Biblioteka Narodowa Nowej Zelandii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
National Library of New Zealand
National library wellington.jpg
Budynek biblioteki
Data założenia 1965
Dyrektor Penny Carnaby
Wielkość zbiorów 1 515 172 (zbiór główny) + 5 333 500 (Alexander Turnbull Library)
Lokalizacja Nowa Zelandia Wellington
Adres Molesworth Street, Thorndon, Wellington
Położenie na mapie Wellington
Mapa lokalizacyjna Wellington
National Library of New Zealand
National Library of New Zealand
Położenie na mapie Nowej Zelandii
Mapa lokalizacyjna Nowej Zelandii
National Library of New Zealand
National Library of New Zealand
Ziemia41°16′35,8″S 174°46′42,1″E/-41,276611 174,778361
Oficjalna strona biblioteki

Biblioteka Narodowa Nowej Zelandii (mao. Te Puna Mātauranga o Aotearoa) – nowozelandzka biblioteka narodowa, znajdująca się w dwóch budynkach w Wellington.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Historia Biblioteki Narodowej sięga 1858 roku, kiedy utworzono Bibliotekę Zgromadzenia Ogólnego, która służyła posłom do Parlamentu[1]. Biblioeka Narodowa powstała w 1965 roku kiedy Alexander Turnbull Library, General Assembly i National Library Service połączyły się na mocy ustawy National Library Act[2]. W 1980 roku Douglas Lilburn zaproponował, by bibliotekę połączyć z Archive of New Zealand Music. W 1985 roku General Assembly odłączyło się od biblioteki. W sierpniu 1987 roku został otwarty nowy budynek Biblioteki Narodowej przy Molesworth Street. Wtedy też przeniesiono zbiory i personel biblioteki z 14 obiektów do nowego budynku[1]. W 1988 roku Biblioteka Narodowa stała się samodzielnym departamentem rządowym i nie podlegała już Departamentowi Edukacji. Wtedy też przyjęło maoryską nazwę Te Puna Mātauranga o Aotearoa, co oznacza źródło wiedzy[1]. W 2003 roku Zgromadzenie Narodowe uchwaliło Ustawę o Bibliotece Narodowej Nowej Zelandii[3] . W 2011 roku Biblioteka Narodowa została włączona do Departamentu Spraw Wewnętrznych[4]. Obecnie jest częścią Wydziału Informacji i Wiedzy Departamentu Spraw Wewnętrznych[5].

Budynek[edytuj | edytuj kod]

Główny budynek Biblioteki Narodowej znajduje się na rogu Molesworth Street i Aitken w Wellington[6]. Został zaprojektowany w latach 70. XX wieku w nowym brutalistycznym stylu architektonicznym przez Warren i Mahoney i zbudowana w latach 80. XX wieku. W 2009 roku rozpoczęła się przebudowa budynku Biblioteki, aby zapewnić bezpieczeństwo zbiorów i stworzyć przestrzeń magazynową wystarczającą do 2030 roku. Budynek został ponownie otwarty 6 sierpnia 2012[7]. Po remoncie otwarto nową czytelnię na pierwszym piętrze budynku[8], a na parter przeniesiono galerię i uruchomiono kawiarnię[9]. Projekt przebudowy wykonała firma Warren and Mahoney[10].

Zadania biblioteki[edytuj | edytuj kod]

Do zadań Biblioteki należy opracowywanie, gromadzenie i udostępnianie dokumentów, w tym szczególnie dokumentów dotyczących Nowej Zelandii i mieszkańców Nowej Zelandii.

Struktura[edytuj | edytuj kod]

  • Biblioteka Alexandra Turnbulla (ATL)
  • Content Services
  • Literacy, Learning and Public Programmes
  • Cyfrowa Nowa Zelandia (Digital New Zealand - DNZ)

Biblioteka Narodowa zatrudnia 299 osób [dane na dzień 30 czerwca 2013 r.].

Biblioteka Alexandra Turnbulla[edytuj | edytuj kod]

To "biblioteka w bibliotece". Powstała 1920 roku dwa lata po tym, jak Alexander Horsburgh Turnbull ofiarował swoją kolekcję narodowi, jej zbiory znajdują się obecnie w budynku Biblioteki Narodowej[11].

Content Services[edytuj | edytuj kod]

Dział ten zajmuje się pozyskiwaniem i opracowaniem zbiorów, ochroną zasobów cyfrowych ( archiwizacja Internetu) i usługami dla bibliotek, autorów i wydawców. W ramach usług dla autorów i wydawców Biblioteka Narodowa przyznaje numery ISBN, ISSN i ISMN[12] .

