Białorzytka pustynna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Białorzytka pustynna
Oenanthe deserti[1]
(Temminck, 1825)
Ilustracja
Samiec
Ilustracja
Samica
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina muchołówkowate
Podrodzina kląskawki
Rodzaj Oenanthe
Gatunek białorzytka pustynna
Synonimy
  • Saxicola deserti Temminck, 1825[2]
Podgatunki
  • O. d. homochroa (Tristram, 1859)
  • O. d. deserti (Temminck, 1825)
  • O. d. oreophila (Oberholser, 1900)
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

     w sezonie lęgowym

     występuje przez cały rok

     zimowiska

Białorzytka pustynna[4] (Oenanthe deserti) – gatunek małego ptaka z rodziny muchołówkowatych (Muscicapidae).

Podgatunki i zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny wyróżnia trzy podgatunki O. deserti[5]:

Granice zasięgów ptaków danego podgatunku nie są dokładnie określone, powyższe są jedynie przybliżone[2].

W Polsce obserwowano dwukrotnie młodociane samce w październiku 1997 (jednego na Mierzei Helskiej, jednego w Darłówku)[6], następnie na Helu młodocianą samicę 13 października 2016 i w kolejnych dniach[7][8], a w grudniu 2019 samca w Białej Podlaskiej (pierwsze stwierdzenie w głębi kraju)[7].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała wynosi 14–15 cm, masa ciała 15–34 g[2]. Wielkością i sylwetką białorzytki pustynne przypominają białorzytki zwyczajne. Występuje dymorfizm płciowy w upierzeniu. U samca gardło i policzek czarne oraz czarny ogon i białe białe barkówki, które u stojącego ptaka oddzielają płowy wierzch ciała od czarnych skrzydeł. Kuper i pokrywy nadogonowe białe. U samicy brak czarnych elementów na głowie, ponadto jest mniej rozpoznawalna – cechą rozpoznawczą jest biały kuper i całkowicie czarny ogon[6].

Ekologia i zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Jajo podgatunku O. d. homochroa

Białorzytki pustynne gniazdują na stepach, półpustyniach i obrzeżach pustyń z nielicznymi roślinami, nad brzegami rzek, w uedach, kamieniołomach i ruinach. Podczas zimowania przebywają na podobnych siedliskach, jak w trakcie lęgów. Żywią się głównie owadami, zjadają również niewielkie nasiona[6].

Okres lęgowy w Maroku trwa od lutego do czerwca, od środka marca do końca maja w Algierii i Tunezji, od maja do lipca w Egipcie[2]. Gniazdo to raczej nieporęczna konstrukcja, utworzona z trawy i korzonków. Wyściółkę stanowią delikatniejsze trawy, wełna, włosie lub pióra. Umiejscowione jest w zagłębieniu przy drogach, na brzegu rzeki, ścianie skalnej, ścianie, na moście lub innej budowli, pod kamieniem, krzewem lub stertą kamieni, między wystającymi korzeniami lub w starej norze gryzonia. Zniesienie liczy od 3 do 6 jaj[9].

Status i ochrona[edytuj | edytuj kod]

IUCN uznaje białorzytkę pustynną za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 (stan w 2020). Trend liczebności populacji uznawany jest za stabilny[3]. BirdLife International wymienia 5 ostoi ptaków IBA, w których stwierdzono te białorzytki – 4 w Jordanii i jedną w Omanie[10].

Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową[11].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Oenanthe deserti, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c d e f g Collar, N: Desert Wheatear (Oenanthe deserti). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2016. [zarchiwizowane z tego adresu (26 października 2016)].
  3. a b Oenanthe deserti. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  4. Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Saxicolinae Vigors, 1825 - kląskawki (wersja: 2019-10-12). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2021-02-03].
  5. Frank Gill, David Donsker (red.): Chats, Old World flycatchers (ang.). IOC World Bird List: Version 9.2, 22 czerwca 2019. [dostęp 12 września 2019].
  6. a b c Dominik Marchowski: Ptaki Polski. Kompletna lista 450 stwierdzonych gatunków. Wyd. 1. Warszawa: SBM, 2015, s. 411. ISBN 978-83-7845-983-5.
  7. a b Białorzytka pustynna (wyniki wyszukiwania). Clanga. [dostęp 2021-02-03].
  8. Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego. Raport nr 33. Rzadkie ptaki obserwowane w Polsce w roku 2016. „Ornis Polonica”. 58, s. 83–116, 2017. 
  9. Ashpole, J., Burfield, I., Ieronymidou, C., Pople, R., Wheatley, H. & Wright, L: Oenanthe deserti -- (Temminck, 1825). BirdLife International, 31 marca 2015. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-10-18)].
  10. Desert Wheatear Oenanthe deserti. BirdLife International. [dostęp 12 września 2019].
  11. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 r. poz. 2183)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]