Bierutów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Bierutów (ujednoznacznienie).
Bierutów
Kościół św. Katarzyny
Kościół św. Katarzyny
Herb
Herb Bierutowa
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat POL powiat oleśnicki flag.svg oleśnicki
Gmina Bierutów
gmina miejsko-wiejska
Data założenia XIII wiek
Prawa miejskie 1266
Burmistrz Władysław Bogusław Kobiałka
Powierzchnia 8,36 km²
Wysokość 137 – 167 m n.p.m.
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

4968[1]
594 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 71
Kod pocztowy 56-420
Tablice rejestracyjne DOL
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Bierutów
Bierutów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Bierutów
Bierutów
Ziemia51°07′25″N 17°32′33″E/51,123611 17,542500
TERC
(TERYT)
5020314024
SIMC 0987035
Urząd miejski
ul. Moniuszki 12
56-420 Bierutów
Strona internetowa

Bierutów (niem. Bernstadt) – miasto w Polsce, w województwie dolnośląskim, w powiecie oleśnickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Bierutów, położone na prawym brzegu Widawy. Historycznie leży na Dolnym Śląsku.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. wrocławskiego.

Nazwa[edytuj]

Bierutów wśród innych nazw śląskich miejscowości w urzędowym pruskim dokumencie z 1750 roku wydanym w języku polskim w Berlinie[2].

W dokumentach zostały zapisane następujące nazwy miasta z poszczególnych lat: Legnitz (1255)[3], Forstenwald (1266)[4], ante civitatem Beroldi (1268), in civitate Beroldi (1269)[5], Beroldestat (1288)[6], Berodestat (1288)[6], Ligniten (1295)[7] Bernstadt (1329)[8],Berolstadt (ok. 1300)[9], Bernstad (1419)[10], Bernstat (1579), Bernstadt, Bierutow, Bierutowa (1781)[11], Bierutów, Bernstadt (1880)[12].

W księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest w zlatynizownej formie Lignite[7][13]. W 1326 roku istniała w Bierutowie szkoła wspomniana w bulli papieża Jana XXII, jej rektorem był Stefan z Aleksandrowic. Miasto w bulli zostało wymienione jako Beroldi[14]. W 1750 roku nazwa „Bierutów” wymieniona jest w języku polskim przez Fryderyka II pośród innych miast śląskich w zarządzeniu urzędowym wydanym dla mieszkańców Śląska[15].

W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie Śląska wydanym w 1830 roku we Wrocławiu przez Johanna Knie miejscowość występuje pod nazwą niemiecką Bernstadt oraz polską Bierutow[16]. Statystyczny opis Prus z roku 1837 notuje "Bernstadt (poln. Berutowa)"[17]. Polską nazwę Bierutów oraz niemiecką Bernstadt w książce "Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej" wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa[18], a także w 1896 roku śląski pisarz Konstanty Damrot w książce o nazewnictwie miejscowym na Śląsku[19].

W 1946 r. wprowadzono urzędowo nazwę Bierutów, zastępując poprzednią niemiecką nazwę Bernstadt in Schlesien[20].

Niemiecka nazwa pochodzi od imienia Bernhard, którego formą skróconą był Berold, Berol, Bern. Do niego został dodany przyrostek -stadt (‘miasto’). Wanda Makula-Kosek wskazuje, że nazwa miasta została spolszczona jako Bierutów już XVIII wieku[21]. Jednak Stanisław Rospond wskazywał na wcześniejszy polski tekst z 1561 r., gdzie użyto wyrażenia przed Bieruthowem[22].

Historia[edytuj]

Miasto Bierutów nad rzeką Widawą

Pierwotna nazwa osady Lignica w akcie lokacyjnym z 1266 r. zmieniona została na Fuerstenwald. Ta jednak nie przyjęła się i miasto występowało w dokumentach jako Beroldi villa, civitas Beroldi, Beroldestadt, Berolstadt, Berolstat, Bernhardsdorf. Od XIV w. w użycie weszła nazwa Bernstadt, Bernstad oraz jej spolszczenie Bierutów i Bierutowa. Nazwa miasta wywodzi się od zniekształconego brzmienia nazwiska jego rzekomego właściciela (comes Beroldus), w niektórych publikacjach identyfikowanego z margrabią Bertholdem, ojcem św. Jadwigi Księżnej Śląskiej.

