Biskupi krakowscy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Biskupi krakowscybiskupi diecezjalni, biskupi koadiutorzy i biskupi pomocniczy diecezji krakowskiej (od 1925 archidiecezji).

W latach 1443–1790 kolejni biskupi diecezjalni byli książętami siewierskimi.

Biskupi[edytuj | edytuj kod]

Biskupi problematyczni[edytuj | edytuj kod]

Historycznie biskupstwo krakowskie powołano w roku 1000. Zaś najstarszy kalendarz katedry wawelskiej pochodzący z ok. 1257 roku wymienia przed pierwszym historycznym biskupem Popponem dwóch jego poprzedników: Prohora i Prokulfa, o których brakuje przekazów historycznych. Stąd według różnych hipotez mogli to być albo biskupi krakowscy, albo ołomunieccy jednak na siedzibie krakowskiej albo też mogli to by być kontynuatorzy słowiańskiej misji Metodego. Inni badacze sugerują, że dedykacja katedry na Wawelu Wacławowi I wskazuje, że została ona ufundowana jeszcze w okresie przynależności Krakowa do państwa czeskiego, co mogło mieć miejsce przed rokiem 990[1]. Jeszcze inne teorie uznają Prohora i Prokulfa za osoby włączone do katalogu biskupów krakowskich przypadkowo. Dla przykładu Alfons Parczewski wykazał podobieństwo imion Prokora i Prokulfa do imion Porchariusa i Prokulejana – biskupów diecezji Auch z VI w. we Francji.

Lata urzędowania Biskup Uwagi
ok. 973–986? Prohor być może biskup misyjny podległy kościelnej jurysdykcji biskupa praskiego
986–995? Prokulf być może biskup misyjny podległy kościelnej jurysdykcji biskupa praskiego

Biskupi diecezjalni[edytuj | edytuj kod]

