Biesowo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Biesowo
Biesowo
Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat olsztyński
Gmina Biskupiec
Tablice rejestracyjne NOL
SIMC 0471461
Położenie na mapie gminy Biskupiec
Mapa lokalizacyjna gminy Biskupiec
Biesowo
Biesowo
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Biesowo
Biesowo
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Biesowo
Biesowo
Położenie na mapie powiatu olsztyńskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu olsztyńskiego
Biesowo
Biesowo
Ziemia53°56′07″N 20°53′02″E/53,935278 20,883889

Biesowo (dawniej niem. Gross Bössau) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, w gminie Biskupiec. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa olsztyńskiego.

Wieś warmińska położona w pobliżu jezior: Dadaj i Tejstymy, pośród uprawnych pół, na granicy kompleksów leśnych. Panoramę wsi charakteryzuje starodrzew, skomponowany z kościelną wieżą. Przez środek wsi płynie rzeka Biesówka.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa wsi powstała od zniekształcenia pruskiego nazwiska Bethse. Pierwotna nazwa wsi Bethsaw, w 1576 Bessaw, w 1615 Gross Besau.

Wieś lokowana 24 lipca 1354 na prawie chełmińskim. Dwaj rycerze, bracia Mikołaj i Santirme, wnieśli roszczenia do wsi Wojnity, która należała do biskupa. Powoływali się na przywilej biskupa Henryka Fleminga. Spór zakończył się decyzją sądu polubownego, który polecił biskupowi Janowi z Miśni dać w drodze odszkodowania wspomnianym braciom obszar podwójnej wielkości w innym miejscu. Biskup wyznaczył 60 włók ziemi, z których rycerze wydzielili 20 włók na własny folwark (późniejsze Biesówko) oraz 40 włók przeznaczyli na wieś czynszową (Biesowo) i osadzili chłopów. Osadnicy byli zobowiązani do pracy w Biesówku i otrzymali 10 lat wolnizny. Rycerze zobowiązani byli do jednej służby zbrojnej w czasie wojny oraz czynszu rekognicyjnego i płużnego. Osadzeni chłopi zobowiązani byli do pracy przy budowie i naprawie zamków biskupów. W drodze łaski zapewniono ich, że nie będą wzywani do prac przy zamku w odległym Braniewie. Wspomnianym rycerzom przysługiwało sądownictwo niższe, prawo połowu ryb w jeziorze Tejstymy oraz uzyskali przywilej do młyna na prawie chełmińskim, wraz z niewielkim ogrodem (przywilej odnowiony w 1412).

W 1486 Biesowo wraz z Biesówkiem przeszło w posiadanie kapituły dobromiejskiej. W 1562 kapituła wydała przywilej na prawie chełmińskim dla karczmy w Biesowie. wieku przeszła w posiadanie kapituły kolegiackiej w Dobrym Mieście.

W czasie wojen szwedzkich Biesowo bardzo ucierpiało. Zniszczenia były na tyle duże, że w 1633 r. kapituła musiała wyznaczyć dla sołtysa trzy włoki jako stałe uposażenie.

Kościół wybudowano najprawdopodobniej zaraz po założeniu wsi. W czasie wojny trzynastoletniej kościół był częściowo zniszczony. Pierwszym znanym proboszczem w Biesowie był Mikołaj Molner (rok 1480). W XVI w., najprawdopodobniej w czasie wojny z lat 1519-1521, kościół był ponownie zniszczony. W 1580 biskup Marcin Kromer powtórnie poświęcił wyremontowaną świątynię. W roku 1827 w skład parafii wchodziły wsie: Biesowo, Biesówko, Droszewo, Wilimy, Czerwonka, Zarębiec, Zerbuń. W tym czasie w parafii było 702 Polaków. Jeszcze w połowie XIX w. kazania odbywały się w języku polskim trzy razy w miesiącu (raz w języku niemieckim). Śpiewano 47 pieśni polskich i tylko 5 niemieckich. Na początku XX w. kościół spalił się, a na jego miejscu postawiono nowy (wyświęcony w 1911). W 1913 (18-25 maja) w Biesowie odbyły się misje w języku polskim. Z tej okazji wydano ulotkę.

W czasie I wojny światowej w rejonie CzerwonkaZerbuń – Biesowo rozegrała się bitwa pomiędzy wojskami niemieckimi a rosyjskimi (25-26 sierpnia 1914).

