Bielów (część wsi w województwie świętokrzyskim)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bielów
Rodzaj miejscowości część wsi
Państwo  Polska
Województwo świętokrzyskie
Powiat kielecki
Gmina Nowa Słupia
Część miejscowości Mirocice
Strefa numeracyjna (+48) 41
Kod pocztowy 26-006
Tablice rejestracyjne TKI
SIMC 0255480
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Bielów
Bielów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Bielów
Bielów
Ziemia50°53′04,200″N 21°02′10,986″E/50,884500 21,036385

Bielów – część wsi Mirocice w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie kieleckim, w gminie Nowa Słupia[1].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa kieleckiego.

W roku 1442 w powiecie sandomierskim[2]. Od 1819 w powiecie opatowskim[3]. Od 1470-80 parafia Nowa Słupia (Długosz L.B. II 463, 490).

Początkowo własność szlachecka, następnie konwentu świętokrzyskiego do czasów kasaty klasztoru.

Nazwy lokalne wsi w dokumentach źródłowych: 1369 „Bellow”, 1390, 1444 „Below”, 1414, 1433 „Byelow”, 1437, 1439, 1440, 1441, 1442 „Byelow”, „Byelyow,” 1442, 1449 „Bielow”, 1446 „Byelowska”, 1450 „Byelyow”, „Byelyowiensem”, „Byelowiensem”, 1470-80 „Byelow”, „Byelyow”, „Wyelow”, 1495 „Vilewo”, „Vylewo” [!], 1504 „Byelyow”, „Bijelow”, 1510 „Bÿelow”, 1529, 1530, 1531 „Byelow”, 1532 „Bÿeloff”, 1540 „Byelyow”, 1553 „Bielow”, 1564-5 „Bylyow”, 1569, 1571 „Bieliow”, 1577 „Bielow”, 1578 „Biellow”, 1629 „Bielow”, 1650, 1651 „Bielow”, w Bielowie, Biełowianie, 1789 „Bilow”, 1819 „Bielów”, 1827 „Bilów”[4][5][6].

W wieku XV także „Wilewo” (nazwa używana przez Długosza), jeszcze w XIX wieku używano zamiennie nazwy Bielów i Bilów. Ostatecznie po roku 1827 utrwaliła się obecnie brzmiąca nazwa wsi Bielów.

Topografia okolic, opisanie granic[edytuj | edytuj kod]

  • 1437 – do Bielowa włączona zostaje część Bostowa, mianowicie cała w Dębnicy, z zaroślami, lasami, łąkami[7], a także dąbrowa (merica) z rolą w Bostowie, od granic klasztorowi świętokrzyskiemu do rzeczki Dębnicy („Dambnicza” – obecnie potok Dębianka.)[8][9],
  • 1439 – granica z należącymi do klasztoru Mirocicami prowadzi od narożnicy między Bostowem, Bielowem i Mirocicami wzdłuż rzeczki Pokrzywianki (Koprzywianka), omijając staw Bartłomieja z Bielowa brzegiem do starego kopca granicznego przy drodze z Mirocic do młyna Bartłomieja z Bielowa naprzeciw grobli wyżej wymienionego stawu. Dalej wzdłuż potoku „Zaszronin” przez drogę ze → Słupi [Nowej] do Bodzentyna, do końca łąk należących do Mirocic w kierunku Bielowa, omijając mały staw położony koło dworu Bartłomieja, do ścieżki z Bielowa na Święty Krzyż, a stąd do wielkiego lasu k. góry [Łyśca] i dalej strumieniem do kopca granicznego między Huciskiem i Bielowem, następnie do dąbrowy (merica) Rudka należącej do klasztoru, gdzie koniec rozgraniczenia[10],
  • 1442 – granica między wsiami klasztorowi świętokrzyskiemu Bielów i Mirocice a częścią Bostowa należącą do Jana z Bostowa wiedzie w dużej odległości od granic posiadłości Niemierzy z Bostowa i jego braci oraz ich potomstwa, nie narusza granic włości klasztoru. Prowadzi do narożnicy, czyli „wjezdnicy”. wzdłuż znaków „alias pasmukem” do lasu, czyli łęgu, a stąd przez łęg do potoku Dębnica[11],
  • 1446 – do Bielowa włączone zostają łąki leżące między potokiem Dębnica płynącym z wsi Jeziorko a dziedzictwem „Bielowska”[12]
  • 1450 – do Bielowa włączone zostają zarośla należące do Jarosława z Bostowa, leżące koło stawu bielowsko-mirocickiego, ciągnące się od wiązu, który rozdziela działy Jana, brata stryjecznego Jarosława, i śp. Niemierzy jego brata rodzonego, dalej od strony wiązu (wyanz) i w górę do dębu, a następnie w dół do stawu[13],
  • 1470-80 – graniczy z Jeziorkiem, Bostowem, Baszowicami, Słupią Nową (Długosz L.B. III 233),
  • 1696 – Michał Tymiński z Bostowa wyprocesował od klasztoru świętokrzyskiego grunty przy drodze bostowskiej za wiązem, aż do grobli stawu bielowskiego[14],
  • 1801 – graniczy z Jeziorkiem[15].

