Biskupiec (powiat nowomiejski)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Biskupiec
Biskupiec
Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat nowomiejski
Gmina Biskupiec
Liczba ludności (2008) 1927
Strefa numeracyjna (+48) 56
Kod pocztowy 13-340
Tablice rejestracyjne NNM
SIMC 0840013
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Biskupiec
Biskupiec
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Biskupiec
Biskupiec
Ziemia53°30′02″N 19°21′02″E/53,500556 19,350556

Biskupiec (niem. Bischofswerder) – wieś gminna (1331-1946[1] miasto) w Polsce, położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie nowomiejskim, przy drodze wojewódzkiej nr 538. Siedziba gminy Biskupiec. W miejscowości znajduje się Gimnazjum.

Odrestaurowana XIX-wieczna kamienica przy ulicy Grudziądzkiej w 1974 i obecnie - tak niegdyś wyglądała tutejsza zabudowa.

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa toruńskiego.

W potocznym użyciu funkcjonuje również nazwa Biskupiec Pomorski (pochodząca od znajdującej się w odległości 3,5 km od Biskupca stacji kolejowej w Bielicach - Biskupiec Pomorski na linii Toruń-Iława).

Historia[edytuj]

Miejscowość została założona w 1325 r. na terenie państwa krzyżackiego przez biskupa pomezańskiego Rudolfa jako Bischofswerder (w pol. tłumaczeniu "ostrów biskupi") i w 1331 r. podniesiona do rangi miasta. Zasiedlona głównie niemieckimi osadnikami, lokacja otrzymała własny kościół i mury obronne. W 1540 r. oficjalnie wprowadzono w mieście reformację, choć jeszcze w 1625 jego ludność była uznawana za w połowie katolicką.

W 1872 r. Biskupiec otrzymał stację kolejową na wybudowanej w odległości ok. 4 km na południe od miasta linii kolejowej Toruń-Wystruć, jednakże stacja Bischofswerder (obecnie Biskupiec Pomorski) została w rzeczywistości zbudowana w pobliskiej wsi Bielice, zapewne z uwagi na uniknięcie konieczności prac ziemnych i budowy mostu na Osie[2]. Na początku XX wieku planowano zbudowanie lokalnej kolei łączącej miasto z dworcem, lecz plany te nie zostały zrealizowane. Ocenia się, że pewne oddalenie od linii kolejowej stanowiło czynnik ograniczający rozwój miejscowości w kolejnych latach[2].

Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę, traktat wersalski wytyczył granicę polsko-niemiecką na rzece Osie, w bezpośrednim sąsiedztwie miasta. Bischofswerder stał się niemieckim miastem granicznym, zaś jego stacja kolejowa znalazła się już na terytorium polskim[2]. Samo miasto zostało wyznaczone również jako terytorium plebiscytowe. W ramach przeprowadzonego 11 lipca 1920 r. plebiscytu narodowościowego w Prusach Wschodnich, jedynie 15%[2] z 1509 oddanych w mieście głosów opowiedziało się za przyłączeniem do Polski i Biskupiec pozostał w granicach Niemiec. Odcięte od stacji kolejowej miasto otrzymało w 1925 r. nowe połączenie z Kisielicami, z nowo zbudowanego dworca Bischofswerder Stadt (późniejszy Biskupiec Pomorski Miasto)[2].

W 1945 r. Biskupiec doznał ciężkich zniszczeń (60%) podczas zajmowania przez wojska radzieckie[2]. Miasto zostało przekazane Polsce, jego ludność wysiedlona do Niemiec i zastąpiona polskimi przesiedleńcami[2].

Zrujnowany Biskupiec 1 sierpnia 1946 został pozbawiony przez polską administrację praw miejskich[3], zaś jego centrum pozostało nie odbudowane. Obecną nazwę wsi zatwierdzono administracyjnie 12 listopada 1946[4]. W 1969 r. zamknięto, zaś w 1974 r. ostatecznie rozebrano tracące znaczenie połączenie kolejowe z Kisielicami[2].

W 2006 roku niepomyślnie zakończyła się próba odzyskania praw miejskich (mała liczba ludności; małe poparcie mieszkańców; mała liczba instytucji pełniących funkcje ponadlokalne o charakterze miastotwórczym; znaczne rozproszenie zabudowy miejscowości; brak jednoznacznie wykształconego centrum)[5].

Zabytki[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Olsztyński Dziennik Wojewódzki z 1946 r. Nr 5, poz. 77
  2. a b c d e f g h Marcin Przegiętka, Historia kolei w Biskupcu Pomorskim, "Świat Kolei" nr 11/2010, s.20-27
  3. Olsztyński Dziennik Wojewódzki z 1946 r. Nr 5, poz. 77
  4. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. 1946 nr 142 poz. 262)
  5. Uzasadnienie

Linki zewnętrzne[edytuj]