Bioko

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bioko
Wyspa Bioko widziana z wybrzeża Kamerunu
Wyspa Bioko widziana z wybrzeża Kamerunu
Kontynent Afryka
Państwo  Gwinea Równikowa
Akwen Ocean Atlantycki
Powierzchnia 2017 km²
Populacja (2015)
 • liczba ludności
 • gęstość

334 463[1]
129,1 os./km²
Położenie na mapie Gwinei Równikowej
Mapa lokalizacyjna Gwinei Równikowej
Bioko
Bioko
Ziemia3°30′N 8°42′E/3,500000 8,700000
Mapa wyspy
Mapa wyspy

Bioko (do 1973 zwana Fernando Po, Fernando Poo, w latach 1973–1979 Macias Nguema) – wulkaniczna wyspa należąca do Gwinei Równikowej. Jest to największa wyspa tego państwa.

Geografia[edytuj]

Wybrzeże Bioko

Wyspa ta oddzieliła się od kontynentu 12 tys. lat temu[2][3]. Położona jest w Zatoce Gwinejskiej u zachodnich wybrzeży Afryki, blisko 25 km od wybrzeży Kamerunu[4], 100 km na południe od wybrzeży Nigerii i 160 km na północny wschód od kontynentalnej części Gwinei Równikowej (zachodnia Afryka)[5]. Jest ostatnią z łańcucha czterech wysp ciągnących się przez 540 km w kierunku południowo-wschodnim, położonym w Zatoce Gwinejskiej[6].

Powierzchnia jej wynosi 2017 km²[5]. Ma pochodzenie wulkaniczne i kształt równoległoboku[5]. Najwyższy, wulkanicznym szczytem Santa Isabel – 3008 m n.p.m. (ostatnia erupcja w 1923). Jest to jedyny krajowy wulkan[4]. Na wyspie znajdują się jeziora kraterowe, między innymi Loreto i Claret[7].

Klimat wyspy jest równikowy wilgotny odmiany monsunowej, występuje jedna pora deszczowa (kwiecień–październik) – inaczej niż na kontynentalnej części Gwinei Równikowej. Roczna suma opadów wynosi od 2000 do 10 000 mm. Temperatura minimalna wynosi 20–21 °C, maksymalna 27–31 °C[7].

Podział administracyjny[edytuj]

Bioko podzielone jest na dwie prowincje Bioko Norte i mniej licznie zamieszkałą prowincję Bioko Sur[7][1]. Na wyspie znajduje się stolica państwa, Malabo (145 tys. mieszkańców – szacunkowo 2014[4]). Inne większym miastem jest Luba, stolica Bioko Sur[7].

Demografia[edytuj]

W 2015 populacja wyspy wynosiła 334 463 i stanowiła 27,3% populacji całego kraju[1]; dla porównania, w 2001 było to 260 462 osób[5]. Rdzennymi mieszkańcami wyspy są członkowie plemienia Bubi[3]; ludzie zamieszkują tę wyspę od 1800 lat[6].

Historia[edytuj]

Wyspa została odkryta w 1472 przez portugalskiego żeglarza Fernão do Pó, który nazwał ją Flor Formosa (port. Piękny Kwiat)[5][3]. Szybko jednak nadano jej nazwę na cześć odkrywcy (Fernão do Po w czasach portugalskich, natomiast jako kolonia hiszpańska Fernando Poo).

W latach 1827–1858 Brytyjczycy wynajmowali na potrzeby patroli zwalczających handel niewolnikami bazy w Port Clarence (obecnie Malabo) i San Carlos (obecnie Luba). Hiszpanie wyparli Brytyjczyków z wyspy w 1855 r.[8][3] W 1854 na Bioko sprowadzono z Wyspy Świętego Tomasza kakaowce, co zmieniło gospodarkę kraju; w latach 60. XX wieku ich uprawa zaczęła dominować w gospodarce kraju. Na wyspę wprowadzono także kawowce. Rdzenni mieszkańcy nie chcieli pracować na plantacjach, przez co sprowadzano ich z różnych krajów – Angoli, Mozambiku, Ghany, państw Półwyspu Malajskiego i Chin. Ostatecznie zaczęto ich sprowadzać z Nigerii. Zatrudnieni pracownicy byli jednak źle traktowani; by zaprzestać tego w grudniu 1942 władze Nigerii i Hiszpanii podpisały specjalny traktat[9].

Od 1968 Bioko wchodzi w skład niepodległej Gwinei Równikowej[3]. Podzielono wyspę na dwie prowincje Bioko Północne (Bioko Norte) oraz Bioko Południowe (Bioko Sur). Pod rządami Francisco Macías Nguema Bidyogo wyspie nadano nazwę Isla Macias Nguema Bidyogo między w 1973 r. Przyjęła nazwę Bioko w 1979 roku na cześć Adolfo Bioko, królewskiego syna i brata króla Moka Malabo[5].

