Białaczów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Białaczów
Herb
Herb Białaczowa
Klasycystyczny ratusz w Białaczowie
Klasycystyczny ratusz w Białaczowie
Państwo  Polska
Województwo łódzkie
Powiat opoczyński
Gmina Białaczów
Liczba ludności (2011) 1209
Strefa numeracyjna 44
Kod pocztowy 26-307[1]
Tablice rejestracyjne EOP
SIMC 0536350
Położenie na mapie gminy Białaczów
Mapa lokalizacyjna gminy Białaczów
Białaczów
Białaczów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Białaczów
Białaczów
Położenie na mapie województwa łódzkiego
Mapa lokalizacyjna województwa łódzkiego
Białaczów
Białaczów
Położenie na mapie powiatu opoczyńskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu opoczyńskiego
Białaczów
Białaczów
51°18′N 20°18′E/51,300000 20,300000
Klasycystyczny pałac Małachowskich

Białaczów – dawne miasto, obecnie wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie opoczyńskim, w gminie Białaczów[2].

Białaczów uzyskał lokację miejską przed 1450 rokiem, zdegradowany po 1674 roku, ponowne nadanie praw miejskich w 1787 roku, degradacja w 1869 roku[3]. Miasto prywatne Królestwa Kongresowego, położone było w 1827 roku w powiecie koneckim, obwodzie opoczyńskim województwa sandomierskiego[4]. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa piotrkowskiego, zaś przed 1975 do województwa kieleckiego.

Miejscowość jest siedzibą gminy Białaczów.

W Białaczowie urodził się błogosławiony Jan Prandota, polski duchowny katolicki, biskup krakowski w latach 1242–1266.

Części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Białaczów[5][6]
SIMC Nazwa Rodzaj
0536367 Kowalów część wsi
0536373 Stanisławów część wsi
0536380 Wygnanów część wsi

Historia[edytuj | edytuj kod]

W XIII wieku miejscowość była własnością Odrowążów i Białaczowskich, w XVIII wieku (od około 1727) i XIX wiekuMałachowskich.

W roku 1827[7] spisano w Białaczowie 81 domów i 651 mieszkańców.
W 1858 roku Białaczów posiadał 77 domów i 900 mieszkańców. W roku 1880 było tu już 94 domów, 1180 mieszkańców.
Natomiast Białaczów folwark miał 2590 mórg obszaru, w tym do osady i włościan należało 924 mórg.

Parafia Białaczów w dekanacie opoczyńskim liczyła 3981 dusz.

Stanisław Małachowski nadał wolność osobistą ludności wiejskiej, zbudował zakłady przemysłowe w Petrykozach, Rudzie i Parczowie, pałac oraz ratusz dla miejskiej władzy. Zmiana właściciela dóbr białaczowskich miała miejsce w 1888 roku, kiedy w spadku przejął je Ludwik Broel-Plater, jego syn Zygmunt wybudował cegielnię i tartak w Petrykozach. Po I wojnie światowej uregulowane zostały serwituty i przeprowadzona została parcelacja majątków w Parczowie, Petrykozach i Żelazowicach. W roku 1945 majątek białaczowskich został przejęty na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. Rodzina Platerów została zmuszona do opuszczenia swej siedziby.

Prawa miejskie otrzymał Białaczów w 1456, potwierdzono je w 1787. Od 1795 miejscowość znalazła się w zaborze austriackim, następnie od 1809 w Księstwie Warszawskim, a od 1815 w Królestwie Polskim. W 1787 ówczesny właściciel miasta, Stanisław Małachowski, nadał mu herb przedstawiający w błękitnej tarczy herbowej splecione inicjały majuskułowe „S” i „M” barwy złotej[8].

W roku 1870[9] miejscowość utraciła prawa miejskie.

14 lipca 2011 Białaczów ucierpiał w wyniku burzy, której towarzyszył szkwał. Około 260 zabudowań w gminie uległo zniszczeniu lub uszkodzeniu[10][11][12].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Kościół parafialny, pierwszy raz wybudowany w XIII w., odbudowany po pożarze roku w 1511, rozbudowany w latach 16941696, a następnie przebudowany w latach 1870 i 1932.
  • Klasycystyczny ratusz z 1797 r.
  • Klasycystyczny zespół pałacowy wybudowany w latach 17971800 przez Stanisława Małachowskiego. Złożony z budynku głównego, połączonych z nim ćwierćkolistych galerii, oficyny, dwóch pawilonów i parku. W parku pseudośredniowieczne ruiny i oranżeria projektu Franciszka Marii Lanciego. W parku rośnie wiele ciekawych okazów drzew, m.in. tulipanowce. Obecnie obiekt jest siedzibą miejscowego domu pomocy społecznej. W latach 80. budynki pałacowe przeszły gruntowny remont (co jest zasługą ówczesnej dyrektor – mgr Walerii Barbary Budzyńskiej) i odzyskały dawną świetność.
  • Budynki folwarczne i gorzelnia z przełomu XVIII i XIX wieku.
  • Zajazd z początku XIX wieku.
  • Domy w rynku z przełomu XVIII i XIX wieku.

W pobliżu miejscowości znajduje się rezerwat leśny Białaczów.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. s. według wyboru. [dostęp 2014–03–09].
  2. Główny Urząd Statystyczny: Rejestr TERYT. [dostęp 2014-07-09].
  3. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s.18-19.
  4. Tabella miast, wsi, osad Królestwa Polskiego, z wyrażeniem ich położenia i ludności, alfabetycznie ułożona w Biórze Kommissyi Rządowéy Spraw Wewnętrznych i Policyi. T. 1 : A-Ł, Warszawa 1827, s. 17.
  5. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 1867, 2013–02–15. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2014–03–09]. 
  6. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 18.11.2015].
  7. Białaczów w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. I: Aa – Dereneczna. Warszawa 1880.
  8. Rada Gminy Białaczów: Uchwała Nr XVII / 111/2008 Rady Gminy w Białaczowie z dnia 27 sierpnia 2008 roku w sprawie zatwierdzenia „Planu Odnowy Miejscowości Białaczów”. [dostęp 2011-03-04].
  9. Postanowienie z 24 października (5 listopada) 1869, ogłoszone 1 (13 stycznia) 1870 (Dziennik Praw, rok 1869, tom 69, nr 239, s. 419).
  10. Potężna wichura i burza pod Opocznem: 320 uszkodzonych budynków. mmlodz.pl > Artykuły > Spoza miasta [on-line], 2011-07-14. [dostęp 2013-11-02].
  11. Agnieszka Wyderka: Pół tysiąca strażaków usuwa skutki burz w Łódzkiem i Mazowieckiem. rmf24.pl > Fakty > Polska [on-line], 2011-07-15. [dostęp 2013-11-02].
  12. po. PAP: Straż pożarna: Gwałtowne burze uszkodziły 1121 budynków. newsweek.pl > Polska [on-line], 2011-07-16. [dostęp 2013-11-02].


Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]