Biegus malutki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Biegus malutki
Calidris minuta[1]
(Leisler, 1812)
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd siewkowe
Podrząd bekasowce
Rodzina bekasowate
Podrodzina biegusy
Plemię Calidrini
Rodzaj Calidris
Gatunek biegus malutki
Synonimy

Tringa minuta Leisler, 1812[2]

Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

     w sezonie lęgowym

     przeloty

     zimowiska

     zalatuje (sezonowość występowania niepewna)

Biegus malutki[4] (Calidris minuta) – gatunek małego ptaka wędrownego z rodziny bekasowatych (Scolopacidae).

Występowanie
Obszary lęgowe ciągną się od północnej Skandynawii przez południową Nową Ziemię, północno-zachodnią i północno-centralną Syberię po Wyspy Nowosyberyjskie i Janę. Zimowiska znajdują się na obszarze od basenu Morza Śródziemnego i Afryki przez Półwysep Arabski i Zatokę Perską na wschód po subkontynent indyjski i Mjanmę. Nieliczne osobniki zimują w południowo-wschodniej Wielkiej Brytanii i na Madagaskarze[2]. Sporadycznie ptaki te zalatują aż do Australii[5]. Nie wyróżnia się podgatunków[2][6].
W Polsce regularnie, ale niezbyt licznie pojawia się na przelotach na terenie całego kraju, głównie jesienią. Na wiosennych przelotach znacznie rzadszy, nieco liczniejszy na wschodzie kraju[7].
Biegus malutki (na lewo) i biegus zmienny w ujściu Redy do Zatoki Puckiej
Cechy gatunku
Brak wyraźnego dymorfizmu płciowego. W szacie godowej wierzch ciała rdzawy, pokryty ciemnymi plamami. Jasne plamy układają się na grzbiecie w kształt litery „V”. Spód ciała i brew biała. Nogi i dziób ciemne. W szacie spoczynkowej wierzch ciała ciemnoszary, zaś pierś szarawa. Spód ciała w każdej szacie biały[8].
Wymiary średnie
dł. ciała 12–14 cm[2]
rozpiętość skrzydeł 28–31 cm[2]
masa ciała 17–44 g[2]
Biotop
W sezonie lęgowym środowiskiem życia tych ptaków jest arktyczna tundra położona na nizinach. W zachodniej części zasięgu biegusy malutkie były jednak notowane powyżej 1000 m n.p.m. Preferują suche tereny z karłowatymi wierzbami przylegające do bagien oraz obszarami, w których mchy i cibory poprzetykane są tufurami z bażynami (Empetrum). Na zimowiskach przebywają na wybrzeżu, na przykład w estuariach na połaciach piasku czy błota, w zamkniętych lagunach, przy nadbrzeżnych strumieniach i na solniskach. Spotykane są również w interiorze na podmokłych terenach, na przykład polach ryżowych[9].
Wędrówki
Biegusy malutkie wędrują nocą. Podczas przelotów można obserwować je w głębi kontynentu europejskiego od sierpnia do października[10]. W trakcie wędrówki zatrzymują się na błotnistych brzegach różnych zbiorników wodnych, brzegi rzek, pojawiające się okresowo zbiorniki wodne i wybrzeża[9].
Gniazdo
Na ziemi. Ma formę zagłębienia w suchym podłożu, skąpo wyściełanego[8], niekiedy kilkoma listkami[10]. Przeważnie gniazdo znajduje się na terenie otwartym, czasami tylko pod osłoną roślinności[9].
Jaja
Jaja
Składają w czerwcu-lipcu 4 jaja. Ich skorupka jest oliwkowa lub płowa, zdobiona ciemnymi plamkami. Średnie wymiary: 29 na 20,7 mm (liczby zmierzonych jaj nie podano)[8].
Wysiadywanie
Jaja wysiadywane są przez okres około 20 dni przez obydwoje rodziców. Zdarzają się jednak przypadki poligamii, zarówno wśród samców, jak i samic[2].
Pożywienie
Bezkręgowce. Poszukują ich zarówno za dnia, jak i nocą[10]. Skład pożywienia zmienia się sezonowo. W sezonie lęgowym polegają głównie na dorosłych i larwach muchówek (Diptera), w szczególności larwy komarów i koziułkowatych. Poza sezonem lęgowym brodźce malutkie mają bardziej urozmaiconą dietę, zawiera również mrówki, błonkoskrzydłe (Hymenoptera), różne owady wodne, pierścienice, niewielkie mięczaki, skorupiaki, wodopójki, chrząszcze i materię roślinną[9].
Status i ochrona
W Polsce podlega ścisłej ochronie gatunkowej[11]. Według IUCN ma status najmniejszej troski (LC, Least Concern; stan w 2018). Na południowo-wschodnim wybrzeżu Indii ptakom tym zagraża nielegalny odłów, przekształcanie środowiska przez przemysł solny. W Walvis Bay (Namibia) zimowiska biegusów malutkich są niszczone między innymi przez rozwój przedmieść i portów, do tego ptaki niepokojone są przez turystów. Biegusy malutkie są podatne na ptasią malarię oraz botulizm[9].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Calidris minuta, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c d e f g Van Gils, J., Wiersma, P. & Boesman, P.: Little Stint (Calidris minuta). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2018. [dostęp 2019-11-18].
  3. Calidris minuta. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  4. Systematyka i nazwa polska za: P. Mielczarek, M. Kuziemko: Podrodzina: Arenariinae Stejneger, 1885 (1840) - biegusy (wersja: 2019-11-06). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2019-11-18].
  5. C. Rogers, J. Cox. Records of Little Stint, Calidris minuta, in Australia, 1977-2013, with comments on plumage phases. „South Australian Ornithologist”. 40 (2), s. 62-75, 2015 (ang.). 
  6. F. Gill, D. Donsker (red.): Sandpipers, snipes, coursers (ang.). IOC World Bird List: Version 9.2. [dostęp 2019-11-18].
  7. Calidris minuta (Biegus malutki). W: M. Gromadzki (red.).: Poradniki ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny. T. 8: Ptaki (część II). Warszawa: Ministerstwo Środowiska, 2004, s. 61–64. ISBN 83-86564-43-1.
  8. a b c Karel Hudec & Pavel Helisek: Przewodnik. Ptaki. Wiesław Dudziński (tłum.), Jan Dungel i Miloš Váňa (ilustr.), Aleksandra Zduńska (red. mer.). Warszawa: MULTICO, 1994, s. 90. ISBN 83-7073-009-4.
  9. a b c d e Little Stint Calidris minuta. BirdLife International. [dostęp 21 maja 2018].
  10. a b c Frieder Sauer: Ptaki wodne. Ewa Turyn i Barbara Urbańska (tłum.). Warszawa: Świat Książki, 1996, s. 186. ISBN 83-7129-937-0.
  11. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 r. poz. 2183).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]