zagranicznego, które w 1989 r. wynosiło ok. 41 mld USD[5]. Dodatkowo Polskę cechowała również silna pozycja związków zawodowych – zarówno pracowniczych, jak i rolników indywidualnych. Z wszystkich krajów Europy Środkowo-Wschodniej znacznie gorszą sytuację społeczno-ekonomiczną posiadała tylko Albania oraz nieznacznie gorszą Bułgaria[6]. Pomimo niskiego poziomu rozwoju społeczno-gospodarczego Polski oraz licznych patologii systemu gospodarki centralnie planowanej polski rynek pracy u progu transformacji cechował się minimalnym poziomem bezrobocia (styczeń 1990 r.: 0,3%)[7]. W badaniu przeprowadzonym przez OBOP w listopadzie 1988 r. aż 70% badanych wskazało, że znalezienie się w sytuacji utraty pracy jest w ich przypadku nieprawdopodobne[8]. W związku z planowanymi reformami gospodarczymi wiele osób w Polsce spodziewało zmian na rynku pracy i ukształtowania się kilkuprocentowego poziomu bezrobocia (podobnego jak w krajach Europy Zachodniej). Jednak rozpoczęcie realizacji Planu Balcerowicza spowodowało wzrost stopy bezrobocia w latach 19901994 do 16,9% (lipiec 1994 r.)[7], aby następnie obniżyć się do poziomu ok. 9–10% w roku 1998 r. (sierpień 1998 r.: 9,5%)[7]. W kolejnych latach (19992004) nastąpił wzrost stopy bezrobocia, która osiągnęła najwyższy poziom w lutym 2003 r. – 20,7%[7]. Wejście polski do Unii Europejskiej, a w konsekwencji otwarcie europejskiego rynku pracy dla Polaków spowodowało znaczne obniżenie stopy bezrobocia, która w październiku 2008 r. wyniosła tylko 8,8%[7]. W kolejnych latach stopa bezrobocia m.in. na skutek globalnego kryzysu gospodarczego, znów przekroczyła poziom kilkunastu procent (luty 2013 r.: 14,4%)[7], aby w 2015 r. zmniejszyć się do poziomu ok. 9%[7].

W okresie transformacji systemowej nastąpił znaczny wzrost poziomu rozwoju społeczno-gospodarczego w Polsce, o czym świadczy m.in.: relacja PKB Polski w 2014 r. stosunku do innych krajów europejskich[3]:

  • relacja PKB per capita wg PPP Niemiec (45 615 USD) i PKB per capita wg PPP Polski (24 882 USD) wynosiła 1,83 (45 615:24 882);
  • relacja PKB per capita wg PPP Portugalii (28 326 USD) i PKB per capita wg PPP Polski(24 882 USD) wynosiła 1,26 (28 326:24 882);
  • relacja PKB per capita wg PPP Węgier (24 498 USD) i PKB per capita wg PPP Polski (24 882 USD) wynosiła 098 (7612:24 882).

Nadal jednak polski rynek pracy znajdował się w kryzysie spowodowanym m.in. błędami w polityce gospodarczej, niskim poziomem konkurencyjności i innowacyjności gospodarki oraz negatywnym dziedzictwem systemu gospodarki centralnie planowanej[9]. Oficjalne wskaźniki stopy bezrobocia nie uwzględniają wpływu innych czynników wpływających na rynek pracy. Połączenie liberalnych przepisów umożliwiających uzyskanie rent inwalidzkich z szerokim przyzwolenie społecznym umożliwiło opuszczenie rynku pracy setkom tysięcy osób z lekkim lub wręcz symulowanym stopniem niepełnosprawności. Sytuacja ta już występowała w latach 80. XX w. i przybrała na sile w latach 90. XX w. (liczba osób uprawnionych do rent z tytułu niezdolność do pracy: 2,7 mln (1988 r.)[10], 3,5 mln (2002 r.)[10] i 1,1 mln (2013 r.)[11]). Poza tym polski rynek pracy cechował również relatywnie niski wiek przechodzenia na emeryturę (2005 i 2009 r. – 59 lat wobec średniej EU-27 – 61 lat)[12], co jest efektem zarówno programów osłonowych dla osób w wieku przedemerytalnym oraz możliwości wcześniejszego przechodzenia na emeryturę w niektórych zawodach (np. górnicy pracujący przy wydobyciu węgla – 25 lat pracy, służby mundurowe pod 15 latach pracy, a obecnie 25 latach pracy), a także znaczny poziom ukrytego bezrobocia wśród osób prowadzących indywidualne gospodarstwa rolne o niewielkim areale. W 1989 r. rolnicy posiadający indywidualne gospodarstwa rolne stanowili 23% ogółu pracujących (w tym blisko 60% gospodarstw stanowiły gospodarstwa do 15 hektarów). Natomiast w 2013 rolnicy posiadający indywidualne gospodarstwa rolne stanowili 15,6% ogółu pracujących (w tym niecałe 30% gospodarstw stanowiły gospodarstwa do 15 hektarów)[13]. Rolników prowadzących indywidualne gospodarstwa rolne nie obejmował obowiązek płacenia podatku dochodowego, lecz symboliczne składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe (KRUS) oraz zdrowotne, jednocześnie otrzymując od 2004 r. dopłaty do produkcji rolnej. Nastąpił dynamiczny wzrost zatrudnienia w strukturach administracji publicznej z poziomu 158,6 tys. osób w 1990 r.[14] do poziomu 426 tys. osób w 2014 r.[15] Pod koniec 2013 r. ok. 2,2 miliona osób pracowało poza granicami Polski, głównie w krajach Unii Europejskiej[16]. Ograniczenie wpływu powyższych czynników (np. racjonalizacja zatrudnienia w administracji publicznej, częściowe ograniczenie przywilejów emerytalnych, powrót Polaków pracujących zagranicą, objęcie rolników identycznymi zasadami w zakresie podatków, finansowania opieki zdrowotnej i składek na ubezpieczenie społeczne, tak jak osób prowadzących działalność gospodarczą) pomimo występowania szarej strefy spowodowałoby ujawnienie się w statystykach znaczącej grupy osób faktycznie bezrobotnych, a w konsekwencji znaczące podwyższenie oficjalnej stopy bezrobocia (dane o bezrobociu zostały zawyżone mniej więcej o jedną trzecią)[17][3]. Warto podkreślić, że wśród zrealizowanych reform podjęto działania mające na celu m.in. zaostrzenie zasad przyznawania rent inwalidzkich oraz częściowe ograniczenie przywilejów emerytalnych.

