Biały Kamień (Wałbrzych)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Biały Kamień
Albus Lapis, Weisstein Weißstein
Dzielnica Wałbrzycha
Państwo  Polska
Miasto Wałbrzych
W granicach Wałbrzycha 1 stycznia 1951
Kod pocztowy 58-304
Tablice rejestracyjne DB
Położenie na mapie Wałbrzycha
Mapa lokalizacyjna Wałbrzycha
Biały Kamień
Biały Kamień
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Biały Kamień
Biały Kamień
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Biały Kamień
Biały Kamień
Ziemia50°46′56″N 16°15′16″E/50,782278 16,254417
Portal Portal Polska

Biały Kamień (z niem. Weisstein i Weißstein[1], łac. Albus Lapis) – dawne miasto, obecnie leżąca w zachodniej części dzielnica mieszkaniowa Wałbrzycha i jego jednostka pomocnicza. Z Białego Kamienia pochodzi najstarszy zapis o wydobyciu węgla w regionie wałbrzyskim (1561). Według danych z Urzędu Miejskiego w Wałbrzychu na 16 kwietnia 2014 dzielnice Biały Kamień i Konradów zamieszkuje 14278 osób[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Osada u podnóża Chełmca istniała już przeszło 700 lat temu. Dawna posiadłość Schaffgotschów i Piastów , wzmiankowana została po raz pierwszy w 1305. W „Księdze uposażeń biskupstwa wrocławskiego” (Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis) sporządzonej w końcu XIII lub na początku XIV wieku przyszła dzielnica Wałbrzycha figuruje jako „Albus Lapis alias Wissenstein” W 1648 kupili ją Czettritzowie, zaś w 1838 roku została zakupiona od zadłużonych Czetrittzów przez ród Hochbergów. Początkowo nazwę miejscowości pisano „Weißenstein”, w końcu skróć nazwę na „Weißstein” i tak zostało do 1945 roku. W Polsce do 1950 samodzielne miasto[3][4][5], od 1951 dzielnica Wałbrzycha, graniczące z miastami Boguszów-Gorce i Szczawno-Zdrój, dzielnicami (niegdyś również osobnymi miejscowościami): Sobięcin, (Hermsdorf) Stary Zdrój (Altwasser), Konradów (Konradsthal) i Nowe Miasto (Neustadt/Neu Stadt – sąsiadowała do 1953). Do 1945 na terenie osobnej gminy Biały Kamień funkcjonowała parafia ewangelicka. Pozostałościami po niej jest teren parku, przy ul. Ludowej (dawny cmentarz wraz z kaplicą, obecnie własność POD Zagłębie) oraz budynki dawnej parafii przy głównej ulicy. Kościół został wyburzony pomiędzy wrześniem a grudniem 1969. Organy zostały prawdopodobnie przewiezione do budowanego w tym samym czasie kościoła w Trawnikach k. Lublina[potrzebny przypis]. Z wyburzeniem tego kościoła wiąże się ukryta przez władze komunistyczne historia rzekomego samobójstwa jednego z byłych księży tej parafii. Gdy zobaczył on w latach 70., że nie ma już budynku, wraz z nim ukrytych w środku rzeczy i kosztowności, popełnił samobójstwo rzucając się z okna hotelu "Sudety[potrzebny przypis].

Głaz "Biały Kamień"[edytuj | edytuj kod]

Wprawdzie z Białego Kamienia pochodzi najstarszy zapis o wydobyciu węgla w regionie wałbrzyskim, ale osada nigdy nie nazywała się Czarny Kamień. Od samego początku z jej losami związana jest zupełnie inna skała. W czasach, gdy na tym terenie rosła jeszcze dziewicza puszcza, obecnie w rejonie placu kołątaja znajdował się kamień- eratyk. Z uwagi na swą wielkość i kolor (był łatwy do zauważenia) służył w lesie jako drogowskaz dla wędrujących po nim. Stąd też nazywano go "Wegweiser" lub "Weiserstein" (drogowskaz, kamień wskazujący drogę). Mający średnicę około 80 cm, różowy granit według opinii geologów przywleczony na teren Białego Kamienia, jak wiele innych w rejonie Wałbrzycha przez skandynawski lodowiec.