Najstarsze osadnictwo na terenie Miasta i Gminy Bierutów stwierdzono na podstawie znalezisk archeologicznych na północ od wsi Jemielna, sięga ono II okresu epoki brązu. Odkryto osadę kultury unietyckiej z ok. 1200 lat p.n.e. Kolejnymi są znaleziska z epoki żelaza, najstarsze z okresu halshtackiego i lateńskiego, a więc z czasów 650 lat p.n.e. do początku n.e., odkryte w Bierutowie i Solnikach Małych. Częstsze są ślady wytopu rud darniowych z czasów średniowiecza wzdłuż doliny Widawy, już z początków państwa Piastów.

Miasto rozwinęło się z istniejącej prawdopodobnie od I połowy XIII w. osady leżącej na ważnej trasie handlowej Wrocław-Kraków. Najstarsza wzmianka źródłowa dotycząca Bierutowa pochodzi z 1214 r. i wymienia osadę targową z kościołem. Pierwsza, nieudana lokacja na prawie niemieckim miała miejsce przypuszczalnie ok. 1250 r. Ponowna, na prawie frankońskim, dokonana została w 1266 r. przez księcia Henryka III wrocławskiego i stanowiła zapewne uprawomocnienie istniejącego już założenia urbanistycznego. Pierwszą osadą z terenu gminy wzmiankowaną w dokumentach historycznych była wieś Gorzesław 1230 r., a następnie Solniki – 1245 r. i Bierutów – 1250 r. W dokumencie lokacyjnym księcia wrocławskiego Henryka III wystawionego dla Wilhelma z Dzierżoniowa (późniejszego pierwszego wójta dziedzicznego Bierutowa), wymieniono poza Bierutowem następujące wsie: Gorzesław, Jemielna, Solniki, Stronię i Wabienice. W 1294 r. miasto i okoliczne ziemie przeszły we władanie Henryka III głogowskiego.

Po Henryku III Białym władał Bierutowem Henryk IV Prawy (Probus), po którym podstępem przejął ziemię wrocławską Henryk V Gruby. Jednak już w cztery lata później (1294) został on zmuszony do zwrotu części zagarniętego księstwa Henrykowi Głogowskiemu, któremu przypadła ziemia oleśnicka wraz z Bierutowem. Po śmierci tego ostatniego (1309) powstało Księstwo Oleśnickie, w którego obszar weszły dwa miasta: Bierutów i Namysłów. Początkowo, na skutek dalszego rozdrobnienia nastąpił jego dalszy podział – na część oleśnicką z księciem Bolesławem i namysłowską pod rządami Konrada I. Zjednoczenie księstwa nastąpiło już w 1320 roku, zaraz po śmierci Bolesława. Bierutów dysponowało wówczas ok. 12 ha ziemi i stanowiło dość regularny prostokąt, otoczony drewniano-ziemnymi umocnieniami.

Położenie przy szlaku komunikacyjnym powodowało konieczność rozbudowy centrum handlowego miasta – forum. Otaczały go drewniane domy, kryte trzciną i gontem. Rozkład architektoniczny miasta zgodny był z kierunkami geograficznymi. W centrum miasta znajdowały się także jatki mięsne, a także ławy rzemieślnicze i kupieckie. Umiejscowione były one na zapleczach domostw. Z zabudowań tego okresu wyróżniała się drewniana kaplica kryta gontem.

Przywileje lokacyjne przyciągały kupców i rzemieślników. Zwolnieni oni byli przez pewien okres ze świadczeń i mieli gwarantowane bezpieczeństwo. Od chłopów nie pobierano natomiast opłat i świadczeń feudalnych. Do miasta przybyli więc nowi osadnicy. Rosła automatycznie liczba jatek i ław kupieckich. Z powodu braku źródeł nie można nawet w przybliżeniu określić liczby mieszkańców w tym okresie.