Kalendarium własności, przywileje i obciążenia ekonomiczne[edytuj | edytuj kod]

Własność szlachecka, od 1441 r. (czy w całości?, nie ma co do tego pewności – przypis autorów słownika) klasztoru świętokrzyskiego

  • 1369 – Piotr z Bielowa wymieniony wśród familii Stefana opata świętokrzyskiego[16]
  • 1390 – bracia Jan, Pietrasz i Marcin, synowie Cedra, sprzedają Paszkowi z Bostowa swoją część Bielowa za 40 grzywien[17][18][19];
  • 1414 – dziedzicem jest Piotr z Bielowa herbu Ostoja[20];
  • 1433 – dziedzicem jest Jan z Bielowa[21]
  • 1404 – Jachna wdowa po Paszku z Bostowa z dziećmi Katarzyną, Elżbietą, Mikołajem i Paszkiem odstępują Bartłomiejowi synowi Jachny całą część w Bielowie z młynem i stawem oraz sołectwo w Krzyżu[22].
  • 1404 – 1450 – dziedzicem jest Bartłomiej Bostowski z Bielowa i Bostowa herbu Bielawa (w rzeczywistości Bielina) (Długosz L.B. II 463 III 233)[23][24][25][26][27],
  • 1414 – sąd ziemi sandomierskiej stwierdza na podstawie wpisu do księgi sądowej, że Bartłomiej z Bielowa kupił od Heleny wdowie po Macieju z Nieczmirza [?] jej część matczyną w Bielowie za 20 grzywien[28][29][30],
  • 1437 – Bartłomiej z Bielowa kupił od Jana z Bostowa część Bostowa zwaną Dębnica za 40 grzywien[31] oraz od tegoż za tę samą sumę dąbrowę z rolą w Bostowie[8][9], a od Elżbiety żony Piotra z Iłży część Bielowa za 20 grzywien[32],
  • 1439 – Bartłomiej z Bielowa zobowiązuje się zwrócić klasztorowi świętokrzyskiemu 37 grzywien do najbliższego Bożego Narodzenia [25 XII][33],
  • 1440 – tenże Bartłomiej kupuje za 100 grzywien od swego bratanka Niemierzy z Bostowa część Bielowa, którą za taką samą sumę nabył kiedyś od Jana s. Wawrzyńca z Bielowa Mikołaj, ojciec Niemierzy[34],
  • 1441 – Bartłomiej z Bielowa kwituje (z należnych im z tytułu dziedziczenia część Bielowa) swoim córkom: Jachnie żonie Mikołaja z Łazisk[35], Katarzynie, żonie Mikołaja Kazuskiego (ib. 1059)[36] i Małgorzacie, żonie Tomasza z Kochowa[37],
  • 1441 – Bartłomiej z Bielowa z żoną Heleną sprzedaje za 700 grzywien klasztorowi świętokrzyskiemu wieś Bielów wraz z tym, co kupił od swego bratanka Jana z Bostowa, transakcję zatwierdził król[38] (Długosz L.B. II 463 III 233),
  • 1441 – Jan z Bostowa rezygnuje na rzecz klasztoru ze swych praw w Bielowie[39],
  • 1441 – Anna, żona Andrzeja z Warszowa (obecnie Warszówek), córka Bartłomieja z Bielowa, rezygnuje za odszkodowaniem ze swych praw w Bielowie na rzecz klasztoru[40],
  • 1442 – własność jak Baszowice,
  • 1444 – szlachcic Mikołaj z Bielowa[41],
