Bijelo Dugme

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Bijelo dugme)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bijelo Dugme
ilustracja
Rok założenia 1974
Rok rozwiązania 1989
Pochodzenie  Jugosławia
Gatunek rock
Aktywność 19741989, 2005
Strona internetowa

Bijelo Dugme, Бијело дугме (serb., chor. i bosn. Biały guzik) – jugosłowiański zespół rockowy z Sarajewa. Działał w latach 1974-1989. Uznawany jest zgodnie zarówno przez krytyków muzycznych jak i zwykłych słuchaczy muzyki z republik byłej Jugosławii za najbardziej znaczący (w sferze muzyki, wpływu na szeroko rozumianą kulturę, nie tylko muzyczną), ale i najbardziej popularny zespół muzyczny w historii muzyki krajów byłej Jugosławii.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Zespół Bijelo Dugme został założony przez Gorana Bregovicia, który uczęszczał do szkoły muzycznej, w klasie skrzypiec, lecz został usunięty za brak talentu. Wkrótce po tym matka kupiła mu gitarę i od tego czasu rozpoczęła się historia zespołu. W wywiadach Goran Bregović często twierdził, że głównym powodem powstania zespołu był fakt, że muzykowi łatwiej było poderwać dziewczyny. Liderem, autorem muzyki i tekstów Bijelo Dugme był Goran Bregović z nielicznymi wyjątkami jak np.: Ima neka tajna veza, Glavni junak jedne knjige, A milicija trenira strogoću, Šta bi dao da si na mom mjestu, Pristao sam biću sve što hoće (Duško Trifunović), Da sam pekar, Selma (Vlado Dijak), Loše vino (Arsen Dedić).

Po skompletowaniu pierwszego składu zespołu, wtedy pod nazwą Jutro (Poranek), muzycy chcieli nagrywać dla sarajewskiej wytwórni płytowej Diskoton, lecz nie zyskali jej aprobaty. Inna wytwórnia – Jugoton zaproponowała im nagranie singla pt. Kad bi' bio bijelo dugme (Gdybym był białym guzikiem). Po wydaniu singla menedżer zespołu przekonał Bregovicia do zmiany nazwy zespołu na Bijelo Dugme.

Z wokalistą Željko Bebekiem Bijelo Dugme wkrótce stał się gwiazdą muzyki rockowej w całej Jugosławii. Doszło nawet do powstania zjawiska „dugmemanii”. Szczytowy okres ich kariery przpadał mniej więcej na 1979 rok – wydano wtedy album "Bitanga i Princeza". Album ten uznany został za najbardziej dojrzały w okresie współpracy z pierwszym wokalistą grupy – Željko Bebekiem.

Na przełomie lat 70. i 80., wraz z pojawieniem się licznych zespołów nowofalowych, gdy mogło by się wydawać, że popularność Bijelo zaczęła spadać, wydali w 1980 roku album "Doživjeti Stotu" (Dożyć setki).

W 1984 roku Željko Bebek opuścił zespół i rozpoczął karierę solową, a zastąpił go Mladen Vojičić "Tifa" i w tymże roku został wydany następny album zespołu pt. Bijelo dugme (potocznie nazywany "Kosovka djevojka" od tytułu obrazu Uroša Predicia na okładce płyty). Ze względu na konflikty personalne Vojičić został zastąpiony przez Alena Islamovicia, który poprzednio był wokalistą grupy heavymetalowej Divlje Jagode. Z Islamoviciem grupa nagrała kolejne trzy inspirowane folkiem, ale jednak zdecydowanie rockowe płyty.

W 1989 roku, oficjalnie w związku z chorobą Alena Islamovicia, zespół uległ rozwiązaniu. Jednak przypuszcza się, że u podłoża rozpadu grupy legł fakt, iż Bijelo Dugme był symbolem jedności Jugosławii i jej narodów. Piosenki Bijelo Dugme stały się standardami w krajach byłej Jugosławii, a ponieważ, członkowie zespołu byli z Sarajeva (Bośnia) i należeli do prawie wszystkich grup narodowych Jugosławii (nagrali nawet jedną piosenkę w języku albańskim - "Kosovska" na płycie "Uspavanka za Radmilu M." w 1983 roku ), było to łatwiejsze. Później, na fali „jugonostalgii” piosenki zespołu stały się symbolem szczęśliwych i spokojnych lat 70. i połowy lat 80. XX wieku.

