Biała Przemsza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Biała Przemsza
Ilustracja
Biała Przemsza na granicy Maczek i Szczakowej
Kontynent Europa
Państwo  Polska
Rzeka
Długość 63,9 km
Powierzchnia zlewni 876,6 km²
Średni przepływ 4 m³/s Sławków
Źródło
Miejsce Wolbrom
Wysokość ok. 376 m n.p.m.
Ujście
Recypient Przemsza
Miejsce Mysłowice
Wysokość ok. 250 m n.p.m.
Współrzędne 50°13′46″N 19°09′28″E/50,229444 19,157778
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
ujście
ujście
Biała Przemsza w Sławkowie
Biała Przemsza w Starych Maczkach

Biała Przemszarzeka w województwie małopolskim i śląskim, biorąca początek na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej, o długości 63,9 km i powierzchni zlewni 876,6 km².

Rzeka tworzy odnogi, meandry, moczary, niekiedy stawy. Przepływy i stany wód są bardzo stałe[1].

Bieg rzeki[edytuj]

Biała Przemsza zaczyna bieg na Wyżynie Olkuskiej od źródeł wypływających z torfowiska na wysokości 376 m n.p.m., na południowy zachód od Wolbromia. Stamtąd pod nazwą Centary płynie na południowy zachód w płaskodennej dolinie głębokiej na 8–12 m i szerokiej na 200–300 m. Wzdłuż rzeki biegnie tam linia kolejowa nr 62. W Chrząstowicach wpada do niej ze wschodu od Czyśćca struga, która jednak ostatnimi laty całkowicie wysycha. W Golczowicach przyjmuje potok płynący od Czarnego Lasu. W Kluczach wpada do niej od północy dopływ płynący od wsi Rodaki. Płynąc dalej na zachód przepływa przez Pustynię Błędowską, dzieląc ją na pół. Na jej zachodnim krańcu wpada do niej od północy, od wsi Chechło, Centuria, a od płd.-wsch. potok Biała. Dalej rzeka zmienia kierunek na południowy i wąską, głęboką doliną przełamuje się przez Garb Ząbkowicki do Sławkowa. Przepływa przez Okradzionów, dzielnicę Dąbrowy Górniczej oraz południowym skrajem dzielnicy Sosnowca Maczki i dzielnicami Jaworzna[1].

Na granicy dwóch sosnowieckich dzielnic: Niwki i Boru oraz Mysłowic na wysokości ok. 250 m n.p.m. łączy się z Czarną Przemszą tworząc Przemszę, która wpada do Wisły. Miejsce to w rejonie zbiegu granic Sosnowca i Mysłowic jest znane jako Trójkąt Trzech Cesarzy.

Biała Przemsza na znacznej długości zachowała naturalny charakter. Naturalny, meandrujący odcinek między 11,9 a 14 km biegu rzeki został uchwałą Rady Miasta Jaworzna uznany za użytek ekologiczny „Zakola Białej Przemszy”[2]

Przepływ średni:

  • 1–2 m³/s (Golczowice),
  • 4 m³/s (Sławków),
  • 6 m³/s (Sosnowiec Maczki),
  • 8 m³/s (ujście do Przemszy).

Dopływy[edytuj]

Fauna[edytuj]

W górnym odcinku rzeki dominującym gatunkiem ryb jest pstrąg potokowy. Występuje także rak szlachetny. Dolny odcinek dawniej był zanieczyszczony ściekami przemysłowymi, począwszy od Klucz[1]. Obecnie sytuacja się poprawiła i ryby żyją na całej długości rzeki.

Historia[edytuj]

W latach 1796–1806 Biała Przemsza stanowiła rzekę graniczną pomiędzy pruskim Nowym Śląskiem a Austrią, a w latach 1815–1914, na odcinku od Sławkowa do Maczek, pomiędzy Galicją a zaborem rosyjskim. W przeszłości była rzeką spławną. M.in. w latach 1826–1831 transportowano nią blachę i odlewy z walcowni pod Sławkowem do portu rzecznego w Niwce. Do 1839 r. kursował po Białej Przemszy zbudowany przez Anglika Davy’ego statek parowy, zwany przez mieszkańców nadbrzeżnych wiosek „czortopchajem”. Po rzece kursowały też w XIX w. mniejsze galary przewożące aż do ujścia Przemszy do Wisły produkty rolnicze i węgiel kamienny.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b c Feliks Kiryk, Ryszard Kołodziejczyk: Dzieje Olkusza i regionu olkuskiego. T. 1. Warszawa-Kraków: PWN, 1978, s. 6.
  2. Województwo Śląskie: UCHWAŁA NR XXIX/424/2013 RADY MIEJSKIEJ W JAWORZNIE z dnia 26 lutego 2013 r. w sprawie ustanowienia użytku ekologicznego Zakola Białej Przemszy. W: Dziennik Urzędowy Woj. Śląskiego [on-line]. 2013-03-12. [dostęp 2016-05-02]. s. poz. 2292.

Linki zewnętrzne[edytuj]