Bitwa pod Berdyczowem (VI 1920)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bitwa pod Berdyczowem
Wojna polsko-bolszewicka
Czas 7 czerwca 1920
Miejsce pod Berdyczowem
Terytorium Ukraińska Republika Ludowa
Przyczyna ofensywa Frontu Płd.-Zach.
Wynik zwycięstwo Sowietów
Strony konfliktu
 Polska  Rosyjska FSRR
Siły
oddziały tyłowe 11 Dywizja Kawalerii
brak współrzędnych
Adam Przybylski,
Wojna Polska 1918–1921[1]
Gen. Tadeusz Kutrzeba
Wyprawa kijowska 1920 roku[2]
Mieczysław Biernacki,
Działania armji konnej Budiennego w kampanji polsko-rosyjskiej 1920 r. [3]

Bitwa pod Berdyczowem – walki polskich oddziałów tyłowych z sowiecką 11 Dywizją Kawalerii ze składu 1 Armii Konnej Siemiona Budionnego toczone w okresie ofensywy Frontu Południowo-Zachodniego w czasie wojny polsko-bolszewickiej.

Sytuacja ogólna[edytuj | edytuj kod]

25 kwietnia rozpoczęła się polska ofensywa na Ukrainie[4][5]. Przeprowadzona w dwóch fazach operacja zaczepna polskich armii zakończyła się spektakularnym sukcesem. Zajęcie 7 maja Kijowa i utworzenie przedmościa na wschodnim brzegu Dniepru zakończyło polską ofensywę na Ukrainie[6][7].

Po zakończeniu walk większość uczestniczących w niej jednostek polskich zorganizowała obronę punktową[8], a front ustabilizował się na linii od Prypeci, wzdłuż Dniepru, przez Białą Cerkiew, Skwirę, Lipowiec, Bracław, Wapniarkę do Jarugi nad Dniestrem[9].

Armia Czerwona wykorzystała ten czas na reorganizację sił i przygotowanie ofensywy. W rejon działań przybyła 1 Armia Konna Siemiona Budionnego. 26 maja rozpoczęła się sowiecka ofensywa na Ukrainie. Budionny, po początkowych niepowodzeniach w walce z polską 13 Dywizją Piechoty, przegrupował siły i skoncentrował swoje oddziały naprzeciw styku polskich 3. Armii gen. Edwarda Śmigłego-Rydza i 6. Armii gen. Wacława Iwaszkiewicza[10]. Rano 5 czerwca trzy dywizje sowieckiej 1 Armii Konnej przeszły do działań zaczepnych na odcinku grupy gen. Jana Sawickiego i przełamały polski front[11][12][13]. Pod Samhorodkiem i w rejonie Ozierny powstała luka szerokości około dziesięciu kilometrów[14]. W ciągu kilku godzin 11 Dywizja Kawalerii opanowała rejon Rużyna, 4 Dywizja Kawalerii Jahniatyna, a 14 DK Karabczyjowa[15][16].

 Osobny artykuł: bitwa pod Samhorodkiem.

Walki pod Berdyczowem[edytuj | edytuj kod]

Będąca w przestrzeni operacyjnej wojsk polskich 1 Armia Konna Budionnego parła na zachód. Wykonując rozkaz dowódcy armii[a], nad ranem 7 czerwca jej 11 Dywizja Kawalerii dotarła do rejonu Kamienicy Piatyhorskiej i stąd ruszyła na Berdyczów. W mieście stacjonowała Brygada Zapasowa 6 Dywizji Ukraińskiej, kilka polskich oddziałów etapowych, część dowództwa 2 Armii i szpital polowy nr 505[18].
Po zaciętych starciach ulicznych Polacy i Ukraińcy wycofali się na Łysą Górę i tam zajęli stanowiska obronne. Kozacy Budionnego wymordowali pacjentów i personel szpitala polowego, zniszczyli stację i skład amunicji artyleryjskiej[19]. Wieczorem 11 Dywizja Kawalerii wycofała się na północny wschód od miasta w rejon Zubrzyce – Skokówka – Chmieliszcze, a nocą z 7 na 8 czerwca do miasta wróciła polsko-ukraińska załoga[18][20].

Bilans walk[edytuj | edytuj kod]

Zniszczenia dokonane przez kawalerię sowiecką i rozbicie oddziałów etapowych wywołały wiele zamieszania i panikę na tyłach wojsk polskich[18].
Zbytnie zaangażowanie się Budionnego w obszarze Berdyczów–Żytomierz spowodowało, że nie uderzył on w odsłonięte skrzydło i tyły polskiej 3 Armii gen. Rydza-Śmigłego i nie zrealizował nakazanego mu rozkazu współdziałania z 45 Dywizją Strzelców i pobicia polskiej 7 Dywizji Piechoty. Umożliwiło to operującej pod Kijowem polskiej 3 Armii wyjście z rysującego się kotła okrążenia[21].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Rozkaz dowódcy 1 AK brzmiał:[…] Dla spełnienia tego zamiaru, 4. dyw. j. niezwłocznie ma wyruszyć na Żytomierz, a 11. dyw. j. na Berdyczów. 6. dyw. j. i 11. dyw. j. pozostają w swych rejonach, ubezpieczając te zagony od południa i wschodu. W ciągu 7 i 8 czerwca opanować węzły kolejowe Żytomierz i Berdyczów, celem zniszczenia znajdujących się tam, obficie zaopatrzonych magazynów, oraz popsucia środków komunikacyjnych i łączności. […] Dla spełnienia tego zamiaru, 4. dyw. j. niezwłocznie ma wyruszyć na Żytomierz, a 11. dyw. j. na Berdyczów. 6. dyw. j. i 11. dyw. j. pozostają w swych rejonach, ubezpieczając te zagony od południa i wschodu[17].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]