Najpopularniejsze przeboje zespołu to m.in.: "Kad bi' bio bijelo dugme", "Selma", "Tako ti je mala moja kad ljubi bosanac", "Eto! Baš hoċu", "Top", "Ne spavaj mala moja muzika dok svira", "Hop-cup", "Lipe cvatu", "Đurđevdan", "Ima neka tajna veza", "Loše vino", "Kad zaboraviš juli", "Hajdemo u planine", "Bitanga i princeza", "Napile se ulice", "Pljuni i zapjevaj moja Jugoslavijo", "Ružica si bila", "Sanjao sam noćas da te nemam", "Te noći kad umrem", "Nakon svih ovih godina" i wiele innych ...

Członkowie Bijelo Dugme ponownie się połączyli w 2005 roku dla trasy 3 koncertów pożegnalnych, które odbyły się (nieprzypadkowo i symbolicznie) w Sarajewie, Zagrzebiu i Belgradzie. Wzięli w nich udział wszyscy trzej wokaliści grupy, ale zabrakło perkusisty Gorana "Ipe" Ivandicia, który zmarł tragicznie w 1994 roku.

Bijelo Dugme i Polska[edytuj | edytuj kod]

W Polsce wydano kilka płyt (kompilacji) z piosenkami Bijelo Dugme w oryginalnych wersjach:

  • Bijelo Dugme – Najlepsze piosenki z lat 1974 – 1983 – kompilacja (Sonic Records, SON 145, 1999),
  • Bijelo Dugme – Najlepsze piosenki z lat 1974 – 1983, część II – kompilacja (Sonic Records, SON 152, 1999),
  • Rock Ballads III – kompilacja 15 różnych słynnych, rockowych ballad. Nr. 8 – "Selma" (Sonic Records, SON 144),
  • Jugoton w oryginale – kompilacja 17 piosenek różnych grup z Jugosławii, nagranych dla wytwórni Jugoton. Nr. 17 – "Ha Ha Ha" (Sonic Records, Son 164).

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Bijelo Dugme zapoczątkował intensywny rozwój jugosłowiańskiego rocka i stał się sztandarowym przedstawicielem nurtu nazywanego sarajewskim popem. Zespół zainspirował wielu jugosłowiańskich artystów reprezentujących różne style muzyczne. Piosenki Bijelo Dugme wykonywały m.in. zespoły: 4 Asa, Bajaga i Instruktori, Leteći Odred, Piloti, Prljavo Kazalište, Regina i soliści: Aca Lukas, Alka Vuica, Marijan Ban, Severina i wielu innych, a ich piosenki na stałe włączyli do swego repertuaru także byli wokaliści Bijelo Dugme: Željko Bebek, Mladen Vojičiċ Tifa i Alen Islamoviċ i nagrywali je na swoich płytach solowych. Zespół jest wciąż popularny na wszystkich terenach dawnej Jugosławii i bardzo popularny wśród „jugosłowiańskiej diaspory” na całym świecie, a także zagranicą (np. Polska). W latach 70-ych „Biały Guzik” odwiedził również Polskę. Szczególny sukces w Polsce odniósł utwór "Hop-cup", a "Selma" weszła na stałe do kanonu najlepszych ballad rockowych okresu. Dla wielu Polaków Bijelo Dugme „przetarło szlaki” do poznawania muzyki z Bałkanów, tak rockowej jak i folkowej. Pierwsze płyty Bijelo Dugme w Polsce wydane zostały dopiero na przełomie lat 80. i 90. (Silverton) – 2 CD z kompilacjami piosenek z „pierwszego” okresu działalności grupy gdy wokalistą był Željko Bebek, również na składance „Jugoton w oryginale” znalazła się piosenka "Ha ha ha". Później niektóre piosenki Bijelo (ze zmienioną aranżacją, tytułami i tekstami) nagrali Kayah i Krzysztof Krawczyk.