  • 1446 – Niemierza z Bostowa w połowie darowuje, w drugiej połowie sprzedaje za 23 grzywien klasztorowi świętokrzyskiemu łąki między potokiem Dębnica i dziedzictwem bielowskim[42],
  • 1450 – Jarosław z Bostowa w połowie darowuje, w drugiej połowie sprzedaje za 12 grzywien klasztorowi świętokrzyskiemu zarośla koło stawu bielowsko-mirocickiego[13],
  • 1470-80 – własność klasztoru świętokrzyskiego, który otrzymał go z nadania bezdzietnego Bartłomieja Bostowskiego herbu Bielawa lub Bielów 5 łanów kmiecych, 1 zagroda z rolą, 4 stawy: „Nalanszny”, „Orzeszny”, „Forzstkonis” oraz młyn klasztorny ze stawem i rolą. Kmiecie płacą po 1 wiardunek czynszu, dają po 30 jaj, 2 koguty oraz sep: po 2 korce żyta i 3 korce owsa, pracują po 1 dniu tygodniu własnym wozem lub pługiem, odrabiają powabę wiosenną i zimową. Młynarz płaci z roli 4 grzywny czynszu oraz miele zboże klasztorne (Długosz L.B. III 233 II 463, 490),
  • 1495 – Jakub Drozdowski z Wilewa odstępuje Janowi synowi Abrahama część Wilewa, którą otrzymał od Katarzyny, córki Pawła Pachnickiego z Wilewa[43], in dorso „in Bielow”[a],
  • 1504 – pobór z 2,5 łana i od 1 zagrodników[44], podobnie w roku 1506,
  • 1510 – pobór z 2 łana[45],
  • 1529 – należy do stołu konwentu, daje 1 grzywnę czynszu[46],
  • 1529 – własność klasztoru świętokrzyskiego, pobór z 2,5 łana i karczmy,
  • 1530-2 pobór z 2 łanów i karczmy[47],
  • 1553 – pobór płacono jak w Baszowicach,
  • 1564-5 własność klasztoru[48],
  • 1569, 1571 – własność opata, pobór z 2,5 łana i od 1 zagrodnika z ogrodem, karczma nie płaci poboru[49],
  • 1577 – własność opata, pobór od 5 kmieci na 2,5 łanach, 1 zagrodnik z ogrodem, karczma opustoszała[50]
  • 1578 – własność konwentu, pobór od 5 kmieci na 2,5 łanach i 1 zagrodnika z rolą[51][52],
  • 1629 – własność konwentu, pobór od 6 kmieci na 2,5 łanach i 1 zagrodnika z rolą[53],
  • 1650 – konwent świętokrzyski daje pobór z 8 domów, od 6 kmieci na 2,5 ł. i 1 zagrodnika z rolą[54],
  • 1651 – należy do stołu konwentu, 5 kmieci 3 zagrodników, 2 chałupników, 1 tkacz. Powinności poddanych tak jak w Baszowicach. Tkacz płacił 10 florenów i 2 grosze czynszu, pomocne z innymi, teraz przyjął rolę, z której odrabia 1 dzień tygodniowo[55],
  • 1662 – własność konwentu, pogłówne od 59 mieszkańców[56],
  • 1673 – pogłówne od 51 mieszkańców[57],
  • 1674 – pogłówne od 46 mieszkańców[58],
  • 1691-1692 – płacone jak w Baszowicach,
  • 1787 – Bielów liczył 58 mieszkańców (Spis I 399 118),
  • 1819 – należy do stołu konwentu[59],
  • 1827 – posiadał 10 domów i 91 mieszkańców (Tabela I 23).