Osiedla[edytuj | edytuj kod]

Osiedle na ulicy Piasta (Hochwald Siedlung- Osiedle Chełmiec)

W obręb Białego Kamienia wchodzą:

  • Nowe Szczawno (Neu Salzbrunn) bezpośrednio przy granicy ze Szczawnem-Zdrój, głównie wzdłóż ulicy Daszyńskiego
  • Opoka (Hartau) – rejon ul. Wańkowicza, ul. Bema, ul. Dubois
  • Rozłoga (Zehnhäuser) rejon pomiędzy Opoką a Nowym Szczawnem wzdłóż ulicy Andersa powyżej nr 140
  • Kamionek (Neuweißstein).
  • Osiedle Wanda – rejon ulic Ludowej i Reja

Nazwy te nie są obecnie używane; zostały nadane po II wojnie światowej na wzór nazw niemieckich.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Przez dzielnice przebiega linia kolejowa nr nr 291, która na długości Wałbrzych – Boguszów została rozebrana w 1994 roku i formalnie zlikwidowana 23 stycznia 2002 roku[6]. Obecnie ze względu na swoje walory krajoznawczo-widokowe, nasyp jest wykorzystywany jako popularny trakt pieszo-rowerowy.

Głowna droga przebiegająca przez dzielnice jest droga wojewódzka 375 w ciągu ulicy gen. Władysława Andersa. Kursują tutaj autobusy komunikacji miejskiej nr 5, 8, 10, 18 oraz prywatna komunikacja: 5, 6, 8, 10, 18, 103.

Kościół św. Jerzego i Matki Bożej Różańcowej

Religia[edytuj | edytuj kod]

Na Biały Kamieniu znajdują się:

Sport[edytuj | edytuj kod]

Stadion Górnika Wałbrzych w dzielnicy Biały Kamień, sektor gości.

W dzielnicy tej rozgrywał swoje mecze zespół Zagłębia Wałbrzych (wcześniej jako Julia Biały Kamień i Górnik Thorez Wałbrzych). Do 1966 roku areną spotkań był stadion przy ulicy Dąbrowskiego, zwany Hasiokiem lub Starym Zagłębiem. W 1966 roku Zagłębie oddało do użytku nowy, wspaniały kompleks sportowy przy ulicy Ratuszowej (Stadion 1000-lecia dla 25 tysięcy widzów, hala sportowa, basen kryty, boisko treningowe, korty tenisowe) i od tej pory drużyna z Białego Kamienia rozgrywa tam swoje spotkania. Lata 1968-74 to okres gry w ścisłej krajowej czołówce, w ekstraklasie. Widzowie mieli także możliwość oglądania spotkań Zagłębia w pucharach Intertoto i UEFA. Obecnie kompleks jest wyremontowany.

W dzielnicy znajdują się[edytuj | edytuj kod]

  • Jednostka Ratowniczo-Gaśnicza Państwowej Straży Pożarnej, ul. Piasta 3a,
  • V Komisariat Policji, ul. gen. Andersa 161,
  • nieczynny Hotel Qubus (dawniej Wabtour, wybudowany jako Skarbek w latach 80.), przy ul. Piotra Wysockiego 45,
  • Wałbrzych International Production sp.z.o.o. (dawniej Zakłady Przemysłu Odzieżowego "Rafio"), fabryka produkująca odzież, ul. Piasta 21,
  • zajezdnia autobusowa Śląskiego Konsorcjum Autobusowego, ul. Ludowa 1d (od 1994 – wcześniej od 1896 w śródmieściu),
  • oddział celny, ul. Ludowa 63,
  • Filia nr 6 PiMBP Biblioteki pod Atlantami, ul. gen. Andersa 137,
  • kino "Zorza", ul. gen. Andersa 161 (dawny niem. Schauburg) (zlikwidowane),
  • kompleks sportowo-rekreacyjny "Aqua Zdrój", ul. Ratuszowa 6,
  • Publiczna Szkołą Podstawowa nr 2 im. Orła Białego, ul. Melchiora Wańkowicza 13,
  • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 6 im. Aleksandra Kamińskiego, ul. gen. Andersa 50.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. M.P. z 1946 r. nr 44, poz. 85
  2. Liczba mieszkańców dzielnic Wałbrzycha | Nasz Wałbrzych – niezależny portal miejski, nasz.walbrzych.pl [dostęp 2017-11-22].
  3. Robert Krzysztofik: Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna (2007)
  4. Dz.U. z 1950 r. nr 57, poz. 509 – Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 grudnia 1950 r. w sprawie zmiany granic miast Wałbrzycha i Wrocławia
  5. Rocznik Statystyczny 1947, 1948, 1949, 1950
  6. Linia kolejowa nr 291, Wikipedia, wolna encyklopedia, 30 kwietnia 2019 [dostęp 2019-10-07] (pol.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]