Zespół wciąż cieszy się ogromną popularnością, o czym świadczą ilości sprzedawanych płyt i wciąż nowe ich reedycje[potrzebny przypis]. Koncerty Bijelo Dugme z 2005 roku przyciągnęły liczne rzesze fanów, tych z lat siedemdziesiątych, osiemdziesiątych, jak i późniejszych. Bilety na te koncerty zostały wyprzedane w ciągu kilku godzin[potrzebny przypis], a koncert w Belgradzie obejrzało ponad 180 tys. widzów. Ukazał się również dwupłytowy album z nagraniem koncertu i film na 2 płytach DVDV ("Bijelo Dugme Turneja 2005 Sarajevo Zagreb Beograd").

Członkowie zespołu[edytuj | edytuj kod]

  • Goran Bregović – gitara (1974 – 1989)
  • Željko Bebek – śpiew, gitara basowa (1974 – 1984)
  • Mladen Vojičić "Tifa" – śpiew (1984 – 1985)
  • Alen Islamović – śpiew (1985 – 1989)
  • Zoran Redžić – gitara basowa (1974 – 1975, 1977 – 1989)
  • Ljubiša Racić – gitara basowa (1975 – 1977)
  • Sanin Karić – gitara basowa (1977)
  • Vlado Pravdić – klawisze (1974 – 1976, 1978 – 1987)
  • Laza Ristovski – klawisze (1976 – 1978, 1985 – 1989)
  • Goran "Ipe" Ivandić – perkusja (1974 – 1976, 1977 – 1978, 1982 – 1989)
  • Milić Vukašinović – perkusja (1976)
  • Dragan "Điđi" Jankelić – perkusja (1978 – 1982)

Zespół wielokrotnie musiał wprowadzać nowych członków do sekcji rytmicznej, ze względu na odbywanie służby wojskowej przez stałych muzyków.

Dyskografia[edytuj | edytuj kod]

Albumy studyjne[edytuj | edytuj kod]

  • Kad bi' bio bijelo dugme / Gdybym był białym guzikiem (Jugoton 1974)
  • Šta bi dao da si na mom mjestu / Co byś dał by znaleźć się na moim miejscu (Jugoton 1975)
  • Eto! Baš hoću! / Tak! Właśnie chcę! (Jugoton 1976)
  • Bitanga i princeza / Włóczęga i księżniczka (Jugoton 1979)
  • Doživjeti stotu / Dożyć setki (Jugoton 1980)
  • Uspavanka za Radmilu M. / Kołysanka dla Radmiły M. (Jugoton 1983)
  • Bijelo dugme / (Diskoton/Kamarad 1984) ("Kosovka djevojka" - potoczna, nieoficjalna nazwa płyty)
  • Pljuni i zapjevaj moja Jugoslavijo / Spluń i śpiewaj moja Jugosławio (Diskoton/Kamarad 1986)
  • Ćiribiribela / (Diskoton/Kamarad 1988)

Albumy koncertowe[edytuj | edytuj kod]

  • Koncert kod Hajdučke česme / Koncert przy Zbójnickim Źródle (Jugoton 1977, live)
  • 5. april '81 / 5 kwietnia 1981 (Jugoton 1981, live)
  • Mramor, kamen i željezo / Marmur, kamień i żelazo (Diskoton/Kamarad 1987, live)
  • Turneja 2005 Sarajevo-Zagreb-Beograd/ (Music Star Productions/Kamarad 2005, live)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Grzegorz Brzozowicz„Goran Bregović. Szczęściarz z Sarajewa”, Wydawnictwo Drzewo Babel, Warszawa 1999,
  • Dariusz Michalski – „Z piosenką dookoła świata” (część pt. : „Jugosłowiańskie śpiewki i przyśpiewki”), Wydawnictwo Wiedza Powszechna, Warszawa 1990.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]