Kościół, dziesięciny[edytuj | edytuj kod]

Dziesięcina należy do plebana w Świętomarzy.

  • 1470-80 – z całej wsi dziesięcina snopowa i konopna wartości do 5 grzywien dowożą plebanowi ze Świętomarzy (Długosz L.B. II 463, 490 III 233)
  • 1529 – dziesięcina snopowa wartości 4 grzywien należy do plebana ze Świętomarzy[60]
  • 1533 – pleban ze Świętomarzy bezskutecznie domaga się od klasztoru świętokrzyskiego 4 garnców wina rocznie za dziesięcinę z gruntów młynarskich w Bielowie[61]
  • 1540 – dziesięcina należy do plebana Świętomarzy[62]
  • 1822 – dziesięcina snopowa należy do tegoż plebana[63]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. „Uwaga autorska Słownika historyczo-geograficznego” – Dokument ten, o ile odnosi się do Bielowa – na co wskazuje zapiska dorsalna – dowodzi, wspólnie ze wzmianką z 1444 r., że w 1441 r. jakiś niewielki dział Bielowa nie został przekazany klasztorowi świętokrzyskiemu Prawdopodobnie wchłonął go później pobliski, nadal szlachecki, Bostów. Warta uwagi jest forma nazwy (Wilewo), pojawiająca się także w Długosz L.B.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2014-04-29].
  2. Kodeks Dypl. Małopolski ↓, s. IV 1434.
  3. Gacki ↓, s. 254.
  4. Nieckuła ↓, s. 26.
  5. Kopertowska ↓, s. K 79.
  6. Nazwy miejscowe Polski ↓, s. I 180/1.
  7. Zbiór dokumentów Małopolskich ↓, s. II 496.
  8. a b Kodeks Dypl. Małopolski ↓, s. IV 1329.
  9. a b Archiwum Główne ↓, s. 1822.
  10. Kodeks Dypl. Małopolski ↓, s. IV 1351.
  11. Kodeks Dypl. Małopolski ↓, s. IV 1424.
  12. Zbiór dokumentów Małopolskich ↓, s. T.III 746.
  13. a b Zbiór dokumentów Małopolskich ↓, s. III 855.
  14. Gacki ↓, s. 241.
  15. Lefebvre ↓, s. V/6 173v.
  16. Kodeks Dypl. Małopolski ↓, s. III 830.
  17. Kodeks Dypl. Małopolski ↓, s. III 1006.
  18. Hube ↓, s. 13.
  19. Archiwum Główne ↓, s. 1799.
  20. Liber formularum ↓, s. 8 626.
  21. Archiwum skarbu ↓, s. 3 13 s. 52.
  22. Zbiór dokumentów Małopolskich ↓, s. I 260.
  23. Archiwum skarbu ↓, s. 3 68.
  24. ZL ↓, s. X 279.
  25. SHGL ↓, s. 223.
  26. Kodeks Dypl. Małopolski ↓, s. IV 1351, 1389, 1392, 1060, 1510.
  27. Zbiór dokumentów Małopolskich ↓, s. III 854.
  28. Kodeks Dypl. Małopolski ↓, s. IV 1147.
  29. Hube ↓, s. 22.
  30. Archiwum Główne ↓, s. 1807.
  31. Zbiór dokumentów Małopolskich ↓, s. III 496.
  32. Kodeks Dypl. Małopolski ↓, s. IV 1337.
  33. Kodeks Dypl. Małopolski ↓, s. IV 1355.
  34. Kodeks Dypl. Małopolski ↓, s. IV 1376.
  35. Kodeks Dypl. Małopolski ↓, s. IV 1390.
  36. Archiwum Główne ↓, s. 1834.