Lata urzędowania Biskup Uwagi
1000–1008? Poppon biskup krakowski podległy metropolicie gnieźnieńskiemu
1009–1018? Gompon Wojciech Kętrzyński utożsamia go z poprzednikiem
1019–1030 Lambert I
1030/1032?–1046? Rachelin
1046?–1059 Aaron arcybiskup
1061–1071 Lambert II Suła
1072–1079 Sanctus Stanislaus.JPG Stanisław ze Szczepanowa święty Kościoła katolickiego
1082–1101 Lambert III
1101 Czasław
1102–1109 Baldwin
1109/1110–1118 Maurus
1118–1142 Radost
1142–1143 Robert
1143–1166 Mateusz
1166?–1185? Gedko
1185?–1207 Fulko (Pełka)
1208–1218 Wincenty Kadłubek.png Wincenty Kadłubek rezygnacja z funkcji biskupiej, następnie mnich cysterski
błogosławiony Kościoła katolickiego
1218–1229 Bishop Iwo Odrowąż devotes foundation stone of the church in iwonicz in 1226.PNG Iwo Odrowąż
1229–1242 Wisław z Kościelca seal 1236.PNG Wisław z Kościelca
1242–1266 Jan Prandota seal 1243.PNG Jan Prandota
1266–1292 Paweł z Przemankowa.JPG Paweł z Przemankowa
1292–1294 Prokop
1294–1320 Jan Muskata
1320–1326 Nankier.JPG Nankier
1326–1347 Jan Grot
1347–1348 Piotr z Falkowa
1348–1366 Bodzęta.JPG Bodzęta
1367–1380 Florian Mokrski
1380–1382 Zawisza Kurozwęcki
1382–1392 Jan Radlica
1392–1412 Piotr Wysz następnie biskup diecezjalny poznański
1412–1423 Wojciech Jastrzębiec.PNG Wojciech Jastrzębiec następnie arcybiskup metropolita gnieźnieński i prymas Polski i Litwy
1423–1455 Cardinal Zbigniew Oleśnicki.PNG Zbigniew Oleśnicki kardynał
1455–1460 Tomasz Strzępiński
1461–1463 Jakub z Sienna.PNG Jakub z Sienna następnie biskup diecezjalny kujawski, późniejszy arcybiskup metropolita gnieźnieński i prymas Polski i Litwy
1463–1464 Jan Gruszczyński.PNG Jan Gruszczyński następnie arcybiskup metropolita gnieźnieński i prymas Polski i Litwy
1464–1471 Jan Lutkowic z Brzezia
1471–1488 Jan Rzeszowski
1488–1503 Fryderyk Jagiellończyk.PNG Fryderyk Jagiellończyk od 1493 jednocześnie arcybiskup metropolita gnieźnieński i prymas Polski i Litwy
kardynał
1503–1524 Jan Konarski
1524–1535 Piotr Tomicki.jpg Piotr Tomicki
1536–1537 JLatalski.jpg Jan Latalski następnie arcybiskup metropolita gnieźnieński i prymas Polski i Litwy
1537–1538 Jan Chojeński.jpg Jan Chojeński
1538–1545 PiotrGamrat.jpg Piotr Gamrat od 1541 jednocześnie arcybiskup metropolita gnieźnieński i prymas Polski i Litwy
1546–1550 POL Samuel Maciejowski.jpg Samuel Maciejowski
1551–1560 Andrzej Zebrzydowski.jpg Andrzej Zebrzydowski
1560–1572 FilipPadniewski.JPG Filip Padniewski
1572–1577 Franciszek Krasiński.PNG Franciszek Krasiński
1577–1591 Piotr Myszkowski.JPG Piotr Myszkowski
1591–1600 Jerzy Radziwiłł.jpg Jerzy Radziwiłł kardynał
1600–1605 Kraków Bernard Maciejowski (detail).jpg Bernard Maciejowski następnie arcybiskup metropolita gnieźnieński i prymas Polski i Litwy
kardynał
1607–1616 Piotr Tylicki.PNG Piotr Tylicki
1616–1630 Marcin Szyszkowski.jpg Marcin Szyszkowski
1630–1631 Andrzej Lipski
1632–1634 Joannes Albertus Vasa.PNG Jan Albert Waza kardynał
1635–1642 Zadzik.JPG Jakub Zadzik
1642–1657 PGembicki.JPG Piotr Gembicki
1658–1679 Andrzej Trzebicki.JPG Andrzej Trzebicki
1681–1699 Jan Małachowski.jpg Jan Małachowski
1700 Stanisław Kazimierz Dąbski.PNG Stanisław Kazimierz Dąmbski
1701–1702 Jerzy Albrecht Denhoff.JPG Jerzy Albrecht Denhoff
1710–1719 Kazimierz Łubieński.PNG Kazimierz Łubieński
1720–1732 Felicjan Konstanty Szaniawski.JPG Konstanty Felicjan Szaniawski
1732–1746 Jan Aleksander Lipski.JPG Jan Aleksander Lipski kardynał
1746–1758 Andrzej Stanisław Załuski.PNG Andrzej Stanisław Załuski
1759–1788 Kajetan Sołtyk.PNG Kajetan Sołtyk
1788–1800 Feliks Paweł Turski.PNG Feliks Turski
1805–1813 Andrzej Gawroński
1815–1829 Jan Paweł Woronicz.JPG Jan Paweł Woronicz następnie arcybiskup metropolita warszawski i prymas Królestwa Polskiego
1830–1851 Karol Skórkowski.PNG Karol Skórkowski
1879–1894 Albin Dunajewski-crop.jpg Albin Dunajewski kardynał
1895–1911 Jan Puzyna.jpg Jan Puzyna kardynał
1911–1951 Adam Stefan Sapieha (1867-1951).jpg Adam Stefan Sapieha od 1925 arcybiskup metropolita, kardynał
Eugeniusz Baziak.jpg Eugeniusz Baziak administrator apostolski w latach 1951–1962
jednocześnie arcybiskup metropolita lwowski
1964–1978 Karol Wojtyła - wizytacja zakonu oo. Karmelitów na Piasku w Krakowie 1967.jpg Karol Wojtyła arcybiskup metropolita, kardynał
następnie papież Jan Paweł II
święty Kościoła katolickiego
1979–2005 Franciszek Macharski.jpg Franciszek Macharski arcybiskup metropolita, kardynał
2005–2016 JRKRUK 20130907 KARD STANISLAW DZIWISZ WISLICA IMG 3893B.jpg Stanisław Dziwisz arcybiskup metropolita, kardynał
od 2017 Abp Marek Jedraszewski (croped).jpg Marek Jędraszewski arcybiskup metropolita

Uwaga! Kolejność i okresy sprawowania władzy biskupiej pierwszych biskupów do Fulka włącznie są mocno niepewne. Podstawowe źródła (Katalogi biskupów krakowskich) różnią się zarówno co do samego ich istnienia (Prohor, Prokulf, Gompon, Lambert), ich kolejności oraz lat pontyfikatu. Historyczność postaci biskupów Prohora i Prokulfa jest przedmiotem sporu historiograficznego. Pierwsze źródło, które o nich wspomina, to Katalog biskupów krakowskich z poł. XIII w., zawierający obok informacji sprawdzonych o pierwszych biskupach ewidentne bałamuctwa. Część historyków (Aleksander Gieysztor, Gerard Labuda) uważa, że mogli być biskupami morawskimi z ostatniej ćwierci X w., w jurysdykcji których znajdował się Kraków. Aron nosił tytuł arcybiskupa ad personam, tzn. że otrzymał paliusz arcybiskupi jako osobiste wyróżnienie, ale nie oznaczało automatycznego objęcia i sprawowania urzędu metropolity.

