Biblia Valenciana

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Biblia Valenciana
Ilustracja
Jedyna zachowana karta Biblia Valenciana
Język kataloński
Opublikowanie kompletnego przekładu 1478
Tłumacz(e) Bonifaci Ferrer
Źródła przekładu Wulgata
Przynależność religijna katolicyzm

Biblia Valenciana (kat. Bíblia Valenciana) – pierwszy wydany drukiem przekład Pisma Świętego na język kataloński. Tłumaczem był kartuski mnich Bonifaci Ferrer (1350–1417). Przekład z łacińskiej Wulgaty został wydany w roku 1478 w Walencji. Był to czwarty pierwodruk Biblii (po łacińskiej Biblii Gutenberga z 1455, niemieckiej Biblii Mentelina z 1466 i włoskiej Biblii Malermi z 1471).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Na przełomie XIII i XIV wieku istniały różne rękopiśmienne tłumaczenia Biblii w języku katalońskim. Drukarze z Walencji postanowili wydać jeden z nich drukiem. Pierwotnie miał to być rękopis konwertyty zwanego Llagostera[1]. Ponieważ jednak był to przekład pełen archaizmów wybrano manuskrypt którego autorem był mnich Bonifaci Ferrer, brat Vicentego Ferrera. Informację o jego autorstwie zawiera kolofon umieszczony na ostatniej stronie. Prawdopodobnie rękopis opracował Berenguer Vives a poprawił Daniel Vives[2]. Nowa wersja została ukończona w roku 1477. Alfonso Fernández de Córdoba i Lambert Palmart rozpoczęli druk w lutym 1477 a zakończyli w marcu 1478[3]. W ten sposób kataloński stał się czwartym językiem w którym wydano drukiem pełny przekład Pisma Świętego[4].

Jednakże ustanowiona w Hiszpanii w roku 1480 Święta inkwizycja wkrótce zaczęła podejrzewać, że jest to tekst heretycki i w 1482 rozpoczęło się dochodzenie. Po długim procesie Daniel Vives w roku 1486 został uznany za odpowiadającego za to wydanie Biblii i skazany na karę wysokiej grzywny oraz utratę praw obywatelskich. Nakazano też spalić wszystkie jej kopie, niszcząc wydane egzemplarze z dużym zaangażowaniem[5].

Odkrycie karty z Biblia Valenciana[edytuj | edytuj kod]

Jedyny egzemplarz miał się uchować na Zamku Królewskim w Sztokholmie jednak spłonął w pożarze z 1697 roku. Działania inkwizycji mające na celu zniszczenie dzieła były na tyle skuteczne, że przez kilka wieków samo istnienie tego przekładu było kwestionowane. Dopiero w XIX wieku odkryto nieznany wcześniej Psałterz którego tekst pochodził z Biblia Valenciana (został on opublikowany w roku 1993 przez Jordiego Venturę w książce La Bíblia valenciana: recuperació de la història d'un incunable en català)[5].

Po publikacji książki Viaje literario a las iglesias de España (Madryt 1806) pisarza Jaume'a Villanuevy pojawiły się również niepotwierdzone informacje o tym, że Joan Baptista Civera w 1646 roku miał wspomnieć o Biblia Valenciana w swoim rękopisie kroniki Annales de la presente casa de Porta-Coeli. Według Civery, ku jego wielkiemu zaskoczeniu, kiedy pisał historię kartuskiego klasztoru Porta Coeli (gdzie mieszkał mnich Bonifaci Ferrer) miał otrzymać od duchownego z Walencji cztery strony z Biblia Valenciana wraz z odręcznym zapewnieniem, że autorem tłumaczenia był właśnie Ferrer. Ten właśnie fragment kroniki Civery przytoczył Jaume Villanueva w swojej książce. Jednakże ponieważ manuskrypt kroniki Civery był uważany za zaginiony nie był to argument przesądzający o istnieniu drukowanej Biblii Valenciana[6].

Rękopis Civery został znaleziony pod koniec XIX wieku w wiejskim domu w Benicalap (obecnie dzielnica Walencji). W roku 1908 został zaprezentowany na wystawie Rat Penata. Wówczas, ku zdumieniu wszystkich, okazało się że Civera umieścił jedną kartę ponumerowaną 362/363 z Biblia Valenciana w swoim rękopisie. Uczeni z Walencji próbowali odkupić książkę jednak właściciel wcześniej sprzedał ją antykwariuszowi z Barcelony[6]. Ostatecznie karta trafiła do Hispanic Society w Nowym Jorku gdzie jest przechowywana[3]. Badania przeprowadzone w 1909 roku przez Konrada Haeblera potwierdziły że jest to karta z Biblia Valenciana. Jest to jedyny zachowany arkusz tego przekładu Biblii, zawiera końcówkę rozdziału 20 oraz rozdziały 21 i 22 Księgi Objawienia, a także kolofon i odręczny komentarz[6].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Jordi Ventura: La Bíblia valenciana: recuperació de la història d'un incunable en català. Curial Edicions Catalanes, 1993, s. 16.
  2. Jordi Ventura: La Bíblia valenciana: recuperació de la història d'un incunable en català. Curial Edicions Catalanes, 1993, s. 51.
  3. a b Biblia Valenciana Digital: Biblia Valenciana (hiszp.). gva.es, 2019. [dostęp 2020-06-11].
  4. Josef Bartoň. Współczesny czeski przekład biblijny: metamorfozy metody i kształtu. „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis”. Studia Linguistica XI, s. 26-38, 2016. ISSN 2083-1765. 
  5. a b La Bíblia valenciana : recuperació de la història d'un incunable en català / Jordi Ventura (ang.). W: The National Library of Israel [on-line]. nli.org.il, 2020. [dostęp 2020-06-11].
  6. a b c Jordi Ventura: La Bíblia valenciana: recuperació de la història d'un incunable en català. Curial Edicions Catalanes, 1993, s. 144-147.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  • Biblia Valenciana Digital: Biblia Valenciana (hiszp.). gva.es, 2019. [dostęp 2020-06-11].