Szkołę założono prawdopodobnie z chwilą powstania parafii. Informacja o szkole pojawia się w 1802 r., przy okazji zestawienia szkół na Warmii. W 1827 do szkoły uczęszczało 108 dzieci, a językiem wykładowym był polski. W 1853 r. do szkoły uczęszczały także dzieci z Biesówka i Zarębca. W tym czasie było 77 uczniów, a nauka odbywała się po polsku i po niemiecku. Nauczycielem religii był Stefan Behrendt. W 1935 była to szkoła z dwoma nauczycielami i 77 dzieci.

Po II wojnie światowej szkoła podstawowa w Biesowie została uruchomiona 27 sierpnia 1945 roku.

Od 1890 działała tu biblioteka Towarzystwa Czytelni Ludowych, obejmująca swoim zasięgiem całą parafię w Biesowie. W 1890 bibliotekarzem był Antoni Sokołowski, a później – Piotr Langkau. W 1920 założono we wsi polską bibliotekę. W latach 1920-1939 w Biesowie działał mąż zaufania Związku Polaków w Niemczech.

W roku 2005 i 2007 Biesowo zajęło pierwsze miejsce w konkursie "Czysta i estetyczna zagroda – estetyczna wieś", organizowanym przez Związek Gmin Warmińsko-Mazurskich.

Od 2007 w sierpniu w Biesowie odbywa się duża regionalna impreza kulinarna – Warmińska Uczta Pierogowa, mająca na celu propagowanie produktu regionalnego – tradycyjnego pieroga warmińskiego.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Neogotycki kościół z 1911 (proj. Fritz Heitmann), ze sklepieniem krzyżowo-żebrowym i witrażami, wybudowano na miejscu wcześniejszej świątyni[1]. W bogatym wnętrzu przetrwał do dziś barokowy krucyfiks, dziesięć barokowych świeczników, rzeźba Madonna z Dzieciątkiem, gotycko-renesansowy kielich z 1606, a także zegar z XVIII wieku. Świątynia posiada wieżę o charakterystycznym zwieńczeniu w postaci latarenki na dwuspadowym dachu.

We wsi znajduje się też zabytkowy młyn z XIX wieku oraz kamienica z tego samego okresu. Przy drodze klasycystyczna kaplica, w pobliżu Biesowa znajduje się kurhan z pozostałością kamiennej okładziny[2].

Inne atrakcje[edytuj | edytuj kod]

Od kilku lat cyklicznie latem w Biesowie odbywa się Warmińska Uczta Pierogowa.W programie są kiermasze pierogów, konkursy, występy, zwyczaje warmińskie. Można spróbować pierogów z różnymi farszami, m.in.: z kapustą i grzybami, szlacheckich, warmińskich, ruskich, z kurkami, ze szczupakiem, ze szpinakiem, z mięsem, z owocami na słodko i dużo, dużo więcej. W roku 2014 VIII Warmińską Ucztę Pierogową odwiedzili m.in. Urszula Pasławska, podsekretarz stanu w Ministerstwie Skarbu Państwa, Jacek Protas, marszałek województwa i Janusz Sypiański, przewodniczący zarządu ZGW-M[3][4][5][6].


Demografia[edytuj | edytuj kod]

W czasie zajęcia Warmii przez elektora brandenburskiego przeprowadzono spis powszechny. W tym czasie Biesowo liczyło 14 gospodarstw chłopskich, nie wliczając w to zagrodników i chałupników. W 1783 roku w Biesowie było 41 budynków mieszkalnych. Liczba mieszkańców: w 1820 – 234 osób, w 1848 – 399, w 1939 – 657, w 1998 – 353.



Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Jan Bałdowski "Warmia i Mazury, mały przewodnik" Wydawnictwo Sport i Turystyka Warszawa 1977 s. 57
  2. Piotr Skurzyński "Warmia, Mazury, Suwalszczyzna" Wyd. Sport i Turystyka - Muza S.A. Warszawa 2004 ​​​ISBN 83-7200-631-8​ s. 89
  3. http://www.tvp.pl/olsztyn/patronaty/viii-warminska-uczta-pierogowa/16398490
  4. Biesowo zaprasza na Warmińską Ucztę Pierogową - Powiat Olsztyński, www.powiat-olsztynski.pl [dostęp 2017-11-22] (pol.).
  5. Imprezy - Produkt regionalny, produktregionalny.warmia.mazury.pl [dostęp 2017-11-22] (pol.).
  6. Biesowo: Święto pasibrzuchów, czyli Warmińska Uczta Pierogowa - Moje Mazury, mojemazury.pl [dostęp 2017-11-22].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]