Biskupi pomocniczy[edytuj | edytuj kod]

Lata urzędowania Biskup Uwagi
1303–1306 Marcin
1347–1348 Jan następnie biskup pomocniczy kujawski
1360–ok. 1371 Tomasz z Sienna
1395–1412 Zbigniew z Łapanowa następnie biskup diecezjalny łucki, późniejszy biskup diecezjalny kamieniecki
1423–1444 Jarosław z Lublina
1446–1461 Jerzy
1464–1498 Paweł z Krakowa
1499–1503 Marian Lulias
1503–1526 Jan Amicinus
1527–1544 Dominik Małachowski
1544–1546 Erazm Ciołek
1547–1559 Andrzej Spot
1560–1565 Stanisław Słomowski następnie arcybiskup metropolita lwowski
1566–1577 Marcin Białobrzeski 2.JPG Marcin Białobrzeski następnie biskup diecezjalny kamieniecki
1578–1586 Jakub Milewski
1587–1614 Paweł Dembski
1614–1645 Tomasz Oborski.PNG Tomasz Oborski
1645–1657 Wojciech Lipnicki
1658–1689 Mikołaj Oborski
1690–1700 Stanisław Szembek.PNG Stanisław Szembek następnie biskup diecezjalny kujawski, późniejszy arcybiskup metropolita gnieźnieński i prymas Polski i Litwy
1700–1705 Kazimierz Łubieński.PNG Kazimierz Łubieński następnie biskup diecezjalny chełmski, późniejszy biskup diecezjalny krakowski
1706–1726 Michał Szembek
1726–1751 Michał Kunicki
1753–1786 Franciszek Podkański
1786–1806 Józef Olechowski.PNG Józef Olechowski
1787–1798 Wojciech Radoszewski
1767–1807 Jan Kanty Lenczowski
1814 Augustyn Karol Lipiński
1816–1830 Tomasz Nowina-Nowiński
1824–1841 Franciszek Zglenicki
1845–1868 Ludwik Łętowski
1862–1879 Antoni Junosza Gałecki
1900–1924 Anatol Nowak.png Anatol Nowak następnie biskup diecezjalny przemyski
1927–1958 Stanisław Rospond
1951 Eugeniusz Baziak.jpg Eugeniusz Baziak koadiutor, następnie administrator apostolski archidiecezji krakowskiej
jednocześnie arcybiskup metropolita lwowski
1958–1964 Karol Wojtyła - wizytacja zakonu oo. Karmelitów na Piasku w Krakowie 1967.jpg Karol Wojtyła następnie arcybiskup metropolita krakowski, kardynał
późniejszy papież Jan Paweł II
święty Kościoła katolickiego
1960–1992 Julian Groblicki
1962–1988 Jan Pietraszko
1970–1993 Albin Małysiak
1970–1992 Stanisław Smoleński
1985–1992 Kazimierz Gorny.jpg Kazimierz Górny następnie biskup diecezjalny rzeszowski
1988–2004 Kazimierz Nycz 01.jpg Kazimierz Nycz następnie biskup diecezjalny koszalińsko-kołobrzeski, późniejszy arcybiskup metropolita warszawski, kardynał
od 1988 Jan Szkodoń, 2009.JPG Jan Szkodoń
2004–2014 Bp Jan Zając (3) (cropped).jpg Jan Zając
2004–2010 2011-05-08-Procesja na Skałkę-bp Józef Guzdek-Gagorski.jpg Józef Guzdek następnie biskup polowy Wojska Polskiego
2011–2017 Grzegorz Rys by Adam Walanus (11).jpg Grzegorz Ryś następnie arcybiskup metropolita łódzki
od 2011 Bp Damian Muskus (6).jpg Damian Muskus
Franciszek Ślusarczyk (2018).jpg Franciszek Ślusarczyk nominat (2018), zrezygnował z przyjęcia sakry biskupiej[2]
od 2019 Janusz Mastalski (2019).jpg Janusz Mastalski

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Biskupi krakowscy. diecezja.pl. [dostęp 2018-12-18].
  2. Komunikat metropolity krakowskiego. diecezja.pl, 2018-12-12. [dostęp 2018-12-12].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]