Za panowania Konrada I powstał także najprawdopodobniej zamek bierutowski. Ścisłej daty nie można jednak, na podstawie dostępnych źródeł, obecnie ustalić. Przybliżenie jest jednak dość precyzyjne i niektóre źródła podają rok 1323 jako datę powstania zamku. O liczbie ludności w tym okresie można niewiele powiedzieć. Pewne przypuszczenia można jedynie wysunąć na podstawie istniejących na początku XIV w. 13 ław mięsnych, 10 chlebowych i 2 obuwniczych. Ta duża liczba piekarzy i rzeźników pozwala sądzić (z dużym przybliżeniem) iż w mieście zamieszkiwało wówczas ok. 600 osób. Rzemieślnicy ci, zwolnieni od wszelkich służb i opłat w marcu 1323 roku przez księcia Konrada (najprawdopodobniej po pożarze jaki miał miejsce w tym roku), zakładali pierwsze cechy. Miało to na celu położenie nacisku na produkcję wyrobów lepszej jakości, a także stabilizację cen, utrzymywanie dobrych obyczajów i porządku. Cechy rzemieślnicze miały ponadto za zadanie lepiej zabezpieczyć miasto w przypadku napadu lub najazdu (podobnie jak i w innych miastach w tamtym okresie). Miały też lepszą możliwość wyjednania u księcia określonych przywilejów, co skrzętnie czyniły.

Kolejne prawa nadał miastu następca Konrada – Bolesław. Na ich mocy starszyzna mogła z mistrzami rzemieślniczymi wybierać nowych radnych i nową radę cechu, bez ingerencji księcia. Wkrótce (w 1333) Bierutów otrzymał prawo karania wszystkich przestępców i złoczyńców bez względu na zajmowane przez nich stanowiska czy stan majątkowy. Przywilej ten świadczył o częstych najazdach na miasto i wielu niebezpieczeństwach ówczesnego dnia codziennego. W tym też okresie powstała łaźnia miejska, która przyczyniła się do podniesienia stanu higieny w mieście. Podstawowym zajęciem mieszkańców w XIV i XV wieku było rolnictwo i rybołówstwo. Głównymi roślinami uprawianymi w okolicy miasta były: chmiel, pszenica, jęczmień, żyto, owies, len oraz groch, bób i soczewica. Istniały także sady owocowe oraz co najmniej trzy młyny. Rybołówstwem zajmowano się na rzekach i stawach przy młynach.

W 1339 roku książę Bolesław wraz z synami Wacławem i Ludwikiem sprzedał Bierutów księciu oleśnickiemu Konradowi I. Jego syn i następca Konrad II utrzymywał bliskie kontakty z królem polskim – Władysławem Jagiełłą. Wziął nawet udział w kilku jego wyprawach chrystianizacyjnych Litwy. Kolejny wiek – XV okazał się jednym z najbardziej tragicznych w dziejach miasta, dotkniętego najpierw przez choroby zakaźne (umarło kilkadziesiąt procent mieszkańców), a następnie najazd husytów (1430), którzy splądrowali miasto. Kilka lat później Bierutów dotknęła klęska nieurodzaju i głodu. Miasto popadło w niemal całkowitą ruinę. Gwałtownie zmniejszyła się liczba mieszkańców. 13 lutego 1473 roku wybuchł ogromny pożar. Na skutek zaniedbania w magazynach zbożowych spłonęło 3/4 zabudowań – około 110 budynków wraz z dobytkiem. Zginęło wówczas także wielu mieszkańców.

21 września 1492 roku umarł ostatni Piast na książęcym tronie w Oleśnicy – Konrad VIII. Władzę zwierzchnią przyjął ówczesny król Czech – Władysław III Jagiellończyk. W trzy lata później wymienił on Księstwo Oleśnickie za majątek Podiebrad i 500 kop groszy. Bierutów otrzymał wówczas od swoich nowych właścicieli – książąt Albrechta, Jerzego i Karola Podiebradów – kolejny, ważny przywilej (rok 1499), wieczyste prawo browarskie. Na jego mocy okoliczne wioski miały obowiązek zaopatrywania się w piwo w mieście. W zamian za niego właściciele browarów mieli wznosić do skarbca książęcego dość duże opłaty, przywilej podbierania których przekazano wkrótce miastu.

