Biom

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Rozmieszczenie biomów według jednego z systemów klasyfikacji

     pokrywy lodowe i pustynie polarne

     tundra

     tajga

     las liściasty strefy umiarkowanej

     stepy

     podzwrotnikowy las tropikalny

     roślinność śródziemnomorska

     lasy monsunowe

     pustynie jałowe

     sucha roślinność

     suche stepy

     pustynie półsuche

     sawanna trawiasta

     sawanna drzewiasta

     las podzwrotnikowy suchy

     lasy tropikalne

     tundra alpejska

     lasy górskie

Biom – rozległy obszar o określonym klimacie, charakterystycznej szacie roślinnej i szczególnym świecie zwierzęcym. Typ roślinności biomu jest charakterystyczny, choć skład gatunkowy może być różny w zależności od położenia geograficznego i historii flory. Podobnie rzecz się ma ze składem gatunkowym zwierząt. O zaliczeniu różnych obszarów do tego samego biomu decyduje podobieństwo fizjonomiczne, a nie pokrewieństwo zasiedlających je organizmów i ich zespołów (które to pokrewieństwo z kolei decyduje o wydzielaniu państw zoogeograficznych i fitogeograficznych). Większe biomy wyróżnia się na podstawie roślinności i dużych zwierząt, często ssaków.

Biomy a formacje roślinne[edytuj]

Przyczyną pewnego zamieszania w terminologii ekologicznej dotyczącej tego tematu jest fakt, że ekolodzy anglojęzyczni czasem używają wymiennie określenia biom i formacja roślinna. W ujęciu powszechnie przyjętym biom jest pojęciem abstrakcyjnym, rodzajem kategorii, grupującej jednostki niższe. Jednakże należy pamiętać, że zespoły wchodzące w skład poszczególnych biomów mogą w ogóle nie być spokrewnione. Przykładem mogą być lasy liściaste Ameryki Północnej i Południowej. Wchodzą one w skład biomu las strefy umiarkowanej, jednakże niektóre gatunki w nich występujące nie są ze sobą spokrewnione. Podobnie ma się rzecz z biomem pustynia, który zawiera w sobie zupełnie odmienne pod względem składu gatunkowego pustynie Australii i Afryki. Im mniej barier oraz im krótsza izolacja różnych obszarów tego samego biomu, tym wikaryzujące (tj. odpowiadające sobie) gatunki są bliżej spokrewnione. Np. flora i fauna makii europejskiej i azjatyckiej są niemal takie same, od flory i fauny chaparralu różni się nieznacznie (np. występują inne gatunki z tego samego rodzaju, gdyż wyewoluowały od wspólnych przodków zasiedlających Laurazję, a różnią się dość mocno od odpowiednich formacji, np. fynbosu, których flory i fauny wyewoluowały pod przodków zasiedlających Gondwanę.

Rodzaje biomów[edytuj]

Najprostsza klasyfikacja biomów to podział na lądowe i wodne. Ze względu na strefowość dzieli się natomiast biomy na:

  • strefowe (zonalne)
  • niestrefowe (azonalne)
  • pozastrefowe (ekstrazonalne)
  • międzystrefowe (intrazonalne)
  • nizinne (anakimatyczne)
  • wyżynne (unakimatyczne)

Biomy na kuli ziemskiej[edytuj]

