Biblioteka Ordynacji Krasińskich w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Biblioteka Ordynacji Krasińskich (nieistniejąca)
Biblioteka Ordynacji Krasińskich (nieistniejąca)
Biblioteka Ordynacji Krasińskich (do 1944)
Data założenia 1844
Data likwidacji 25 października 1944
Lokalizacja Polska Warszawa
Adres Okólnik 9
Warszawa
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Biblioteka Ordynacji Krasińskich (nieistniejąca)
Biblioteka Ordynacji Krasińskich (nieistniejąca)
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Biblioteka Ordynacji Krasińskich (nieistniejąca)
Biblioteka Ordynacji Krasińskich (nieistniejąca)
Ziemia 52°14′06,86″N 21°01′18,35″E/52,235239 21,021764
Hall II piętra biblioteki (1930)
Hall I pietra biblioteki (1930)

Biblioteka Ordynacji Krasińskich w Warszawie istniała w latach 1844-1944. Jej twórcą był hrabia Wincenty Krasiński, który od początku XIX wieku gromadził zbiory artystyczne, muzealne i biblioteczne. 25 października 1944, po kapitulacji Powstania Warszawskiego celowo spalona przez Niemców, wbrew postanowieniom układu kapitulacyjnego z 3 października 1944, zabezpieczającego ochronę zabytków, bibliotek i zbiorów archiwalnych przez okupanta.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W 1844 Wincenty Krasiński utworzył Ordynację Krasińskich, która została ustanowiona jako właściciel biblioteki rodu. Publiczny charakter zyskała biblioteka ordynacka w 1860 roku, w związku z włączeniem do niej, z inicjatywy Ludwika Krasińskiego, kolekcji Konstantego Świdzińskiego[1]. W latach następnych zbiory, udostępniane badaczom od roku 1863, rozrastały się zarówno dzięki systematycznym zakupom, jak i licznym darom, zapisom testamentowym i depozytom.

W pierwszej dekadzie XX wieku do rozwoju Biblioteki przyczynił się znacznie Adam Krasiński, porządkując sprawy finansowe, zatrudniając fachowy personel (w tym Franciszka Pułaskiego, początkowo jako bibliotekarza, później jako kustosza biblioteki) i wzbogacając zbiory m.in. o pamiątki po Zygmuncie Krasińskim, archiwum Małachowskich do XVIII wieku, archiwum Wojska Polskiego Królestwa Kongresowego (1814–1831) i kolekcje po Władysławie Pobóg-Górskim, Józefie Wolffie i Felicjanie Faleńskim[2]. Kolejny okres świetności zapewnił bibliotece Edward Krasiński, ostatni ordynat opinogórski, pod którego opieką instytucja przetrwała I wojnę światową i pozostawała do roku 1940, gdy w kwietniu 1940 został aresztowany przez Gestapo i zmarł z wycieńczenia w niemieckim obozie koncentracyjnym KL Dachau.

Do zespołu bibliotekarzy Krasińskich należeli w różnym okresie: Władysław Chomętowski, Ignacy Janicki, Aleksander Rembowski, Zygmunt Wolski, Józef Kallenbach, Stanisław Kętrzyński, Franciszek Pułaski, Ignacy Tadeusz Baranowski, Helena Drège, Jan Muszkowski, Witold Kamieniecki, August Zaleski.

Siedziba Biblioteki mieściła się do roku 1913 w pałacu Krasińskich/ Czapskich przy Krakowskim Przedmieściu, w bocznym skrzydle od ul. Berga (obecnie Traugutta). Nowy, eklektyczny gmach dla zbiorów bibliotecznych i muzealnych Ordynacji Opinogórskiej Krasińskich przy ul. Okólnik 9, ufundowany przez Edwarda Krasińskiego, ostatniego ordynata opinogórskiego, powstał w latach 1912–1914 według projektu Juliana Nagórskiego. Jesienią 1913 roku przeniesiono tam zbiory i od stycznia 1914 udostępniano je w tymczasowej czytelni. Uroczyście przekazano do użytku całkowicie wykończony gmach Biblioteki i Muzeum Ordynacji Krasińskich w grudniu 1930.

Podczas II wojny światowej biblioteka poniosła pierwsze straty (zburzenie części wystawowej gmachu i czytelni) już we wrześniu 1939 roku, podczas obrony Warszawy. W maju 1941 niemieckie władze okupacyjne włączyły ją do Staatsbibliothek Warschau, przeznaczając gmach na Okólniku na pomieszczenie zbiorów specjalnych trzech stołecznych bibliotek: Biblioteki Narodowej, Biblioteki Uniwersyteckiej i Biblioteki Ordynacji Krasińskich. Pozostałą część ordynackich zbiorów przemieszczono do gmachów BUW, SGH i do Muzeum Narodowego.

Cenne zbiory złożone na Okólniku w całości, od piwnic po strych, spalili Niemcy 25 października 1944 roku, po kapitulacji Powstania Warszawskiego, wbrew warunkom układu kapitulacji, nakładającym na okupanta obowiązek zachowania dóbr kultury miasta.

Po wojnie ocalałe zbiory przeniesiono do Biblioteki Narodowej. Najliczniejsze z nich były materiały epoki napoleońskiej i powstania listopadowego. Obecnie gmach stoi pusty, wrota wejściowe noszą napis "Przebywanie w budynku zabronione. Budynek grozi zawaleniem". Na jego fasadzie znajdują się słowa: Amor Patriae Nostra Lex oznaczające: Miłość Ojczyzny naszym prawem, dewiza rodowa Krasińskich, oraz dwukrotnie rodowy herb Ślepowron (w wersji szlacheckiej i hrabiowskiej) i sztukaterie przedstawiające wznoszące się do lotu białe orły.

W dwóch aneksach budowli (płd. i płn.), niegdyś także bogato ozdobionych sztukateriami w postaci orłów i girland (zachowała się tylko część girland na aneksie płn.) znajdowały się przed r. 1944 nowoczesne apartamenty, wynajmowane osobom ze sfer rządowych i dyplomatycznych, z których czynsz przeznaczony był na utrzymanie biblioteki. Mieszkał tam do 1939 m.in. minister komunikacji, płk dypl. Juliusz Ulrych.

Przypisy

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]