Bezsenność

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy objawu chorobowego. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Bezsenność (agrypnia, asomia[1]; łac. insomnia) – zmniejszona ilość bądź jakość snu, powstała w wyniku:

  • braku uczucia wyspania pomimo dostatecznej długości snu;
  • częstego oraz przedwczesnego budzenia się;
  • trudności w zaśnięciu.

Przewlekle trwająca bezsenność wpływa negatywnie na nastrój, zachowanie oraz wykonywanie zadań i jest przyczyną uczucia ciągłego zmęczenia; może być również przyczyną pogorszenia się jakości życia.

Według niektórych badaczy bezsenność może mieć rolę w powstawaniu niektórych odmian depresji lub je wywoływać.

Bezsenność pierwotna[edytuj | edytuj kod]

Bezsenność nieorganiczna
ICD-10 F51.0
Bezsenność pierwotna
DSM-IV 307.42
DiseasesDB 26877
MeSH D007319

Do rozpoznania bezsenności pierwotnej dochodzi wtedy, gdy bezsenność występuje co najmniej od miesiąca i nie jest spowodowana żadną chorobą somatyczną, zaburzeniem psychicznym, przyjmowanymi substancjami psychoaktywnymi (leki psychotropowe, alkohol, narkotyki) ani żadną z dyssomni.

Przyczyny[edytuj | edytuj kod]

Jedną z głównych przyczyn bezsenności pierwotnej jest nieprawidłowa higiena snu. Do prawidłowej higieny snu należy:

  • unikanie snu w ciągu dnia
  • zastosowanie wysiłku fizycznego podczas dnia i odpowiedniej diety
  • unikanie środków pobudzających (kofeiny, nikotyny) oraz alkoholu, zwłaszcza w godzinach wieczornych
  • wykorzystywanie łóżka jedynie do spania i współżycia, a nie na przykład do oglądania telewizji czy czytania
  • zachowywanie jednakowych godzin zasypiania i wstawania
  • unikanie zajęć pobudzających przed snem (np. oglądania telewizji, grania w gry), a zamiast nich czytanie bądź stosowanie technik relaksacyjnych
  • zażywanie relaksującej kąpieli przed snem
  • w przypadku osób łatwo przyswajających mleko – wypicie szklanki gorącego mleka przed położeniem się spać
  • niespożywanie dużych ciężkostrawnych posiłków przed snem
  • zapewnienie jak największego komfortu w łóżku
  • zapewnienie sobie ciszy w sypialni

Bezsenność wynikająca z innych przyczyn[edytuj | edytuj kod]

Pierwotne zaburzenia snu[edytuj | edytuj kod]

Do pierwotnych[a] przyczyn bezsenności zalicza się takie dyssomnie jak zaburzenia rytmu snu i czuwania oraz zespół bezdechu śródsennego oraz wszystkie zaburzenia zaliczane do parasomnii.

Zaburzenia psychiczne[edytuj | edytuj kod]

Zaburzenia psychiczne mogące wywoływać bezsenność to:

Bezsenność może być objawem klinicznym depresji maskowanej (to jest takiego rodzaju depresji, w którym endogenny zespół depresyjny maskowany jest przez inne objawy)[2].

Choroby somatyczne[edytuj | edytuj kod]

Zaburzenia w rozpoczęciu i trwaniu snu (insomnia)
insomnia organica
ICD-10 G47.0
DiseasesDB 26877
MeSH D007319

Bezsenność może występować w przebiegu takich chorób jak:

  • choroby, w przebiegu których występuje ból
  • zaburzenia krążeniowo-oddechowe
  • schorzenia gruczołu krokowego, zapalenie dróg moczowych (związane z nocnym oddawaniem moczu)
  • choroby tarczycy
  • niewydolność wątroby i nerek
  • uszkodzenia OUN

Zażywanie substancji psychoaktywnych[edytuj | edytuj kod]

Przyjmowanie niektórych z substancji psychoaktywnych może spowodować występowanie bezsenności; do tych substancji należą:

Leczenie[edytuj | edytuj kod]

Leczenie bezsenności nieorganicznej (pierwotnej)[edytuj | edytuj kod]