Bezrobocie rejestrowane w Polsce[edytuj]

Bezrobocie rejestrowane w Polsce od 2003[7][18][19]:

Rok Styczeń Luty Marzec Kwiecień Maj Czerwiec Lipiec Sierpień Wrzesień Październik Listopad Grudzień
2016 10,3 10,3 10,0 9,5
2015 11,9 11,9 11,5 11,1 10,7 10,2 10,0 9,9 9,7 9,6 9,6 9,8
2014 13,9 13,9 13,5 13,0 12,5 12,0 11,8 11,7 11,5 11,3 11,4 11,4
2013 14,2 14,4 14,3 14,0 13,6 13,2 13,1 13,0 13,0 13,0 13,2 13,4
2012 13,2 13,4 13,3 12,9 12,6 12,3 12,3 12,4 12,4 12,5 12,9 13,4
2011 13,1 13,4 13,3 12,8 12,4 11,9 11,8 11,8 11,8 11,8 12,1 12,5
2010 12,9 13,2 13,0 12,4 12,1 11,7 11,5 11,4 11,5 11,5 11,7 12,4
2009 10,4 10,9 11,1 10,9 10,7 10,6 10,7 10,8 10,9 11,1 11,4 12,1
2008 11,5 11,3 10,9 10,3 9,8 9,4 9,2 9,1 8,9 8,8 9,1 9,5
2007 15,1 14,8 14,3 13,6 12,9 12,3 12,1 11,9 11,6 11,3 11,2 11,2
2006 17,5 18,0 17,8 17,2 16,5 15,9 15,7 15,5 15,2 14,9 14,8 14,8
2005 19,4 19,4 19,2 18,7 18,2 18,0 17,9 17,7 17,6 17,3 17,3 17,6
2004 20,6 20,6 20,4 19,9 19,5 19,4 19,3 19,1 18,9 18,7 18,7 19,0
2003 20,6 20,7 20,6 20,3 19,8 19,7 19,6 19,5 19,4 19,3 19,5 20,0

Przypisy

  1. Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z 20 kwietnia 2004 r. z późn. zm. (Dz.U. 2016 poz. 645)
  2. Kronika 1991, Wydawnictwo Kronika, Warszawa 1992, ISBN 8390033119, s. 130.
  3. a b c M. Karlik, Polish labor market – a summary of 25 years of socio-economic reforms on the road from centrally planned economy to the first decade of the European Union membership (1989–2015), Journal of International Studies, Vol. 7, No 3, 2015, s. 231, DOI: 10.14254/2071-8330.2015/8-3/18 (en) online.
  4. G. Kołodko, Ekonomia i polityka transformacji – od szoku do terapii, Poltext, Warszawa 1999, ISBN 8386890-67-3, s. 42.
  5. R. Hunter, L. Ryan, From Autarchy to Market – Polish Economics and Politics 1945–1995, Praeger Publishers, Westport 1998, ISBN 0-275-96219-9, s. 82.
  6. L. Balcerowicz, Socjalizm, kapitalizm transformacja – szkice z przełomu epok, PWN, Warszawa 1997, ISBN 83-01-1200-5, s. 360.
  7. a b c d e f g h Stopa bezrobocia wg GUS w latach 1990–2016 stat.gov.pl. [dostęp 2016-01-13].
  8. Komunikat nr 32/534 z badań – Opinie społeczne o bezrobociu i różnych aktualnych problemach społeczno-politycznych, OBOP, Warszawa, s. 3.
  9. M. Karlik, Polish labor market – a summary of 25 years of socio-economic reforms on the road from centrally planned economy to the first decade of the European Union membership (1989–2015), Journal of International Studies, Vol. 7, No 3, 2015, s. 227, DOI: 10.14254/2071-8330.2015/8-3/18 (en) online.
  10. a b Polska 1989–2014, GUS, Warszawa 2014, s. 31. online.
  11. „Rocznik statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2014”, GUS, Warszawa 2014, s. 282. online.
  12. The 2012 Ageing Report, European Economy 2/2002, European Union, Brussels 2012, s. 99.
  13. Polska 1989–2014, GUS, Warszawa 2014, s. 28, 66. online.
  14. W. Kieżun, Patologia transformacji, Poltext, Warszawa 2013, ISBN 8375613126, s. 296.
  15. „Mały rocznik statystyczny Polski 2015”, GUS Warszawa 2015, s. 63. online.
  16. Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004–2013, GUS, Warszawa, s. 2.
  17. http://wyborcza.biz/biznes/1,147666,19727344,oficjalne-bezrobocie-zawyzone-o-jedna-trzecia.html.
  18. Bezrobotni oraz stopa bezrobocia wg województw, podregionów i powiatów (pol.). stat.gov.pl. [dostęp 2016-01-26].
  19. Pracujący. Zatrudnieni. Wynagrodzenia. Koszty pracy (pol.). stat.gov.pl. [dostęp 2015-05-26].

Linki zewnętrzne[edytuj]