Bioko

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bioko
Wyspa Bioko widziana z wybrzeża Kamerunu
Wyspa Bioko widziana z wybrzeża Kamerunu
Kontynent Afryka
Państwo  Gwinea Równikowa
Akwen Ocean Atlantycki
Powierzchnia 2 017 km²
Populacja (2001)
 • liczba ludności
 • gęstość

260 462
129,1 os./km²
Położenie na mapie Gwinei Równikowej
Mapa lokalizacyjna Gwinei Równikowej
Bioko
Bioko
Ziemia 3°30′N 8°42′E/3,500000 8,700000
Mapa wyspy
Mapa wyspy

Bioko (do 1973 zwana Fernando Po, Fernando Poo, w latach 1973-1979 Macias Nguema) – wulkaniczna wyspa należąca do Gwinei Równikowej. Jest to największa wyspa tego państwa.

Geografia[edytuj]

Położona w Zatoce Gwinejskiej u zachodnich wybrzeży Afryki, niedaleko wybrzeży Kamerunu. Powierzchnia jej wynosi 2017 km². Wnętrze Bioko jest górzyste, z najwyższym, wulkanicznym szczytem Santa Isabel - 3011 m n.p.m. (ostatnia erupcja w 1923). Na wyspie znajduje się stolica państwa,Malabo (176,4 tys. mieszkańców - szacunkowo 2009). Inne większe miasta to Luba i Riaba.

Wybrzeże Bioko

Podział administracyjny[edytuj]

Bioko podzielone jest na dwie prowincje Bioko Norte (776 km²) i Bioko Sur (1241 km²).

Demografia[edytuj]

Wyspę Bioko zamieszkuje 260,5 tys. osób (VII 2001), z czego 58% posługuje się językiem bubi, a 16% językiem fang. Pozostała ludność używa hiszpańskiego, portugalskiego bądź francuskiego. Wymienione języki są urzędowymi w Gwinei Równikowej.

Historia[edytuj]

Starożytność

Na wyspę docierały wyprawy Kartagińczyków mające poznać zachodni brzeg Afryki.

Czasy kolonialne

Wyspa została odkryta w 1471 przez portugalskiego żeglarza Fernão do Pó, który nazwał ją Flor Formosa (port. Piękny Kwiat). Szybko jednak nadano jej nazwę na cześć odkrywcy (Fernão do Po w czasach portugalskich, natomiast jako kolonia hiszpańska Fernando Poo). Ucisk miejscowej ludności spowodował ucieczkę tubylców w głąb wyspy oraz zawiązania rządów opartych na władzy znaczniejszych klanów. Zgodnie z postanowieniami traktatu z El Pardo (1778), Portugalia przekazała Hiszpanom wyspy Fernando Poo, Annobón (obecnie Pagalu) oraz wybrzeże Gwinei. W zamian otrzymała posiadłości w Ameryce Południowej. Tereny te weszły w skład Wicekrólestwa La Platy.

Historyczna mapa wyspy Fernando Poo

W latach 1827-1858 Brytyjczycy wynajmowali na potrzeby patroli zwalczających handel niewolnikami bazy w Port Clarence (obecnie Malabo) i San Carlos (obecnie Luba). Hiszpanie wyparli Brytyjczyków z wyspy w 1855 r.[1] Pod władzą obcych mocarstw wielokrotnie wybuchały bunty miejscowej ludności. Do największych doszło w II połowie XIX w., kiedy to wszystkie klany Bubi zjednoczyły się pod wodzą króla Moka (1875-1899). Te wydarzenia skłoniły Hiszpanów do kolonialnego interwencjonalizmu. Zaczęto eksploatować dobra naturalne wyspy, zakładano plantacje kakao oraz powstał rząd kolonialnych. Jednak działania te nie zaprzestały buntów tubylców. W siłę urósł Malabo Lopelo Melaka (syn władcy Moka oraz król w latach 1904 i 1937), który domagał się przyznania podstawowych praw ludności Bubi. Hiszpanie zdołali zdławić rozruchy oraz doprowadzić do uwięzienia króla Malabo (zmarł 19 kwietnia 1937 r.). Za czasów dyktatury gen. Franco dokonano nowego podziału administracyjnego wyspy. W czasie nigeryjskiej wojny domowej (1967-1970) wyspa była wykorzystywana jako baza dla samolotów latających nad Biafrę. Do 1958 stanowiła hiszpańską kolonię Fernando Po, przekształconą później w prowincję zamorską Gwinea Hiszpańska.

Niepodległa Gwinea Równikowa

Od 1969 Bioko wchodzi w skład niepodległej Gwinei Równikowej. Podzielono wyspę na dwie prowincje Bioko Północne (Bioko Norte) oraz Bioko Południowe (Bioko Sur). pod rządami Francisco Macias Nguema Bidyogo wyspie nadano nazwę "Isla Macias Nguema Bidyogo" między w 1973 r. Przyjęła nazwę Bioko w 1979 roku na cześć Adolfo Bioko, królewskiego syna i brata króla Moka Malabo.

Przyroda[edytuj]

Fauna[edytuj]

Wyspa słynie z tego, że występuje na niej dużo gatunków, często rzadkich, zwierząt. Najbardziej liczne są przedstawiciele małp. W faunie Gwinei Równikowej mają status endemitów. Są one zagrożone, ponieważ ludzie zabijają je w celu pozyskania mięsa.

Lista gatunków małp
Dryl

Pośród innych ssaków wartymi wymienienienia są: daman nadrzewny (Dendrohyrax dorsalis), łuskowiec leśny (Manis tricuspis), dujker zatokowy (Cephalophus ogilbyi), dujkerczyk modry (Philantomba monticola). Ponadto spotkać tu można wiewiórkolotki, jeżozwierze, pojany i wielkoszczury.

Dujker zatokowy

Jeszcze sto lat temu na wyspie występował wymarły już bawół leśny. Bioko to także raj dla ptaków. Oto niektóre z gatunków: turak żółtodzioby (Tauraco macrorhynchus) czy szyszak (Corythaeola cristata).

Turak żółtodzioby

[2]

Flora[edytuj]

Na terenie wyspy znajdują się dziewicze tropikalne lasy deszczowe oraz zbiorowiska trawiaste.

Zagrożenia[edytuj]

Największymi niebezpieczeństwami dla dziko występujących tu zwierząt i roślin jest kusownictwo oraz skażenie środowiska naturalnego wydobywaną w pobliżu wyspy ropą naftową.

Przypisy