Leczenie bezsenności pierwotnej rozpoczyna się od zastosowania metod niefarmakologicznych, do których należą: przestrzeganie zasad higieny snu, kontrola bodźców (ang. stimulus control therapy – SCT), techniki relaksacyjne, sprzężenie zwrotne (ang. biofeedback) oraz psychoterapia poznawcza. W przypadku niewystarczającej skuteczności wymienionych metod zaleca się zwykle zastosowanie farmakoterapii lekami o działaniu uspokajającym, nasennym lub ułatwiającymi zasypianie. Leczeniem bezsenności nieorganicznej zajmują się przede wszystkim lekarze specjalizujący się w psychiatrii, neurologii, a także lekarze rodzinni[3].

Zasady higieny snu i kontroli bodźców[edytuj | edytuj kod]

  • staraj się wstawać zawsze o tej samej porze, nawet wówczas, gdy nie czujesz się wyspany po danej nocy,
  • unikaj kofeiny, nikotynyalkoholu w ciągu 4–6 godzin przed snem,
  • unikaj ciemnych pomieszczeń w ciągu dnia,
  • unikaj drzemek w ciągu dnia,
  • podejmowanie w godzinach popołudniowych regularnego wysiłku fizycznego (np. ćwiczeń fizycznych) może ułatwić późniejsze zaśnięcie,
  • jedz kolacje najpóźniej 3 godziny przed snem (najlepiej przed godziną 18:00) składające się tylko z lekkostrawnych pokarmów, natomiast w godzinach wieczornych, zwłaszcza bezpośrednio przed snem unikaj jedzenia,
  • nie należy wypijać nadmiernej ilości płynów bezpośrednio przed pójściem spać, aby uniknąć wybudzania się wkrótce po zaśnięciu z powodu parcia na mocz,
  • unikaj w godzinach wieczornych silnego światła,
  • aktywności wykonywane bezpośrednio przed snem nie powinny być nadmiernie stymulujące (unikaj np. głośnej, pobudzającej muzyki, zaś oglądanie filmów możesz zastąpić czytaniem książek o niepodnoszącej napięcia psychicznego treści),
  • przed zaśnięciem korzystne może być zastosowanie różnych technik relaksacyjnych (m.in. powolne praktykowanie jogi, podczas której odpowiednie techniki oddychania mogą pomóc zmniejszyć niepokój i napięcie mięśni),
  • korzystne jest ustalenie sobie określonej rutyny czynności poprzedzających położenie się do snu (takich, jak ciepła kąpiel, czytanie książki, relaksacja),
  • używaj łóżka tylko do snu i życia seksualnego, zaś inne rodzaje aktywności takie, jak czytanie, oglądanie telewizji, jedzenie, należy wykonywać poza łóżkiem,
  • korzystne może być kładzenie się wieczorem do łóżka dopiero wtedy, gdy czujesz się senny,
  • usuń zegarek z zasięgu wzroku w sypialni,
  • łóżko powinno być wygodne i dopasowane do twojej wagi i preferencji,
  • pomieszczenie, w którym śpisz powinno mieć dopływ świeżego powietrza przez całą noc, a temperatura powietrza nie powinna być zbyt wysoka,
  • wyeliminuj wszystkie hałasy (możesz użyć stoperów dousznych),
  • zmniejsz natężenie światła w sypialni (np. poprzez użycie grubych zasłon lub rolet),
  • jeśli leżąc w łóżku nie możesz zasnąć lub po przebudzeniu powrócić do snu, zamiast starać się zasnąć „na siłę”, po około 1/2 godziny leżenia bez poczucia nadchodzącego snu, wyjdź z łóżka i udaj się do innego pomieszczenia, a do łóżka powróć dopiero wtedy, gdy znowu poczujesz się senny.

Leczenie farmakologiczne[edytuj | edytuj kod]

W przypadku występowania bezsenności, której towarzyszą objawy depresji, zwykle poprawę przynosi zastosowanie leków przeciwdepresyjnych o właściwościach ułatwiających zaśnięcie takich, jak mirtazapina, mianseryna, trazodon czy amitryptylina. Pomocne mogą być również neuroleptyki o działaniu sedatywnym jak np. pernazyna, promazyna, chlorprotiksen czy lewomepromazyna, a z neuroleptyków atypowych – kwetiapina lub rysperydon. W odróżnieniu od typowych leków nasennych (np. benzodiazepin), wymienione leki przeciwdepresyjne i przeciwpsychotyczne nie mają właściwości uzależniających i w części przypadków mogą być stosowane z dobrym skutkiem przez wiele miesięcy, a nawet lat[3].

