Bisior

Kalifornijski omułek przyczepiony do skały za pomocą bisioru

Omułek jadalny (Mytilus edulis)

Racicznica zmienna (Dreissena polymorpha)

Bisior (starorus. biser – naszyjnik z pereł) – wiązka jedwabistych nici powstająca z szybko krzepnącej wydzieliny niektórych, głównie morskich małży (omułek, szołdra) lub rzadko słodkowodnych (racicznica). Wśród gatunków występujących w Polsce bisior wytwarza racicznica zmienna.

Nici te powstają z wydzieliny gruczołu bisiorowego, leżącego u nasady nogi małża i służą do przytwierdzania się małża do podłoża. Osiągają długość do 6 cm. U niektórych gatunków małży z rodziny gniazdówkowatych służą także do sklejania materiałów gniazda. Bisior nie zrasta się z nabłonkiem małża – jest przytrzymywany mięśniem nogi i w każdej chwili może być porzucony.

Jedwab morski

W starożytności i w średniowieczu wyrabiano z bisioru bardzo cienkie i lśniące tkaniny określane jako jedwab morski lub oceaniczny, po włosku „tarantine” (od miejscowości Tarent, gdzie bisior był produkowany); były one prawdopodobnie najdroższą tkaniną starożytności. Powstawał z nici pozyskiwanych głównie z dużego, bo dorastającego do 60–90 cm długości, małża Pinna nobilis L. (pol. przyszynka szlachetna) z Morza Śródziemnego.

Zalety bisioru sławił już w starożytności Herodot (2,86 i 7,181), również XIX-wieczni egiptolodzy na podstawie swych odkryć potwierdzili znajomość jedwabiu morskiego w dawnym Egipcie.

Badania gdańskich naukowców wykazały, że z bisioru wykonana jest prawdopodobnie tkanina znana jako Całun z Manoppello.

Głównym ośrodkiem produkcji bisioru był Tarent we Włoszech, a także Korsyka, Sardynia i Sycylia. Jedwab morski był bardzo ceniony ze względu na swoją rzadkość i złocisty połysk. Był niebywale drogi, ponieważ produkowano go ręcznie, a zdobycie nici bisiorowych nie było proste. Przyczyniło się to też do przetrzebienia siedlisk Pinna nobilis L..

W wieku XVIII modna była bisiorowa galanteria (pończochy, apaszki, rękawiczki) – zachwycano się jej lekkością: poskładaną parę rękawiczek dało się zmieścić w skorupce włoskiego orzecha.

Bisior produkowany obecnie używany jest głównie do naprawy muzealnych eksponatów wykonanych z tarantine.

"Project Sea-Silk" (Projekt Jedwab Morski) Muzeum Historii Naturalnej w Bazylei kierowany przez Felicitas Maeder, zbiera ekstensywne dane i badania nad bisiorem od 1997.

Chiara Vigo twierdziła w różnych mediach, że jest jedyną na świecie osobą, która potrafi wytwarzać tkaniny bisiorowe, prowadzi też Muzeum Bisioru na wyspie Sant'Antioco koło Sardynii. Maeder oskarżyła Vigo o rozpowszechnianie fałszywej narracji historycznej o bisiorze. Vigo twierdzi, że ma metodę zbierania bisioru bez krzywdzenia małży, ucinając ok. 10 cm nici, ale Helen Scales wyraziła sceptycyzm co do tego, czy w ten sposób da się wyprodukować taką ilość bisioru, jaką Vigo deklaruje (600 gramów rocznie; nienaruszone "brody" pięćdziesięciu muszli produkują 30 gramów).

Kilka innych kobiet w Sant'Antioco nadal wytwarza jedwab morski, m.in. siostry Assuntina i Giuseppina Pes, uczennice Efisii Murroni. Murroni, którą w latach 20. uczył Italo Diana, zmarła w 2013 w wieku 100 lat. Siostry używają historycznego bisioru, który im darowano, a bisior gatunku Atrina pectinata, małża z tej samej rodziny co Pinna nobilis, jest używany przez Ariannę Pintus w jej warsztatach w Tratalias.