Cataloging in Publication[edytuj | edytuj kod]

W ramach programu Cataloging in Publication (CiP) Biblioteka Narodowa na podstawie danych od wydawcy przygotowuje opis katalogowy, który jest umieszczany w bibliografii Nowej Zelandii " Publications New Zealand"[13]. Zapis obejmuje : tytuł, autora, serię, temat, klasyfikację Deweya i proponowaną datę publikacji. Wydawca zamieszcza w książce informację, że opis tej książki jest dostępny w Bibliotece Narodowej Nowej Zelandii[13].

Gromadzenie (Legal deposit)[edytuj | edytuj kod]

W Nowej Zelandii każdy wydawca ma obowiązek przekazać w formie "depozytu prawnego" 2 egzemplarze wydawnictw (także bezpłatnych) do Biblioteki Narodowej. Pierwszy trafia do Biblioteki Turnbulla (można z nich korzystać na miejscu, w czytelni), a drugi do zbioru ogólnego i jest udostępniany[14] (także w formie wypożyczeń do bibliotek na terenie Nowej Zelandii)[15]. Obowiązek ten obejmuje również publikacje elektroniczne, które należy przesłać mailem na adres Biblioteki[14]. Nieprzestrzeganie tego obowiązku jest zagrożone karą grzywny do 5000 USD[16].

Public lending right[edytuj | edytuj kod]

Nowozelandzcy autorzy, ilustratorzy i redaktorzy od 2008 roku mają prawo do wynagrodzenia jeśli ich książki są udostępniane w bibliotekach. Przysługuje ono autorom zarejestrowanym w programie (w danym roku)[17]. Otrzymują oni masz prawo do wynagrodzenia na podstawie liczby kopii ich tytułu przechowywanych w bibliotekach nowozelandzkich. Jest ona ustalana na podstawie regularnych ankiet[17]. W 2017 roku zarejestrowanych było 1764 autorów, a średnie wynagrodzenie za książkę wyniosło 3,39 USD[18].

Literacy, Learning and Public Programmes[edytuj | edytuj kod]

Dział ten opiekuje się bibliotekami szkolnymi. Nie tylko wspomaga bibliotekarzy i nauczycieli, ale również udostępnia zbiory do wypożyczenia. Szkolny koordynator (może nim być bibliotekarz lub nauczyciel) po rejestracji w systemie, może zamówić książki z kolekcji School Lending Collection (dla dzieci 1-13 lat) i Biblioteki Alexandra Turnbulla. Książki są wypożyczne bezpłatnie, na 1 semestr, a szkoła ponosi tylko koszty zwrotu książek[19].

Archiwum Narodowego Dziedzictwa Cyfrowego[edytuj | edytuj kod]

Na mocy National Library of New Zealand Act (2003) jednym z zadań Biblioteki Narodowej Nowej Zelandii jest archiwizacja Internetu. Archiwum internetowe jest częścią kolekcji Biblioteki Aleksandra Turnbulla[20].

Biblioteka zaczęła archiwizację stron internetowych w 1999 roku. Są archiwizowane strony internetowe obejmujące różnorodne tematy, w tym ważne wydarzenia. W tym strony: rządowe, związane z polityką, w tym blogi oraz dotyczące wyborów, dotyczące Maorysów, społeczności i grup etnicznych, muzyki, sportu, sztuki i środowiska[20].

Pierwszą akcję archiwizacji nowozelandzkiego internetu zorganizowano w październiku 2008 roku. Zebrano treści z ponad 106 milionów adresów (URL) o łącznej objętości 4.6 terabajta. Jak zaznaczają przedstawiciele Biblioteki, pozyskane zasoby udostępniane będą użytkownikom po ostatecznym opracowaniu kwestii prawnych. Strony archiwizowane są zazwyczaj jeden raz w ciągu roku, a niektóre rozwijajace się dynamicznie, częściej[21].

Biblioteka cyfrowa "Papers Past"[edytuj | edytuj kod]

W 2001 roku Biblioteka Narodowa uruchomiła bibliotekę cyfrową "Papers Past" (Dokumenty Przeszłości). Zawierała ona 250 000 stron nowozelandzkich gazet[22]. Początkowa wersja nie miała jednak przeglądarki, która pozwalałaby na wyszukiwanie pełnotekstowe, dostęp do artykułów i tworzenie zestawień. W 2014 roku zawierała ponad 3,5 miliona zdigitalizowanych stron z ponad 90 tytułów prasowych opublikowanych w Nowej Zelandii w latach 1839-1945. W Nowej Zelandii prawo chroni prawa autora do 50 lat po jego śmierci.

