Białogon

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Białogon
Dzielnica Kielc
Państwo  Polska
Województwo  świętokrzyskie
Miasto Kielce
Położenie na mapie Kielc
Mapa lokalizacyjna Kielc
Białogon
Białogon
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Białogon
Białogon
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Białogon
Białogon
Ziemia50°51′13″N 20°33′06″E/50,853611 20,551667
Portal Portal Polska
Dzielnice i osiedla Kielc, Białogon ma na mapie nr 33

Białogon – część[1][2] Kielc, jej początki sięgają I połowy XVII w., kiedy zaczęła istnieć jako osada przemysłowa. Położona jest na obrzeżach miasta, w pobliżu drogi wojewódzkiej nr 762. Posiada własną stację kolejową, na której zatrzymują się jedynie pociągi osobowe. Przy ulicy Fabrycznej, naprzeciw Skweru Brzezinki oraz Arboretum im. Władysława Dzikowskiego, znajduje się zabytkowy drewniany, kryty gontem, kościółek Przemienienia Pańskiego. Nieopodal, na ulicy Pańskiej 1A znajduje się Dom Harcerza im. Natalii Machałowej. Przy ulicy Kolonia 9 znajduje się, obecnie będący w budowie nowy kościół. Przy ulicy Górników Staszicowskich mieści się Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 8 w Kielcach, od 2010 roku noszący imię Natalii Machałowej[3].

Przez Białogon przechodzi szlak turystyczny czerwony czerwony szlak turystyczny z Chęcin do Kielc.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Jak głosi legenda, podróżni wędrujący z różnych zakątków kraju i świata często przystawali u brzegów rzeki Bobrzy, przemierzając biegnący tędy szlak kupiecki. Podczas tych postojów, często widywano dziwne białe ogony, nie wiedząc, że to słońce odbijające się w sierści żyjących w rzece bobrów czyni ich ogony białymi, wiec okrzyknięto to miejsce jako słynące z białych ogonów. Powstałą tu wkrótce osadę nazwano Białymi Ogonami, następnie Białogonami, aż wreszcie przybrała obecną formę – Białogon.

Białogon zaczął istnieć jako osada przemysłowa w I połowie XVII wieku, wraz ze wzniesieniem tu huty miedzi i ołowiu przez Franciszka i Piotra Konieckickich. W latach 1814-1817, z inicjatywy Stanisława Staszica wybudowano hutę „Aleksandra”, w której pozyskiwano miedź, bito srebrne monety, oraz produkowano wyroby ogólnego użytku. Po wyczerpaniu w okolicy rud miedzi i ołowiu, zakład przebudowano na odlewnie żeliwa. W trakcie powstania listopadowego powstawały tu m.in. lufy armatnie, pociski artyleryjskie oraz karabiny. W II poł. XIX w. fabryka rozpoczęła produkcję maszyn rolniczych. Projekt osiedla wzorowano na tzw. „Róży Wersalskiej”, a końcowy układ stanowi pięć, promieniście rozłożonych ulic, wychodzących spod bramy zakładu. Rozplanowanie to, powstałe w 1817 roku, uznano za zabytkowe. Po gruntownej przebudowie oraz rozbudowie zakład został zamieniony, w 1966 roku, w „Kielecką Fabrykę Pomp – Białogon”, która prowadzi produkcję do dnia dzisiejszego. Białogon został włączony do granic miasta Kielce dopiero po drugiej wojnie światowej, 1 stycznia 1966 roku[4].