W XVI w. miasto stało się lokalnym ośrodkiem rzemieślniczym, zwłaszcza włókienniczym. W tym okresie Bierutów był zaniedbywany przez książąt oleśnickich, często sprzedawany lub oddawany w zastaw. W latach 1529-1534 w wyniku sprzedaży należało do miasta Wrocławia, natomiast w latach 1574-1604 było w posiadaniu rodu von Schindel jako zastaw. Zamek będący dotąd siedzibą książęcych zarządców służył w latach 1534-1548 za rezydencję Księciu Henrykowi II Podiebradowi, którego pobyt upamiętnił się wprowadzeniem protestantyzmu w roku 1538 oraz założeniem szkoły książęcej.

W XVII w. Bierutów pełnił nieprzerwanie funkcję książęcego miasta rezydencjonalnego, któremu zwłaszcza inicjatywa dwóch książąt przyniosła znaczne efekty budowlane i artystyczne: Henryka Wacława Podiebrada (rezydował w latach 1617-1639) i Kristiana Ulryka Wirtemberskiego (rezydował w latach 1672-1697). Wiek XVII przyniósł także największe zmiany w dziejach miasta. Rozbudowano m.in. zamek książęcy i zbudowano kościół cmentarny Św. Trójcy (1622-1631). Stulecie to obfitowało również w pożary (1603, 1659), które pochłonęły znaczne połacie miasta. Po wielokrotnym plądrowaniu miasta w okresie wojny trzydziestoletniej (1618-1648) i spaleniu przedmieść w 1647 r. odbudowano fortyfikacje miejskie.

Bierutów, 1819 r.

W XVIII w. obszar miejski wypełniała już nowa zabudowa, zwarta jedynie przy Rynku i paru ulicach i wykraczająca nieznacznie na przedmieścia. Na Przedmieściu Brzeskim nad Widawą skupiały się młyny, na Namysłowskim, w sąsiedztwie zamku leżały folwarki książęcy i miejski, a także browar, gorzelnia, słodownia, piekarnia, łaźnia i rozległy ogród zamkowy. Na zachodzie – na Przedmieściu Wrocławskim – dominował kościół Św. Trójcy i szpital. W 1785 r. miasto liczyło 201 domów, z których 40 było murowanych, natomiast pozostałe były przeważnie o konstrukcji szkieletowej (mur pruski).

Pożar w 1843 r. zniszczył 126 z nich położonych w północnej części miasta i w północnej pierzei Rynku. W II poł. znaczna część zabudowy została przekształcona w wyniku ożywienia gospodarczego i powstania przemysłu rolno-spożywczego. W 1868 r. Bierutów uzyskał połączenie kolejowe z Wrocławiem i Namysłowem, w 1883 r. powstała duża cukrownia, a pod koniec wieku dwa tartaki młyny i rzeźnia (1901). W ciągu XIX w. zburzono bramy i część murów miejskich, zwiększał się też stopniowo obszar zabudowy miejskiej przez poszerzanie Przedmieścia Namysłowskiego i Wrocławskiego oraz włączenia terenu na północ od murów miejskich (obecna ul. 1-go Maja). U schyłku XIX w. zbudowano m.in. dwa neogotyckie kościoły: ewangelicko-luterański (1884) i parafialny katolicki Św. Józefa (1891-1893).

Pierwsza połowa XX w. charakteryzowała się licznymi inwestycjami infrastrukturalnymi. W 1928 r. zbudowano wieże ciśnień, natomiast w 1931 r. stację uzdatniania wody i oczyszczalnię ścieków. Wszystkie obiekty z wyjątkiem oczyszczalni ścieków (stacja uzdatniania wody została zmodernizowana w 1. dekadzie XXI w.) funkcjonują po dziś dzień o dziesiątki lat dłużej niż to przewidywali ich projektanci i budowniczowie. W 1935 większość ulic miasta została pokryta charakterystyczną kostką brukową, która nigdzie poza Bierutowem nie występuje. Bierutów został opanowany 22 stycznia 1945 r. przez oddziały 3. Armii Pancernej Gwardii i 52 Armii Polowej. Miasto zostało niemal całkowicie zniszczone przez sowieckie oddziały opuszczające miasto już po zakończeniu działań wojennych. Od 1945 roku miasto znajduje się pod polską administracją.