Udostępnione zostały:

  • gazety codzienne (Newspapers) z Nowej Zelandii i Pacyfiku z XIX i XX wieku. Zbiór obejmuje lata 1839-1945[23].
  • magazyny i czasopisma (Magazines and Journals)[24].
  • pamiętniki i listy (Letters and Diaries)[25].
  • dokumenty parlamentarne (Parliamentary Papers)[26].

Oprogramowanie[edytuj | edytuj kod]

Ponieważ korzystanie z biblioteki cyfrowej było skomplikowane, ze względu na brak dobrej wyszukiwarki w 2007 roku w ramach projektu New Zealand Digital Library Project Uniwersytetu Waikato (HamiltonNowa Zelandia) we współpracy z UNESCO oraz Human Info NGO na potrzeby biblioteki powstało oprogramowanie Greenstone Digital Library[27].

Adres strony: https://paperspast.natlib.govt.nz/

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Reopening Molesworth Street , National Library, Nowa Zelandia [dostęp 15.12.2017]
  2. National Library Act 1965 (1965 No 136) New Zealand Acts As Enacted, Nowa Zelania [dostęp 16.12.2017]
  3. National Library of New Zealand (Te Puna Mātauranga o Aotearoa) Act 2003, New Zeeland Legislation, Reprint as at 5 August 2013 [dostęp 15.11.2017]
  4. Reopening Molesworth Street , National Library, Nowa Zelandia [dostęp 15.12.2017]
  5. Structure of the Library National Library, Nowa Zelandia [dostęp 15.12.2017]
  6. National Library of New Zealand Department of Internal Affairs, Nowa Zelandia [dostęp 15.12.2017]
  7. Bill Macnaught, A New Look, New Services, New Programmes – Re-opening of National Library of New Zealand in Wellington, Ifla, 2013 [dostęp 15.12.2017]
  8. Reading room, National Library, 2013 W: Terra. The Encyclopedia of New Zealand [dostęp 15.12.2017]
  9. Federico Monsalve National Library of Wellington, Urbis, 2013 [dostęp 15.11.2017]
  10. Justine Harvey National Library of New Zealand Te Puna Matauranga o Aotearoa Architecturenow, 2013 [dostęp 15.12.2017]
  11. Alexander Turnbull Library Collections National Library, Nowa Zelandia [dostęp 15.12.2017]
  12. ISBNs, ISSNs, and ISMNs National Library, Nowa Zelandia [dostęp 16.12.2017]
  13. a b Cataloguing in Publication National Library, Nowa Zelandia [dostęp 16.12.2017]
  14. a b Legal deposit, National Library, Nowa Zelandia [dostęp 15.12.2017]
  15. Interloaning from us National Library [dostęp 15.12.2017)
  16. National Library of New Zealand (Te Puna Mātauranga o Aotearoa) Act 2003, Part 4 New Zeeland Legislation, Reprint as at 5 August 2013 [dostęp 15.11.2017]
  17. a b Public Lending Right for New Zealand Authors National Library, Nowa Zelandia [dostęp 16.12.2017]
  18. PLR Payment Statistics National library, Nowa Zelandia [dostęp 16.12.2017]
  19. Services to Schools National Library, Nowa Zelandia [dostęp 12.12.2017]
  20. a b New Zealand Web Archive National Library, Nowa Zelandia [dostęp 15.11.2017]
  21. Frequently asked questions about archived websites (.pdf) W: New Zealand Web Archive, National Library, Nowa Zelandia [dostęp 16.12.2017]
  22. DIGITAL NEWSPAPERS YOUR ANCESTORS READ DigitalNZ National Library of NZ online Dostęp 15.12.2017
  23. Newspapers Paper Past, Nowa Zelandia [dostęp 14.12.2017]
  24. Magazines and Journals Paper Past, Nowa Zelania [dostęp 14.12.2017]
  25. Letters and Diaries Paper Past, Nowa Zelandia [dostęp 14.12.2017]
  26. Parliamentary Papers Paper Past, Nowa Zelandia [dostęp 14.12.2017]
  27. K. Calhoun Exploring Digital Libraries: Foundations, Practice, Prospects Facet Publishing 2014 s. 54 online Dostęp 15.12.2017