  37. Kodeks Dypl. Małopolski ↓, s. IV 1410.
  38. Kodeks Dypl. Małopolski ↓, s. IV 1403,1406.
  39. Kodeks Dypl. Małopolski ↓, s. IV 1423.
  40. Archiwum Główne ↓, s. 1841.
  41. Acta officialatus ↓, s. VI 733.
  42. Zbiór dokumentów Małopolskich ↓, s. III 746.
  43. Archiwum Główne ↓, s. 1883.
  44. Archiwum skarbu ↓, s. I/7 10v,33v,100v.
  45. Archiwum skarbu ↓, s. 128v I/10 20v.
  46. Liber retaxationum ↓, s. 350.
  47. Archiwum skarbu ↓, s. I/10 216v,218v,461v,463,598.
  48. Lustracja woj.sandom. ↓, s. 1564-5,329.
  49. Archiwum skarbu ↓, s. I/7 265,339,410v.
  50. Archiwum skarbu ↓, s. 583v, 587v.
  51. Archiwum skarbu ↓, s. I/10 775v.
  52. Pawiński ↓, s. 192.
  53. Rejestr poborowy ↓, s. 1629 63.
  54. Archiwum Główne ↓, s. nab.936 9-9v.
  55. Archiwum Główne ↓, s. 10,17-7v.
  56. Archiwum skarbu ↓, s. I/67 32v,35.
  57. Archiwum skarbu ↓, s. 238v.
  58. Archiwum skarbu ↓, s. 408v,461.
  59. Akta okupacji klasztoru ↓, s. 6v,54.
  60. Liber retaxationum ↓, s. 353.
  61. Gacki ↓, s. 276.
  62. BPAN ↓, s. rps 6560 46.
  63. Wiśniewski Iłża ↓, s. 297.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Bielów. W: Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu [on-line]. Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk. [dostęp 2014-04-29].
  • Archiwum skarbu. Archiwum Skarbu Koronnego, dział w Archiwum Główne. „Archiwa Państwowe”. 
  • Lustracja woj.sandom.. Lustracja województwa sandomierskiego 1564-1565, wyd. W. Ochmański, Wr. 1963. . 
  • Archiwum Główne. Archiwum Główne Akt Dawnych w W.; jeśli nie zaznaczono inaczej, cyfra arabska oznacza numer dokumentu ze zbioru dokumentów pergaminowych. „Archiwa Państwowe”. 
  • Pawiński. A. Pawiński, Polska XVI w. pod względem geograficzno-statystycznym. Małopolska, t. III-IV (Źródła dziejowe, 14-15), Warszawa 1886. „Źródła dziejowe”. 
  • Liber retaxationum. Księga dochodów beneficjów diecezji krakowskiej z roku 1529 (tzw. Liber retaxationum), wyd. Z. Leszczyńska-Skrętowa, 1968. „Liber retaxationum”. 
  • Matricularum Regni. Matricularum Regni Poloniae Summaria, t. I-V/l, wyd. T. Wierzbowski, W. 1905-1919; t. V/2, wyd. J. Płocha, A. Rybarski, I. Sułkowska, W. 1961. „Poloniae Summaria”. 
  • Kodeks dyplomatyczny Małopolski. Kodeks dyplomatyczny Małopolski, t. I-IV, wyd. F. Piekosiński. „Poloniae Summaria”. 
  • Wiśniowski: E. Wiśniowski, Prepozytura wiślicka do schyłku XVII w., Lublin 1976.
  • Wiśniewski Iłża. J. Wiśniewski, Dekanat Iłżecki, Radom 1909-1911. „Historyczny opis kościołów”. 