Zabytki[edytuj]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[23]:

inne zabytki:

Burmistrzowie po 1990 r.[edytuj]

imię i nazwisko daty urzędowania
Bogdan Smolarczyk 1990 – 1992
Andrzej Wojtkowiak 1992 – 1997
Edward Puk 1997 – 1998
Włodzimierz Kubiak 1998 – 2002
Roman Kazimierski 2002 – 2004
Grzegorz Michalak 2004 – 2006
Władysław Bogusław Kobiałka 2006 – nadal

Herb Bierutowa[edytuj]

Herb Bierutowa

Andrzej Woźniak w artykule Herb miasta Bierutowa w Kwartalniku Powiatu Oleśnickiego nr 1 z 2000 r., s. 22-23, pisze „ ...herbem miasta Bierutów są trzy zakrzywione haki, między którymi znajdują się trzy gwiazdy. Herb taki widnieje na wszystkich prawie pieczęciach miejskich od XIV wieku z nieznacznymi tylko zmianami...” „Najdawniejsza znana pieczęć pochodzi z dokumentu z 10 lutego 1340 roku i przedstawia trzy haczyki z jednego koła wychodzące...” Dalej A. Woźniak dodaje: „W końcu XIV wieku istniała też druga pieczęć (...). Przedstawia również tarczę z trzema hakami, z dodatkiem trzech gwiazd między nimi”. „Na początku XVII wieku pojawiła się nowa pieczęć (...), która na tarczy ukazuje trzy haki i gwiazdy po raz pierwszy spięte pierścieniem”. Wynika z tego, że herb Bierutowa ulegał wielu przemianom zanim osiągnął współczesną formę.

A. Woźniak, opierając się na tekście monografii Bierutowa z 1935 r. pisze, że w XVII w. pojawiła się pieczęć przedstawiająca „godło miasta otoczone kwiatami, podtrzymywane przez stojących z tyłu aniołów”. Nastąpiło to prawdopodobnie ok. 1673-1676 r., gdy Chrystian Urlyk został księciem bierutowskim. Herbu z aniołem zaprzestano używać po 1945 r., być może w ramach walki z religią.

Prawdopodobne jest, że wśród mieszkańców Bierutowa występowały różne poglądy na temat prawidłowości herbu Bierutowa. Według autorów monografii Bierutowa „Kraina nad Widawą” s. 21 „pozostaje w ścisłym związku z herbem rodu Reichenbachów (Rychbachów)” (jeden z nich lokował w 1266 r. Bierutów), których legenda herbowa łączy się z walką z wilkami. Wówczas skuteczną pułapką (sidłami) były wilcze haki, które umieszczano wewnątrz kawałków mięsa i zawieszano na sznurach (łańcuchach) na drzewach. Wilk podskakiwał do mięsa, zaciskał na nim szczęki i opadając w dół – zawisał na haku. Tego rodzaju haki nazywane były w Niemczech wolfsangel. W Polsce znana jest ich odmiana zwana wilczekosy, widniejąca w herbie Prus II.

Tak więc godło herbu Bierutowa, zdaniem autorów monografii jest związane z godłem herbu Reichenbachów (wcześniej podobne przypuszczenie przedstawił M. K. Bińkowski) i stanowi wilczy hak (pułapkę na wilki). Jest rozwinięciem prostego haka i przedstawia trzy młoty (kosy), w rosochę, zaćwieczone na pierścieniu, z ostrzami w lewo. Być może, że podobnie jest z herbem Brzegu (również związany z Rychbachami, lokacja w 1250 r.), gdyż godło z herbu Brzegu jest podobne do innego rodzaju haka na wilki.

Istnieje hipoteza powstania herbu Bierutowa związana z patronką Miasta św. Katarzyną Aleksandryjską, która zginęła męczeńską śmiercią poprzez łamanie na kole. Według tejże hipotezy haki w herbie Bierutowa to szprychy koła służącego do łamania, a gwiazdy to odpryski tegoż łamania.