Szata roślinna[edytuj]

Na Bioko odnotowano 1200 gatunków roślin, z czego 3% to endemity[6]. Lasy na wyspie są w dobrym stanie, w przeciwieństwie do lasów w kontynentalnej części kraju. Założone niegdyś przez Hiszpanów plantacje kakaowców zarosły lasem równikowym[3]. Można wyróżnić sześć typów roślinności na wyspie. Nizinne lasy deszczowe występują od poziomu do 800 m n.p.m. Przypominają swój odpowiednik z kontynentu, ale są uboższe gatunkowo, głównie ze względu na brak drzew z rodzaju Aucoumea; są jednak bogate w endemiczne figowce (Ficus). Górskie lasy występują od 800 m n.p.m. do 1400 m n.p.m. W nich odnaleźć można liczne endemity, jak paprocie z rodzaju Cyathea. Między 1500 a 2500 m n.p.m. rosną lasy mgliste (mossy forests). Ponad 2500 m n.p.m. występują tylko zakrzewienia i subalpejskie łąki. Szóstym typem roślinności są namorzyny, rosnące u ujść rzek na wyspie[6].

Fauna[edytuj]

Na wyspie odnotowano 65 gatunków ssaków, w tym 26 nietoperzy[6]. W 1986 na wyspie przeprowadzono badania związane z szykowanym wówczas sprawozdaniem Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN); wyspę uznano wówczas za jedno z najważniejszych miejsc na świecie, które należałoby objąć badaniami małp[3].

Lista gatunków naczelnych

koczkodanowate:

galagowate:

Pośród innych ssaków wartymi wymienienienia są: daman nadrzewny (Dendrohyrax dorsalis), łuskowiec leśny (Manis tricuspis), dujker zatokowy (Cephalophus ogilbyi), dujkerczyk modry (Philantomba monticola). Ponadto spotkać tu można wiewiórkolotki, jeżozwierze, pojany i wielkoszczury[3].

Dujker zatokowy (Cephalophus ogilbyi)
Treron krasnonosy (Treron calvus)

Na Bioko odnotowano 143 gatunki ptaków[6]. Wiadomo o przynajmniej dwóch endemicznych; są to krępnik czarnogłowy (Batis poensis) i szlarnik brunatny (Zosterops brunneus). Z nieendemicznych gatunków występują tu na przykład żako (Psittacus erithacus), krępaczki białoszyje (Dyaphorophyia castanea), ibisy białowąse (Bostrychia hagedash), łowce czekoladowe (Halcyon badia), dziwogony widłosterne (Dicrurus modestus)[2], krogulce trzypręgowe (Accipiter tachiro), trerony krasnonose (Treron calvus) i dzięcioły zmienne (Dendropicos elliotii). Badania nad awifauną wyspy rozpoczęły się jednak dopiero w momencie uzyskania niepodległości Gwinei Równikowej, czyli w 1968; ogółem awifauna całego kraju jest dość słabo poznana (stan wiedzy z 2016). Najdokładniejsze badania prowadzono jak dotąd przez około 100 dni w okresie od 1989 do 1992[2].

Na plażach Bioko gniazdują 4 gatunki żółwi morskich[2][6]żółw zielony (Chelonia mydas), żółw skórzasty (Dermochelys coriacea), żółw szylkretowy (Eretmochelys imbricata) i żółw oliwkowy (Lepidochelys olivacea). Są to 4 spośród 52 gatunków gadów stwierdzonych na wyspach. Ponadto na Bioko występują przedstawiciele 43 gatunków ryb i 33 gatunków płazów. Jedyną endemiczną rybą jest Aphyosemion oeseri[6].

Zagrożenia[edytuj]

Największymi niebezpieczeństwami dla dziko występujących tu zwierząt i roślin jest kłusownictwo (mięso małp cieszy się szczególnym popytem) oraz skażenie środowiska naturalnego wydobywaną w pobliżu wyspy ropą naftową. W 2007 r. ówczesny prezydent kraju Teodor Obiang Nguema Mbasogo zarządził zakaz polowania na małpy oraz spożywania ich mięsa i handlu nim, który pomógł jednak tylko tymczasowo[3]. Innym zagrożeniem dla rodzimej przyrody jest nadmierny wypas[7]. W 1998 rozpoczęto Bioko Biodiversity Protection Program[2].

Przypisy

  1. a b c Censo de población 2015. República de Guinea Ecuatorial. Official Web Page of the Government of the Republic of Equatorial Guinea, 22 września 2015.
  2. a b c d e Alisa Opar: Land of the Lost Birds: Searching for Life in the Forests of Bioko. Audubon, 2016. [dostęp 24 maja 2017].
  3. a b c d e f g h i Wyspa Bioko – małpi gaj. National Geographic, 5 kwietnia 2011. [dostęp 24 maja 2017].
  4. a b c Equatorial Guinea. W: The World Factbook [on-line]. Central Intelligence Agency. [dostęp 23 maja 2017].
  5. a b c d e f Bioko. Encyclopaedia Britannica Online. [dostęp 23 maja 2017].
  6. a b c d e f g h Bioko Biodiversity Fund: A short natural history of Bioko Island. mammalwatching.com, 21 listopada 2014. [dostęp 24 maja 2017].
  7. a b c d e Gwinea Równikowa. W: wielu autorów: Wielki Encyklopedyczny Atlas Świata. T. 12. Afryka Wschodnia i Środkowa. PWN, 2006, s. 88–91. ISBN 9788301149277.
  8. Stephen Luscombe: Fernando Po. Brief History. The British Empire, 15 października 2007. [dostęp 24 maja 2017].
  9. David Aworawo. Decisive Thaw: The Changing Pattern of Relations between Nigeria and Equatorial Guinea, 1980-2005. „Journal of International and Global Studies”. 1 (2), 2010. ISSN 2158-0669. 

Linki zewnętrzne[edytuj]