  • Zbiór dokumentów katedry i diecezji krakowskiej. Zbiór dokumentów katedry i diecezji krakowskiej, wyd. S. Kuraś, t. I-II, Lublin 1965-1973 I 138. „Diecezja krakowska”. 
  • Szepiński. Notata quedam ex variis libris et manuscriptis per R.P. Bonifacium Szepiński..., przekład J. Gacki, „Pamiętnik Religijno-Moralny” ser. 2, 7, 1861, s. 136-151, 257-273. „Notata quedam ex variis libris”. 
  • Lefebvre. Spicilegium sive Collectio veterum aliquot scriptorum qui in Poloniae bibliothecis delituerant..., t. I-VII, Rajhrad 1802, rps Brno, Statni Oblastni Archiv, Kloster Rajhrad. „Scriptorum qui in Poloniae libris”. 
  • Jonston. J. Jonston, Annales Archicoenobii Calvo-Montani..., t. I-III. „Annales Archicoenobii Calvo-Montani”. 
  • Gacki: J. Gacki, Benedyktyński klasztor na Łysej Górze.
  • Zbiór dokumentów Małopolskich: Zbiór dokumentów Małopolskich, wyd. S. Kuraś i I. Sułkowska-Kurasiowa, t. I-VIII, Kr.-Wr. 1962-1975.
  • Kodeks Dypl. Małopolski. Kodeks dyplomatyczny Małopolski, t. I-IV, wyd. F. Piekosiński (Mon.MAe., 3, 9, 10, 17), Kr. 1876-1905. T. V, rps w Pracowni Słownika historyczno-geograficznego Małopolski w średniowieczu, Kr. . 
  • Franciszek Nieckuła: F. Nieckuła, Nazwy miejscowe z sufiksem -ov-, -in- na obszarze Wielkopolski i Małopolski, Wr. 1971.
  • Danuta Kopertowska: D. Kopertowska, Nazwy miejscowe województwa kieleckiego. Nazwy miast i wsi, nazwy części miast i wsi oraz nazwy alei, placów, ulic i osiedli mieszkaniowych, W.-Kr. 1984.
  • Nazwy miejscowe Polski: Nazwy miejscowe Polski. Historia - pochodzenie - zmiany, red. K. Rymut, t. I, A-B; t. II, C-D, Kr. 1996-1997.
  • Hube: R. Hube, Prawo polskie w 14. wieku. Sądy, ich praktyka i stosunki prawne społeczeństwa w Polsce ku schyłkowi 14. wieku ze źródeł współczesnych..., W. 1886, Dodatek.
  • Liber formularum. Liber formularum ad ius Polonicum necnon canonicum spectantium in codice Regimontano asservatarum, wyd. B. Ulanowski, Kr. 1895, s. 169-256. . 
  • Archiwum skarbu. Archiwum Komisji Historycznej, poniżej dane bibliograficzne pozycji wydanych w tej serii i wykorzystanych w Materiałach. . 
  • Akta okupacji klasztoru. Akta Okupacji klasztoru świętokrzyskiego, 1819 r., ZDP rps 1456. . 
  • BPAN. Biblioteka Polskiej Akademii Nauk w Kr. . 
  • Acta officialatus. Acta officialatus Cracoviensis, rps w AMetr. . 
  • Archiwum skarbu. Archiwum Skarbu Koronnego, dział w AG. „Archiwa Państwowe”. 
  • Rejestr poborowy. RS 1629 - Z. Guldon, L. Stępkowski, Z. Trawicka, Rejestr poborowy powiatu sandomierskiego z roku 1629, „Teki Archiwalne” 21, 1989, s. 17-108. . Kraków.