Białorzytka rdzawa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Białorzytka rdzawa
Oenanthe hispanica[1]
(Linnaeus, 1758)
Ilustracja
Samiec białorzytki rdzawej (odmiana jasnogardła), Grecja
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ptaki

Infragromada

ptaki neognatyczne

Rząd

wróblowe

Podrząd

śpiewające

Rodzina

muchołówkowate

Podrodzina

kląskawki

Rodzaj

Oenanthe

Gatunek

białorzytka rdzawa

Synonimy
  • Motacilla hispanica Linnaeus, 1758[2]
Podgatunki
  • O. h. hispanica (Linnaeus, 1758)
  • O. h. melanoleuca (Güldenstädt, 1775)
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]

Zasięg występowania
Mapa występowania
Zasięg występowania białorzytki rdzawej w starszym ujęciu systematycznym obejmującym takson melanoleuca:

     w sezonie lęgowym

     przeloty

     zimowiska

Białorzytka rdzawa (Oenanthe hispanica) – gatunek małego ptaka z rodziny muchołówkowatych (Muscicapidae). Nie jest zagrożony.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Białorzytka rdzawa bywała niekiedy uznawana za jeden gatunek z białorzytką pstrą (Oenanthe pleschanka). Tam, gdzie ich zasięgi się na siebie nakładają, dochodzi do hybrydyzacji[2].

Autorzy Handbook of the Birds of the World (a tym samym IUCN) wyróżniają dwa podgatunki białorzytki rdzawej[2]:

  • O. h. hispanica (Linnaeus, 1758)
  • O. h. melanoleuca (Güldenstädt, 1775)

Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) oraz autorzy Kompletnej listy ptaków świata w oparciu o publikacje Schweizera i współpracowników z 2019 roku uznają Oenanthe hispanica za gatunek monotypowy, a takson melanoleuca podnoszą do rangi odrębnego gatunku o nazwie białorzytka maskowa (Oenanthe melanoleuca)[4][5][6][7].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Poszczególne podgatunki zamieszkują[5]:

  • O. h. hispanica (Linnaeus, 1758) – południowo-zachodnia i południowo-środkowa Europa (od Półwyspu Iberyjskiego na wschód po Włochy i północną Chorwację) oraz północno-zachodnia Afryka. Zimuje na południe od Sahary – w zachodniej części Sahelu (na wschodzie po Niger i północną Nigerię)[2].
  • O. h. melanoleuca (Güldenstädt, 1775) – południowo-środkowa i południowo-wschodnia Europa przez Bliski Wschód do Iranu oraz południowo-zachodni Kazachstan. Zimuje w środkowej i wschodniej części Sahelu oraz w północno-wschodniej Afryce[2].

Do Polski zalatuje wyjątkowo, odnotowano 3 stwierdzenia – w 1986, 1998 i 2002 roku[8]. W związku z wydzieleniem O. melanoleuca do osobnego gatunku, w 2021 roku Komisja Faunistyczna dokonała rewizji tych stwierdzeń, a wobec braku dokumentacji, a tym samym możliwości jednoznacznego oznaczenia gatunku, zdecydowała usunąć białorzytkę rdzawą z Listy awifauny krajowej[8][9].

Biotop to śródziemnomorskie obszary z kamienistym podłożem.

Jaja białorzytki rdzawej

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Oba podgatunki występują w dwóch odmianach barwnych: jasnogardłej i czarnogardłej. Występuje wyraźny dymorfizm płciowy. Samice nie mają rysunku na głowie. Odmiana jasnogardła biała, z czarnymi nogami, skrzydłami oraz maską na głowie. Odmiana czarnogardła również, ale czarna barwa na głowie pokrywa także gardło. Ma białe brzegi ogona. Młode są jak samice, ale mają z wierzchu beżowe plamki i brązowe łuskowanie na piersi. Długość jej ciała to 14,5 cm, a rozpiętość skrzydeł wynosi 25–27 cm. Masa ciała 12–21 g[2].

Śpiewa nagle wybuchającymi, sucho szczebioczącymi zwrotkami. Bardzo szybko lata.

Status i ochrona[edytuj | edytuj kod]

IUCN uznaje białorzytkę rdzawą za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern), stosuje jednak starsze ujęcie systematyczne z O. h. melanoleuca jako podgatunkiem. Liczebność światowej populacji, obliczona w oparciu o dane organizacji BirdLife International dla Europy z 2015 roku, mieści się w przedziale 4–14 milionów dorosłych osobników. Trend liczebności populacji uznawany jest za spadkowy[3].

Gatunek w Polsce podlega ścisłej ochronie gatunkowej[10].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Oenanthe hispanica, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. a b c d e f Collar, N.: Black-eared Wheatear (Oenanthe hispanica). [w:] del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (red.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. Lynx Edicions, Barcelona, 2020. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-05-10)].
  3. a b Oenanthe hispanica, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] (ang.).
  4. Systematyka i nazwa polska za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Saxicolinae Vigors, 1825 – kląskawki (wersja: 2019-10-12). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2020-04-10].
  5. a b F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Chats, Old World flycatchers. IOC World Bird List (v10.1). [dostęp 2020-04-10]. (ang.).
  6. Manuel Schweizer i inni, Parallel plumage colour evolution and introgressive hybridization in wheatears, „Journal of Evolutionary Biology”, 32 (1), 2019, s. 100–110, DOI10.1111/jeb.13401 (ang.).
  7. Manuel Schweizer i inni, Genome-wide evidence supports mitochondrial relationships and pervasive parallel phenotypic evolution in open-habitat chats, „Molecular Phylogenetics and Evolution”, 139, 2019, s. 106568, DOI10.1016/j.ympev.2019.106568 (ang.).
  8. a b Komisja Faunistyczna. Rzadkie ptaki obserwowane w Polsce w roku 2020. „Ornis Polonica”. 62, s. 113–148, 2021. 
  9. Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego: Lista awifauny krajowej. Gatunki ptaków stwierdzone w Polsce – stan z 31.12.2021. [dostęp 2022-03-06].
  10. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 r. poz. 2183).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Paul Sterry, Andrew Cleve, Andy Clements, Peter Godfellow: Ptaki Europy: przewodnik. Warszawa: 2007, s. 299. ISBN 978-83-247-0818-5.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]