Biskupice Radłowskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Biskupice Radłowskie
Biskupice Radłowskie
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat tarnowski
Gmina Radłów
Liczba ludności (2012) 1075[1]
Kod pocztowy 33-130
Tablice rejestracyjne KTA
SIMC 0827828
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Biskupice Radłowskie
Biskupice Radłowskie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Biskupice Radłowskie
Biskupice Radłowskie
Ziemia50°07′21″N 20°51′37″E/50,122500 20,860278
Słup graniczny z 1450 r. majątku ziemskiego biskupstwa krakowskiego we wsi Biskupice Radłowskie. Jest to najstarszy i najlepiej zachowany tego rodzaju zabytek w Polsce.
Biskupice Radłowskie
Pomnik poległych w 1939 żołnierzy Wojska Polskiego
Kapliczka przy kościele z 1876
Kościół parafialny

Biskupice Radłowskiewieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie tarnowskim, w gminie Radłów w zakolu Dunajca. Obszar wsi Biskupice Radłowskie obejmuje także przysiółki Wólka i Zawodzie oraz Chruścisko, Ścieżki, Kujaczów, Zaogrodzie, Niedrożne. Leży na styku dróg wojewódzkich:

Wieś jest położona około 6 km od Radłowa, 15 km od Tarnowa i 67 km od Krakowa.

Historia[edytuj]

Wieś powstała prawdopodobnie w XVI wieku i weszła w skład dóbr kościelnych należących do biskupstwa krakowskiego. W 1450 w Biskupicach Radłowskich postawiony został znak graniczny wyznaczający zasięg dóbr kościelnych. Na słupie granicznym umieszczono napis który w języku polskim znaczy, cyt:

Quote-alpha.png
Ten znak posiadłości duchowne rozdziela i pańskie. 1450 rok 4 maj. Na prawo daję duchowieństwu na lewo przyznaję panom.

Po I rozbiorze Polski Biskupice Radkowskie wraz z całymi dobrami należącymi do biskupstwa krakowskiego weszły administracyjnie w skład państwa austriackiego. W 1782 wieś wraz z kluczem radłowskim i pozostałymi ziemiami biskupstwa została upaństwowiona przez cesarza Józef II Habsburg w ramach reform zwanych reformami józefińskimi[2].

Z Biskupic synowie chłopscy trafiali do szkół parafialnych i katedralnych. Długosz wspominał o Biskupicach przy Radłowie, podkreślając że jest to wieś „dobrze prosperująca, licząca 17 łanów, 3 karczmy, najlepszy dwór biskupi w kluczu radłowskim”. Kilku chłopów z Biskupic walczyło w Bitwie pod Grunwaldem (Długosz). Najstarsze nazwiska mieszkańców Biskupic to wywodzące się od profesji właściciela: Tracz, Kluza, Mierzwa, Lira, Pęcak, Mączka, Cholewa. Nieco później pojawiły się nazwiska szlacheckie: Radłowski, Marcinkowski, Szumlański. Jeszcze później nazwiska cudzoziemskie: Kosman, Wenc, Sznicl, Zacharka oraz nazwiska żydowskie[potrzebny przypis].

W 1848 po przeprowadzonym przez władze austriackie uwłaszczeniu chłopów wieś oraz posiadana przez chłopów ziemia stała się ich własnością. Właścicielami reszty dóbr ziemskich pozostałych po uwłaszczeniu byli kolejni dziedzice. Jednym z nich był Florian Helcel[3].

Miejscowość doświadczyła licznych klęsk związanych z najazdem szwedzkim, przemarszem wojsk kwarcianych idących na Kraków, wojsk Rakoczego, a także działań wojennych związanych rozbiorami Polski oraz I i II wojny światowej. W 1882 roku w Biskupicach Radłowskich, staraniem Rady Gminy, powstała Szkoła Podstawowa. W okresie międzywojennym we wsi działały liczne organizacje społeczne, polityczne i gospodarcze: Koło Stronnictwa Ludowego, Koło Młodzieży Wici, Koło Rolnicze, Straż Pożarna, Kasa Stefczyka, filia mleczarni oraz sklep spożywczy. Obok murowanej szkoły wybudowana została remiza strażacka. 8 września 1939 roku, podczas bitwy o Biskupice Radłowskie, wieś została w 80% spalona. Zniszczony został również most na Dunajcu. Dla upamiętnienia żołnierzy poległych w tej bitwie został wybudowany pomnik. Podczas II wojny światowej we wsi działała zbrojna organizacja ruchu ludowego Batalionów Chłopskich. W uznaniu zasług wieś została odznaczona w 1983 roku Krzyżem Walecznych. 16 czerwca 1991 wieś obchodziła 600-lecie istnienia.

Zabytki[edytuj]

Plan zabudowy[edytuj]

Plan zabudowy Biskupic Radłowskich przypomina miasteczko z głównym placem – Rynkiem oraz siecią krzyżujących się ulic. Obecnie w rynku znajdują się: filia Gminnej Biblioteki Publicznej, przychodnia zdrowia, remiza Ochotniczej Straży Pożarnej, zabytkowa figura Św. Jana, oraz kościół pod wezwaniem NMP Częstochowskiej. Obok kościoła znajduje się zabytkowa kapliczka z 1876 roku. Opodal wsi, na przeciwległym brzegu Dunajca, działa odkrywkowa kopalnia kruszywa.

Nazwy ulic Biskupic Radłowkich: Batalionów Chłopskich, Bohaterów Września, Jasna, Kościelna, Krótka, Nowa, Polna, Sportowa, Stanisława Mierzwy, Szkolna, Wincentego Witosa, Wólka, Zagumnie, Zawodzie.

Ważne obiekty[edytuj]

  • Kaplica przy kościele z figurką Matki Boskiej z 1876 roku.
  • Pomnik ku czci żołnierzy 3 i 4 Pułku Strzelców Podhalańskich oraz 20 PP, 21 Dywizji Armii „Kraków”, poległych 7 i 8 września 1939 r. w obronie przeprawy na rzece Dunajec (wzniesiony w 1969 roku).
  • Kościół parafialny NMP Częstochowskiej (ziemię pod budowę kościoła przekazały siostry Kuklewicz, 2 października 1983 ks. biskup Jerzy Ablewicz położył kamień węgielny pod budowę; poświęcenie odbyło się 30 czerwca 1991 przez ks. biskupa ordynariusza Józefa Życińskiego),
  • Biblioteka publiczna (wyróżniona w 1984 Dyplomem dyr. Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Tarnowie),
  • Zespół Szkolno-Przedszkolny im. St. Mierzwy
  • Remiza strażacka
  • Boisko sportowe

Przypisy

  1. Oficjalna strona Urzędu Miejskiego w Radłowie – małopolskie – Sołectwa.
  2. Władysław Konieczny, Dwór w Dołędze, Tarnów 2009, s.9,10.
  3. Filip Sulimierski, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom I, Warszawa 1880, s.239.

Bibliografia[edytuj]

  • Pomniki Pamięci Narodowej z dni walk i męczeństwa na terenie województwa tarnowskiego; Oprac.: R. Hycnar, A. Pietrzykowa, F. Turzański, St. Wróbel, K. Głomb; wydawcy: ZBoWiD Zarząd wojewódzki w Tarnowie, Tarnów 1984

Linki zewnętrzne[edytuj]