Biblia nieświeska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Biblia nieświeska
Ilustracja
Strona tytułowa Biblii nieświeskiej z 1572
Pełna nazwa Biblia to iest księgi Starego y Nowego przymierza znowu z ięzyka Hebrayskiego/Greckiego y Łacińskiego na Polski przełożone.
Skrót(y) BN
Kanon protestancki
Język polski
Opublikowanie kompletnego przekładu 1572
Tłumacz(e) Szymon Budny
Źródła przekładu tekst hebrajski i grecki
Rodzaj tłumaczenia dosłowne
Wydawca Maciej Kawęczyński (1572)
Przynależność religijna protestantyzm (Bracia polscy)

Biblia nieświeska lub Biblia Szymona Budnegopolskie tłumaczenie całego Pisma Świętego z języków oryginalnych, dokonane przez biblistę i uczonego polsko-litewskiego Szymona Budnego głównie na użytek braci polskich. Została ona przetłumaczona w Nieświeżu, a wydrukowana w Zasławiu lub Uzdzie w 1572 przez Macieja Kawęczyńskiego[1].

Historia przekładu[edytuj | edytuj kod]

Szymon Budny był zwolennikiem dosłowności przekładu Pisma Świętego, dlatego miał wiele zastrzeżeń do tłumaczenia Biblii brzeskiej, wydanej w 1563 przez polskich kalwinistów. Uważał, że pozostawiono w niej przeinaczone określenia, dotyczące Jezusa (który według unitarianina Budnego był tylko doskonałym człowiekiem, a nie Bogiem) a także wskazywał, że Biblia brzeska była właściwie przekładem francuskich i łacińskich przekładów, a nie tłumaczeniem z języków oryginalnych. Bracia polscy, którzy w czasie tłumaczenia Biblii brzeskiej odłączyli się od większości kalwińskiej, zlecili Budnemu i jego współpracownikom poprawienie tekstu Biblii brzeskiej i uwzględnienie jego uwag.

Gdy okazało się, dużo łatwiej będzie dokonać nowego tłumaczenia niż poprawiać błędy wcześniejszego wydania Szymon Budny rozpoczął własne tłumaczenie z języków hebrajskiego i greckiego oryginalnego tekstu Biblii i apokryfów. Szymon Budny dokonał tej pracy w większości samodzielnie, pomimo coraz słabszego wzroku i przeciwności ze strony Radziwiłłów nieświeskich (którzy powrócili do katolicyzmu). Aby sprostać dosłowności, ale też dotrzeć do polskich czytelników wprowadzał liczne hebraizmy (np. transkrypcja imion zamiast tradycyjnych odpowiedników) i neologizmy (np. po raz pierwszy użył takich słów jak „rozdział”, „namiot” itd., które weszły na stałe do języka polskiego). W całym Starym Testamencie Budny oddawał tetragram poprzez zapis imienia Bożego w formie „Jehowáh[a]. Dodatkowo usuwał wszystkie odniesienia do boskości Jezusa, uważając je za późniejszy dodatek (z niektórych zmian niepotwierdzonych manuskryptami później się wycofał). Dosłowność tłumaczenia oraz ogólna niechęć do braci polskich sprawiły, że Biblia nieświeska znajdowała czytelników prawie wyłącznie wśród tej grupy wyznaniowej.

Wydawcy Biblii nieświeskiej wprowadzili jednak bez zgody Szymona Budnego pewne zmiany w tekście Nowego Testamentu. Dlatego Budny, który nie zaakceptował tych zmian, ponownie wydał przekład Nowego Testamentu pod swoim nazwiskiem w Łosku w 1574. Umieścił w nim 11 razy imię Boże „Jehowa” w Ewangelii według Mateusza[b] oraz usunął te wzmianki o boskości Jezusa, które uznawał za późniejsze wstawki.

W roku 1589 Szymon Budny wydał, również w Łosku, ostateczne tłumaczenie swojego Nowego Testamentu. Uwzględnił w nim niektóre uwagi krytyków, które nie miały poparcia w dostępnych podówczas manuskryptach. Wydanie to, jako ostatnie za życia tłumacza, należy uznać za ostateczną wersję jego przekładu Nowego Testamentu.

Również nie wszyscy bracia polscy zaakceptowali nowatorskie tłumaczenie Budnego. W roku 1577 w drukarni Aleksego Rodeckiego ukazał się drukiem Nowy Testament tłumaczony przez Marcina Czechowica, który był bardziej konserwatywną odpowiedzią na przekład Budnego (później Budny i Czechowic pogodzili się). Natomiast w roku 1606 wydano w Akademii Rakowskiej Nowy Testament tłumaczony przez Walentego Szmalca, który był zwolennikiem Socyna, nowego przywódcy ruchu unitariańskiego w Polsce.

W roku 1603 Biblia nieświeska wraz z Biblią brzeską znalazła się na pierwszym polskim indeksie ksiąg zakazanych opracowanym z inicjatywy kardynała Bernarda Maciejowskiego[2]. Większość egzemplarzy Biblii nieświeskiej została zniszczona w okresie kontrreformacji.

Reedycja[edytuj | edytuj kod]

W roku 1994 w ramach serii wydawniczej Biblia Slavica, w dwóch tomach ukazała się reedycja Biblii nieświeskiej. Tom pierwszy zawiera Stary Testament, tom drugi obejmuje faksymile Nowego Testamentu[3].

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Przy czym drugie h jest nieme, na co wskazuje forma Jehowy w dopełniaczu czy Jehowie w celowniku.
  2. Te miejsca to: Mat 1,20; 1,22; 1,23; 2,13; 2,15; 2,19; 4,7; 4,10; 5,35; 22,37; 44

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Rajmund Pietkiewicz „Pismo Święte w języku polskim w latach 1518-1638” (praca doktorska)
  2. Piotr Guzowski. Pierwszy polski indeks ksiąg zakazanych. „Studia Podlaskie”. t. XII, s. 183, Białystok 2002. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku. ISSN 0867-1370. 
  3. Arleta Łuczak. Najstarsze słowiańskie przekłady Biblii w niemieckiej serii „Biblia Slavica”. „Nauka”, s. 143, 2014. ISSN 1231-8515. 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przekłady biblijne Szymona Budnego online[edytuj | edytuj kod]

Opracowania[edytuj | edytuj kod]