Nazwa Białogon jest po raz pierwszy wzmiankowana w dokumentach z roku 1601 i ma związek z tutejszą kulturą rolniczą. Stanowi ona złożenie przymiotnika biały (określającego kolor wapiennego podłoża) oraz rzeczownika gon, oznaczającego prawdopodobnie przeganianie bydła[5].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kościół pw. Przemienienia Pańskiego
  • Drewniany, kryty gontem, kościółek Przemienienia Pańskiego, wybudowany w latach 1917–1918, wraz z ogrodzeniem i dzwonnicą, w stylu podhalańskim. Został zaprojektowany przez Mateusza Galasa, a jego architektura nawiązuje do modnego wówczas stylu zakopiańskiego. W 1993 r. kościół wraz z drewnianą dzwonnicą i drewnianym ogrodzeniem z bramką, jako zespół, został wpisany do rejestru zabytków nieruchomych (nr rej.: A.401/1-3 z 14.04.1993)[6].
  • Zespół fabryczny dawnych Zakładów Białogońskich wraz z osiedlem przemysłowym (nr rej.: A.402 z 1.12.1956 i z 15.02.1967)[6]:
    • hala odlewni z lat 1814–1820,
    • hala odlewni mosiądzu z lat 1814–1820,
    • hala kotlarni i modelarni z lat 1814–1820,
    • dawna szkoła, obecnie sklep, z 1824 r.,
    • domy mieszkalne, ul. Fabryczna 2–4, 14, 16, 18, 20, ul. Pańska 2, 4, 6, z lat 1824–1837.

Warunki przyrodnicze[edytuj | edytuj kod]

Na Białogonie znajduje się miejsce, gdzie rzeki Silnica i Sufraganiec wpadają do Bobrzy. Do połowy lat 90. XX wieku istniał tzw. Staw Białogoński, niestety na skutek zaniedbania regulacji stawideł, nadmiar wody spowodował przerwanie grobli. Obecnie na jego miejscu są torfowiska[potrzebny przypis]. W głębi lasu znajduje się rezerwat przyrody Biesak-Białogon, najmniej znany i najtrudniej dostępny kielecki kamieniołom.

Z podziemnych źródeł białogońskich czerpana jest woda do miejskich wodociągów.

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Na Białogon kursują następujące linie autobusowe:

  • 1 (Klecka – Dobromyśl)
  • 6 (Żelaznogórska – Pietraszki)
  • 19 (Zagórska – Bolechowice)
  • 27 (Os. Ślichowice - Os. Ślichowice) - trasa okrężna z jedną pętlą
  • 28 (Zagórska – Jaworznia Szkoła)
  • 29 (Os. Ślichowice - Os. Ślichowice) - trasa okrężna z jedną pętlą
  • 31 (Kaczmarka – Chęciny Cmentarz)
  • 39 (Zalesie Gaj – Os. Świętokrzyskie)
  • 111 (Zalesie – Szybowcowa)
  • T (Tokarnia - Kaczmarka)

Znaczenie ekonomiczne[edytuj | edytuj kod]

Kielecka Fabryka Pomp „Białogon”

Na Białogonie, na końcu ulicy Fabrycznej, z siedzibą na ul. Druckiego-Lubeckiego 1, znalazła Kielecka Fabryka Pomp, swojego czasu jeden z ważniejszych zakładów pracy. Również przy ulicy Fabrycznej znajduje się obecnie także firma Formaster S.A., producent przepływowych ogrzewaczy i systemów filtracyjnych.

Do momentu ogłoszenia bankructwa w 2004 mieściło się tu również przedsiębiorstwo PiA-Piasecki, zajmujące się produkcją urządzeń armaturyjnych. Obecnie na Białogonie, przy Alei Górników Staszicowskich, mieści się Sala Królestwa 5 kieleckich zborów Świadków Jehowy[7].

Przypisy

  1. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowy Podziału Terytorialnego Kraju), integralne części miasta Kielce
  2. Kielce nie posiadają jednolitego, usankcjonowanego ustawą podziału administracyjnego, stąd nazwanie Białogonu osiedlem lub dzielnicą może prowadzić do błędu
  3. Nadanie im. Natalii Machałowej szkole podstawowej i gimnazjum
  4. Kielce, obraz miasta w dokumencie, teraźniejszość i przeszłość, str.41
  5. Władysław Dzikowski, Danuta Kopertowska, Toponimia Kielc, Warszawa-Kraków 1976
  6. a b Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo świętokrzyskie. 30 września 2017; 3 miesiące temu. [dostęp 2015-10-23]. s. 19–20.
  7. Dane według raportu wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 19 stycznia 2017.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]