Hejnał[edytuj]

Bierutów posiada także własny hejnał. Nie ma on jednak dłuższej historii, gdyż jest tworem współczesnym. Został skomponowany przez miejscowego muzyka amatora, Pana Jana Juncewicza i jest odtwarzany codziennie o godzinie 12.00. Początkowo miało to miejsce z urządzeń umieszczonych na wieży ratuszowej, jednak w późniejszym czasie opracowano naprzemienne odtwarzanie jego poszczególnych części z wież: ratuszowej i zamkowej. Pierwsze jego wykonanie miało miejsce w dniu 1 maja 2004 roku z okazji odrestaurowania wieży ratuszowej i wejścia Polski do Unii Europejskiej. Od tej pory stał się on trwałym elementem bierutowskiego południa.

Demografia[edytuj]

Piramida wieku mieszkańców Bierutowa w 2014 roku[1].

Piramida wieku Bierutow.png

Bierutowianie[edytuj]

Urodzeni w Bierutowie[edytuj]

Związani z Bierutowem[edytuj]

Pomniki i tablice[edytuj]

Pomnik upamiętniający 700-lecie i 750-lecie Bierutowa w dniu odsłonięcia
  • Pomnik upamiętniający 700-lecie i 750-lecie Bierutowa przy zamku książęcym
  • Tablica Podiebradów przy zamku książęcym
  • Pomnik Jana Pawła II przed kościołem św. Katarzyny
  • Głaz z tablicą przed ruinami kościoła Świętej Trójcy, upamiętniającą osoby tam spoczywające
  • Tablica upamiętniająca Ludwiga Meidnera, obok miejsca gdzie stał jego dom
  • Tablica upamiętniająca remont wieży dawnego ratusza, oraz zmarłego Burmistrza Romana Kazimierskiego i sponsorów remontu, przy wieży dawnego ratusza
  • „Grób Nieznanego Żołnierza”, Krzyż Katyński i tablica upamiętniająca katastrofę pod Smoleńskiem na cmentarzu komunalnym

Kultura[edytuj]

  • Ośrodek kultury i sportu w Bierutowie[24]
  • Formacja taneczna „Ryzykanci”
  • Zespół pieśni i tańca Bierutowianie
  • Zespół Pieśni Ludowej
  • Stowarzyszenie Rozwoju Ziemi Bierutowskiej – powstałe z inicjatywy rodziców dzieci uczęszczających na zajęcia klubu Ster[25] oraz sympatyków klubu i działalności Romana Kazimierskiego. Po tragicznej śmierci burmistrza klub „Ster” funkcjonował jako część Bierutowskiego Ośrodka Kultury. Nie gwarantowało to jednak dalszego funkcjonowania i rozwoju klubu.

Szkoły[edytuj]

Szkoła podstawowa i hala sportowo-widowiskowa przy ul. Krasińskiego

Sport[edytuj]

Kluby i drużyny sportowe[edytuj]

  • W Bierutowie istnieje odnosząca sukcesy drużyna goalballa[26]. W kolejnych Mistrzostwach Polski zajmowała odpowiedni : 2003 III miejsce, 2004 II miejsce, 2005 IV miejsce, 2007 III miejsce, 2006 II miejsce, 2010 I miejsce, 2011 II miejsce
  • Działa także klub sportowy Widawa Bierutów[27]

Obiekty sportowe[edytuj]

  • stadion miejski przy ulicy Namysłowskiej
  • hala sportowo-widowiskowa przy szkole podstawowej
  • boisko lekkoatletyczne przy szkole podstawowej
  • boisko „orlik 2012” przy gimnazjum
  • boisko „orlik 2012” przy stadionie miejskim
  • obiekty w parku przy ul. 1 Maja

Komunikacja[edytuj]

Ulica 1 Maja w ciągu DW451 w Bierutowie.

Transport drogowy[edytuj]

Drogi wojewódzkie:

Drogi powiatowe

  • droga powiatowa 1460 D (komunikująca z Dziadową Kłodą i dalej - poprzez 1500 D - z Sycowem)
  • droga powiatowa 1463 D

Transport kolejowy[edytuj]

W Bierutowie usytuowana jest stacja kolejowa przy ul. Dworcowej.

