Biała (powiat pajęczański)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Biała
Biała
Państwo  Polska
Województwo łódzkie
Powiat pajęczański
Gmina Rząśnia
Liczba ludności (III 2011) 966[1]
Strefa numeracyjna 44
Tablice rejestracyjne EPJ
SIMC 0550901
Położenie na mapie województwa łódzkiego
Mapa lokalizacyjna województwa łódzkiego
Biała
Biała
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Biała
Biała
Ziemia 51°11′03″N 19°01′37″E/51,184167 19,026944

Biała (Biała Szlachecka) – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie pajęczańskim, w gminie Rząśnia[2].

Biała Szlachecka jest wsią typu szeregowego, położoną na łagodnie pofałdowanym obszarze Wysoczyzny Bełchatowskiej, na terenie pociętym ciekami należącymi do systemu wodnego Niecieczy.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Udokumentowane dzieje Białej Szlacheckiej sięgają roku 1398, kiedy to był wzmiankowany Ziemko z Białej (Zemko de Bala). W dokumentach z XVI w. Biała (Byala) występuje jako wieś w parafii Pajęczno, leżąca zgodnie z dokumentami z lat 1511–1518, w powiecie radomszczańskim i województwie sieradzkim. W latach 1552–1553 wymieniano Białą (Biala) jako włość szlachecką. Wtedy zapewne powstała obronna rezydencja.

Niegdyś dziedzictwo Marcina i Joachima Bielskich wyznania kalwińskiego. Marcin Wolski w wianie żony z rodziny Siemkowickich otrzymał Białą Szlachecką, od jej nazwy zaczął używać nazwiska Bielski. Ich dom Napoleon Orda uwiecznił w swoim Albumie widoków historycznych Polski na rysunku 28.

Na skraju wsi, nad przepływającym przez nią ruczajem, stał niegdyś obronny dwór, stanowiący siedzibę i miejsce pracy twórczej Marcina i Joachima Bielskich. Swoje gniazdo rodzinne zwali oni Albumą od łacińskiej nazwy Białej: Alba. W miejscu rezydencji znajdowała się szkoła (Obecnie położona w innym miejscu) , otoczona z trzech stron dawnymi fosami – stawami. Dwór miał formę murowanej kamienicy o orientacyjnych wymiarach 15x21 m, usytuowanej na kopcu otoczonym nawodnionymi fosami. M. Baliński i T. Lipiński tak pisali o nim w połowie XIX w.: "dom obu tych zacnych mężów była to niewielka czworokątna z cegły budowa na niskie piętro wystawiona. Podczas rozruchów maksymiliańskich rota Stadnickiego spaliła dwór, potem Bielski odnowił. Potem znów pogorzał i teraz rudera [ ... ]".

W styczniu 1588 roku dwór został spalony przez oddział Stanisława "Diabła" Stadnickiego. Później obiekt odbudowano a w ruinie ponownie był w roku 1770. Świadczy o tym poniższy opis, zaczerpnięty ze sporządzonego wówczas inwentarza: "Dworu żadnego nie masz, tylko kamienica pusta, już pozawalana, chałupa dla folwarcznej gospodyni, chlewy, obory między któremi przejazd na podwórze. Te wszystkie budynki woda ze trzech stron oblewa". W 1820 roku obiekt został odbudowany i dopiero po II wojnie światowej ostatecznie rozebrany. Jeszcze w latach 50. XX w. istniały części piwniczne dawnego dworu. Obecnie pozostały tylko zachowane w większości ziemno-wodne elementy założenia obronnego.

Do dziś zachował się tutaj zarys rozległego, czworobocznego kopca o płaskiej powierzchni otoczonego z trzech stron wodami fos – stawów, założonych na drobnym dopływie Niecieczy. Powierzchnia kopca znajduje się na wysokości 1–1,5 m ponad lustrem wody w stawach. Wymiary poprzeczne kopca wynoszą około 120x80 m. Po stronie południowej kopiec sąsiaduje bezpośrednio z okolicznymi polami i łąkami.

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa piotrkowskiego.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa[3] na listę zabytków wpisane są obiekty:

  • kościół św. Jana Chrzciciela, drewniany, 2 poł. XVI w., nr rej.: 159-IX-5 z 7.07.1948 oraz 180 z 26.05.1967
  • pozostałości dworu obronnego, na terenie szkoły podstawowej, XV/XVI w., nr rej.: 988-XVI-4 z 7.01.1960

Przypisy

  1. a b Ludność w miejscowościach statystycznych według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. W: Narodowy Spis Powszechny 2011 [on-line]. Główny urząd statystyczny. [dostęp 28 września 2015].
  2. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz. U. z 2013 r. poz. 200)
  3. NID: Rejestr zabytków nieruchomych, województwo łódzkie. [dostęp 18 września 2008].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Leszek Kajzer: Dwory obronne Wieluńskiego. Łódź, 1984, s. 65-66
  • Leszek Kajzer: Zamki i dwory obronne w Polsce centralnej. Warszawa, 2004, s. 193. ISBN 8371813287
  • Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 2, województwo łódzkie, zeszyt 7, pow. piotrkowski, s. 28 (Wola Grzymalina)
  • H. Barycz, biogram Joachima Bielskiego..., s. 62
  • W. Szczygielski: Dzieje ziemi wieluńskiej. Łódź, 1969, s. 109
  • S. Zajączkowski, S.M. Zajączkowski: Materiały do słownika geograficzno-historycznego dawnych ziem łęczyckiej i sieradzkiej do 1400 roku, s. 13
  • H. Konikowski: Pajęczno i okolice. Łódź, 1972, s. 61
  • I. Chrzanowski: biogram Marcina Bielskiego, Polski Słownik Biograficzny, t. II, s. 64-66
  • M. Baliński, T. Lipiński: Starożytna Polska pod względem historycznym, jeograficznym i statystycznym opisana. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1986, t. I, s. 234

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]