Bielanka (powiat gorlicki)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bielanka
Bielanka, cerkiew Opieki Matki Bożej
Bielanka, cerkiew Opieki Matki Bożej
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat gorlicki
Gmina Gorlice
Liczba ludności (2013) 186[1]
Strefa numeracyjna (+48) 18
Kod pocztowy 38-311
Tablice rejestracyjne KGR
SIMC 0425113
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Bielanka
Bielanka
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Bielanka
Bielanka
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Bielanka
Bielanka
Ziemia 49°35′25″N 21°07′09″E/49,590278 21,119167
Tablica ustawiona w 2009 przed wjazdem do Bielanki z nazwą wsi po polsku i łemkowsku

Bielanka (dodatkowa nazwa w j. łem. Бiлянкаtrb. Bilanka) – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie gorlickim, w gminie Gorlice, 5 km na południe od drogi drogi krajowej 28 Nowy SączGorlice.

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa nowosądeckiego. Integralne części miejscowości: Dylenikówka, Kamiennik, Miejska Góra, Niżny Koniec, Przymiarki, Suchy Wierch, Wyżny Koniec, Zdzior[2].

Historia Bielanki[edytuj]

Bielanka sięga początkami XIV wieku, kiedy to rycerze; Paweł Gładysz i jego syn Jan Gładysz (zarządca dóbr królewskich), byli właścicielami terenów gorlickich, wszak 27 października 1359 w Sączu Jan, za zasługi rycerskie; swoje i ojca od Kazimierza Wielkiego otrzymał tereny, po obu stronach rzeki Zdyni Wielkiej i Zdyni Małej, cały las po obu brzegach rzeki Ropy, aby tam lokować mógł wsie na prawie magdeburskim. W XV w. – wieś została założona przez potomka tych rycerzy Jana Gładysza herbu Gryf na prawie wołoskim, w jego dobrach u stóp Miejskiej Góry (643 m), Bartniej Góry (630 m) oraz północno-zachodnich ramion Magury Małastowskiej (813 m).

W 1486 roku Jan Gładysz z Szymbarku nabył w tym terenie gorlickim pobliskie Bielance miejscowości, takie jak np. pozostałe części wsi Polna od Jakuba Staszkowskiego, syna Stanisława za 400 grzywien. Po jego śmierci opiekunem małoletnich dzieci – dziedziców Bielanki, był w 1504 roku bratanek Jakub Gładysz z Kowalowych. Po osiągnięciu wieku dorosłego, dziedzictwo gorlickie przejął syn Jana, Erazm Gładysz. W roku 1557 właścicielem wsi był Stanisław Gładysz. Gładysze mieli w tej gorlickiej gminie w Szymbarku swój dwór obronny z 1540 tzw. „dominium Ropae”, z którego zarządzali m.in. Bielanką. Dwór przetrwał do dzisiejszych czasów. Od wielu lat remontowany, ma już odtworzone sgraffito, w ostatnich latach dzięki dotacji Unii Europejskiej Dwór odrestaurowano i udostępniono zwiedzającym.

Bielanka wraz z kluczem szymbarskim była następnie w posiadaniu Szymona Gładysza – pisarza grodzkiego, który był właścicielem kilku innych miejscowości, np.: Polnej i Szymonowic. Ostatnim z rodu Gładyszów w tej miejscowości był Paweł Gładysz, syn Szymona, do którego należał Szymbark do roku 1590 i Piotr Gładysz, który zeznał w testamencie z roku 1611, że Gładyszowie na zawsze przenoszą się z ziemi bieckiej w Sandomierskie. Na miejsce Gładyszów przybyli Strońscy, później Siedleccy, Bronikowscy.

Po przemarszach konfederatów barskich pod dowództwem Kazimierza Pułaskiego i po wkroczeniu wojsk zaborczych, w 1773 wybudowano cerkiew greckokatolicką Opieki Bogurodzicy.

Z końcem XVIII w nabył tę miejscowość ks. Jan Bochniewicz, prałat gnieźnieński. W 1808 przekazał on klucz szymbarski na własność swym siostrom i siostrzeńcom.

Etnografia[edytuj]

Według miejscowych podań[potrzebny przypis] mieszkańcy ówczesnej Bielanki zajmowali się uprawą lnu i tkactwem. Bardzo często pola były pokryte białymi płótnami. Legenda głosi, że pewnego razu przez wieś przejeżdżała królowa Kinga, która gdy zobaczyła w tej miejscowości płótna, nazwała osadę „Bielanką”.

Bielanka od najdawniejszych[potrzebny przypis] lat słynęła z wyrobu dziegciu, leku produkowanego z żywicy brzozy, używanego w medycynie i magii ludowej. Dziegciem, oraz produktem ubocznym – mazią, handlowali wędrowni dziegciarze. W pobliżu działała i działa huta szkła.

Bielanka jest jednym z wielu skupisk łemkowskich w Beskidzie Niskim, i pierwszą miejscowością na Łemkowszczyźnie, której mieszkańcy wystąpili o zgodę na stosowanie podwójnej, polsko-łemkowskiej nazwy miejscowości[3][4]. Za przyjęciem podwójnej nazwy wsi głosowało 32, przeciw 31 osób. Nazwa Бiлянка została urzędowo wprowadzona 24 listopada 2008 roku.

Zabytki[edytuj]

Obiekty wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego[5]

  • cerkiew Opieki Matki Bożej - zbudowana prawdopodobnie w 1773, odnawiana w 1913, mocno zniszczona podczas pożaru w 1946 roku. W cerkwi odprawiane są nabożeństwa katolickie dwóch obrządków: łacińskiego i bizantyjsko-ukraińskiego;
  • szkoła łemkowska, drewniana, XIX, XX;
  • spichlerz, drewniany.

Inne obiekty[edytuj]

Cerkiew prawosławna zbudowana w latach 2012–2014

23 czerwca 2012 rozpoczęto budowę nowej murowanej cerkwi prawosławnej pod wezwaniem Opieki Matki Bożej i Poczajowskiej Ikony Matki Bożej (w miejscowości ma swoją siedzibę parafia prawosławna). Plac pod budowę cerkwi poświęcił biskup gorlicki Paisjusz. Obiekt oddano do użytku i poświęcono 7 września 2014 roku[6].

Szlaki piesze[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

Bibliografia[edytuj]