Linie kolejowe

Kościoły i związki wyznaniowe[edytuj]

Kościół rzymskokatolicki[edytuj]

Świadkowie Jehowy[edytuj]

Miasta partnerskie[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/Bierutow, w oparciu o dane GUS.
  2. Pruski dokument z roku 1750 ustalający urzędowe opłaty na Śląsku – „Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska, Podług ktorego tak Auszpurskiey Konfessyi iak Katoliccy Fararze, Kaznodzieie i Kuratusowie Zachowywać się powinni. Sub Dato z Berlina, d. 8. Augusti 1750”.
  3. W dokumencie lokacyjnym Oleśnicy świadkiem był Berwicus advocatus de Legnitz. Zob. Schlesisches Urkundenbuch 1251–1266, T. III, 1984, nr 147, s. 104; W. Mrozowicz, P. Wiszewski, Kraina nad Widawą. Bierutowskie dzieje od czasów najdawniejszych po współczesność, Bierutów-Wrocław 2010, s. 14, 23.
  4. Schlesisches Urkundenbuch 1251–1266, T. III, 1984, s. 345, ​ISBN 3-412-01883-X​.
  5. Schlesisches Urkundenbuch 1267–1281, T. IV, 1988, s. 57, 83, ​ISBN 3-412-02787-1​.
  6. a b Schlesisches Urkundenbuch 1282–1290, T. V, 1993, nr 367, s. 288.
  7. a b Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis online.
  8. Regesten zur schlesischen Geschichte nr 4809 z Codex diplomaticus Silesiae.
  9. Codex diplomaticus Silesiae XIV, s. 56.
  10. Codex diplomaticus Silesiae XXXV, s. 62.
  11. Friedrich Albert: Beiträge zur Beschreibung von Schlesien T.IV, 1781, s. 248.
  12. Bierutów (Bernstadt) w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego, T. I: Aa – Dereneczna. Warszawa, 1880.
  13. H. Markgraf, J. W. Schulte, „Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis”, Breslau 1889.
  14. Bullarium Poloniae, Rzym 1982, t. I, s. 249.
  15. „Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska, Podług ktorego tak Auszpurskiey Konfessyi iak Katoliccy Fararze, Kaznodzieie i Kuratusowie Zachowywać się powinni. Sub Dato z Berlina, d. 8. Augusti 1750”.
  16. Johann Knie 1830 ↓, s. 898.
  17. L. Freiherrn 1837 ↓, s. 135.
  18. Józef Lompa, „Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej”, Głogówek 1847, str.23.
  19. Konstanty Damrot, „Die älteren Ortsnamen Schlesiens, ihre Entstehung und Bedeutung: mit einem Anhange über die schlesisch-polnischen Personennamen: Beiträge zur schlesischen Geschichte und Volkskunde”, Verlag von Felix Kasprzyk, Beuthen 1896.
  20. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262, s. 1).
  21. (red.) Kazimierz Rymut: Nazwy miejscowe Polski. Kraków: 1996, s. 190. ISBN 83-85579-29-X.
  22. Stanisław Rospond: Słownik etymologiczny miast i gmin PRL. 1984, s. 28. ISBN 83-04-0190-9.
  23. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 20.9.2012]. s. 126.
  24. Ośrodek kultury i sportu w Bierutowie.
  25. http://www.ster-bierutow.info/klub_ster.htm.
  26. Goalball. [dostęp 2012-07-14].
  27. WIDAWA Bierutów. [dostęp 2012-07-14].
  28. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 4 czerwca 2014.
  29. Urząd Miejski w Bierutowie: Miasta Partnerskie (pol.). [dostęp 2017-06-08].

Bibliografia[edytuj]

  1. Johann Knie: Alpabetisch, Statistisch, Topographische Uebersicht aller Dorfer, Flecken, Stadt und andern Orte der Konigl. Preus. Provinz Schliesen.... Breslau: Barth und Comp., 1830.
  2. L. Freiherrn: Der Preußische Staat in allen seinen Beziehungen (...) Dritter Band. Berlin: Verlag von August Hirschwald, 1837.

Linki zewnętrzne[edytuj]