Leki nasenne (takie, jak benzodiazepiny, m.in. alprazolam, bromazepam, temazepam, estazolam, diazepam, klonazepam, a także inne leki nasenne: zopiklon, zolpidem, zaleplon i klorazepat), ze względy na ryzyko uzależnienia, nie powinny być rutynowo stosowane w leczeniu bezsenności pierwotnej. W przypadku konieczności ich zastosowania, okres ich przyjmowania nie powinien być dłuższy niż 1–2 miesiące. Wynika to z faktu, iż często w ciągu 2–12 tygodni ich codziennego stosowania wzrasta tolerancja organizmu na ich działanie (do zaśnięcia stopniowo mogą być potrzebne coraz wyższe dawki leku benzodiazepinowego, zaś przy próbach odstawienia tego leku, bezsenność może się istotnie nasilać, innymi słowy może wystąpić tzw. „bezsenność z odbicia”). Ryzyko pojawienia się tolerancji organizmu i uzależnienia wzrasta szczególnie wtedy, gdy lek stosowany jest zbyt często lub w dawkach wyższych, niż zalecone przez lekarza. Uzależnienie od leków nasennych może manifestować się objawami lękowymi i obrazie przypominającym zespół lęku uogólnionego. Zwykle zaleca się stosowanie leków nasennych w minimalnych, skutecznych dawkach oraz w miarę możliwości przyjmowanie ich nie codziennie. Przyjmowanie ich co kilka–kilkanaście dni, znacznie ogranicza ryzyko uzależnienia i tolerancji. Najskuteczniejsze w leczeniu bezsenności są krótko działające (np. benzodiazepiny takie, jak temazepam, estazolam, a także inne leki nasenne: zopiklon, zolpidem oraz zaleplon), które nie powodują senności na drugi dzień – są one szczególne przydatne w razie problemów z samym zasypianiem[3].

Leczenie bezsenności wtórnej[edytuj | edytuj kod]

W przypadku bezsenności będącej następstwem innych chorób lub zaburzeń, dąży się do ich usunięcia. Sposób leczenia uzależniony jest od przyczyn bezsenności wtórnej. Pomocniczo mogą być stosowane także niektóre metody wykorzystywane w leczeniu bezsenności pierwotnej, w tym farmakoterapia[3].

Powikłania[edytuj | edytuj kod]

Nasilona bezsenność może powodować czterokrotne zwiększenie ryzyka choroby niedokrwiennej serca[4].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Nie mylić z bezsennością pierwotną, chociaż ona również zalicza się do zaburzeń snu wynikających z przyczyn pierwotnych, jednak innych, niż tutaj wymienione.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Internetowa Encyklopedia WIEM: Bezsenność. Onet.pl.
  2. Psychiatria : pod redakcją Stanisława Dąbrowskiego, Jana Jaroszyńskiego, Stanisława Pużyńskiego. T. 1. Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, 1987, s. 136. ISBN 83-200-1228-7.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 J. Rybakowski, S. Pużyński, J. Wciórka: Psychiatria. T. 2. Wrocław: Elsevier Urban & Partner, 2010, s. 501–515. ISBN 978-83-7609-102-0.
  4. S Schwartz, W McDowell Anderson, SR Cole, J Cornoni-Huntley i inni. Insomnia and heart disease: a review of epidemiologic studies. „Journal of psychosomatic research”. 47 (4), s. 313-33, Oct 1999. PMID: 10616226. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Alasdair D. Cameron: Psychiatria. Wyd. II. Wrocław: Urban & Partner, 2005, s. 175-176, 178, seria: Crash Course. ISBN 978-83-8958-176-1.
  • ICD 10.Zaburzenia psychiczne u osób dorosłych. Opisy przypadków klinicznych. Gdańsk: American Psychiatric Press – Medical Press, 1999, s. 227. ISBN 83-87909-55-6.


Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.