Nazwa biomu Klimat Rośliny Typy roślinności Zwierzęta Działalność człowieka Położenie
Pustynie lodowe polarny – istnieje tutaj noc polarna i dzień polarny. Temperatura poniżej 0 °C. Brak Brak Kryl, ryby, foki, pingwiny, mewy, albatrosy Badania naukowe Ocean Arktyczny, Antarktyda
Tundra subpolarny – zima mroźna i długa, chłodne i krótkie lata. Mchy, porosty, trawy, borówki, krzewinki: różne karłowate gatunki wierzb, brzóz. Brak Renifery, lemingi, woły piżmowe, zając bielak, puchacz śnieżny, lisy polarne, łasicowate, wilki. Wydobywa się tu gaz ziemny i ropę naftową Północne i południowe skraje Ameryki, północny skraj Eurazji
Tajga umiarkowany chłodny kontynentalny – długa mroźna i śnieżna zima borówki, mchy, drzewa iglaste Grzyby tajga ciemna, tajga jasna, torfowiska Dużo rodzajów ptaków, łosie, rosomaki, niedźwiedzie, lisy, wilki, rysie, borsuki, gronostaje Wydobywa się tu ropę naftową, węgiel kamienny, złoto, rudy metali i drewno Północna część Ameryki Północnej, Azji oraz północno-wschodnia część Europy
Lasy liściaste zrzucające liście na zimę umiarkowany ciepły morski lub przejściowy – lato jest ciepłe, a zima łagodna dąb, brzoza, buk, grab, olcha, paprocie, mchy grądy, buczyny, bory iglaste i mieszane, lasy łęgowe, łąki, torfowiska roztocze, ślimaki, żaby, jaszczurki, krety, jeże, ryjówki, ptaki, gryzonie, sarny, dziki Wycinanie lasów, ziemia zajęta pod uprawy Zajmują znaczną część Europy, Azji i Ameryki Północnej
Lasy i zarośla twardolistne (Strefa podzwrotnikowa – śródziemnomorska) klimat podzwrotnikowy morski – łagodna i wilgotna zima oraz suche i gorące lato dęby, pistacje. Są przystosowane do ograniczonego parowania, więc mają twarde, skórzaste liście. Wydzielają także olejki eteryczne (tymianek, rozmaryn, wawrzyn (laur)) makia, chaparral, fynbos, scrub, lasy świetliste, lasy wawrzynolistne daniele, dzikie owce, kozice, koziorożce, nietoperze, muflony Uprawia się tu oliwki, winorośl i figowce Basen Morza Śródziemnego, Afryka Południowa, Kalifornia, Chile, i Australia
Stepy – Zwane „morzem traw” umiarkowany ciepły lub podzwrotnikowy, suchy kontynentalny – gorące, suche lato, zimy mogą być mroźne Głównie rośliny zielne, trawy. Pastwiska koń Przewalskiego, osły, pieski preriowe, susły, chomiki, wilki, lisy, orły, sowy, myszołowy Na terenach bardziej mokrych uprawia się zboża, soję, kukurydzę, buraki cukrowe oraz marchew. Bardziej suche tereny służą jako pastwiska Stepy występują w Europie, Azji, Ameryce Północnej i Południowej
Pustynie zwrotnikowy skrajnie lub wybitnie suchy, silne nasłonecznienie Kaktusy, palmy daktylowe, roślinność jest uboga pustynie, półpustynie Owady, pająki, skorpiony, jaszczurki, węże, lisy pustynne, wielbłądy, antylopy Wydobywanie ropy naftowej Afryka północna i południowa, zachód Ameryki Północnej, centralna Australia, zachód Ameryki Południowej, Azja środkowa
Sawanny podrównikowy suchy – dwie pory: pora deszczowa (dłuższa) i pora sucha (krótsza) Trawy i drzewa (akacje) sawanna parkowa, lasy galeriowe, miombo, caatinga, llanos Owady, zebry, bawoły, nosorożce, słonie, żyrafy, strusie, lwy, lamparty i szakale Uprawia się tu proso, kukurydzę, bawełnę oraz orzeszki ziemne Duże obszary Australii i Afryki. Znajdują się też w południowej części Azji i Ameryki Południowej
Wilgotne lasy równikowe równikowy wilgotny – brak pór roku. Obfite, całoroczne opady. Storczykowate, paprocie. Wysokie drzewa wilgotny las równikowy, las mglisty Goryle, orangutany, papugi, śmiertelnie trujące żaby, motyle, termity, węże, kameleony, gryzonie. Plantacje kakaowca, bananów, ananasów, kawy, herbaty Środkowa Afryka, północna Ameryka Południowa, południowa Azja