Przejdź do zawartości

Bitwa pod Casciną (fresk Michała Anioła)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Bitwa pod Casciną
Ilustracja
Kopia kartonu wykonana przez Bastiana da Sangallo, przechowywana w Holkham Hall w Wielkiej Brytanii
Autor

Michał Anioł

Data powstania

1504–1506

Multimedia w Wikimedia Commons

Bitwa pod Casciną – planowany fresk Michała Anioła tworzony w latach 1504–1506. Miał znajdować się w Palazzo Vecchio we Florencji.

Opis

[edytuj | edytuj kod]

Fresk nigdy nie został ukończony, jego wygląd jest znany z późniejszych kopii kartonu. Według kopii kartonu Michał Anioł zamierzał namalować epizod wojny(inne języki) między Florencją a Pizą, opisaną w Kronice Giovanniego Villaniego, który rozegrał się w pobliżu Casciny 29 lipca 1364 roku[1]. Fresk miał ukazać scenę z udziałem kilkunastu nagich, muskularnych florenckich żołnierzy, którzy podczas kąpieli w rzece Arno zostali zaskoczeni przez przeciwnika. Żołnierze w pośpiechu wspinają się na brzeg, by tam nałożyć odzienie[2]. Dzięki ostrzeżeniu od dowódcy Manno Donatiego Florentyńczycy pokonali przeciwnika[1].

Na zachowanych kopiach fresku dostrzegalna jest fascynacja Michała Anioła męskim ciałem[3]. Postacie zostały ukazane w różnych pozach. Część żołnierzy spieszy się, by pomóc towarzyszom, inni chwytają za broń lub potykają się w walce konnej. Na fresku miał znaleźć się także starszy żołnierz, który mając mokre po kąpieli nogi nie jest w stanie wejść w swoje spodnie. Według opisu Vasariego jego pośpiech i wysiłek ukazano poprzez ukazanie napiętych mięśni i żył oraz wykrzywionych ust[1]. Manno Donati ma na głowie hełm ozdobiony smokiem[4].

Przypuszczalnie Michał Anioł planował uwzględnienie na fresku walk jeźdźców i walczących żołnierzy[5]. Dostrzegalne są inspiracje Grupą Laokoona oraz twórczością Giotta i Masaccia. Motyw mężczyzny z trudem wkładającym spodnie może pochodzić z fresku Chrzest Chrystusa Andrei Mantegni, gdzie znajduje się postać spoconego mężczyzny zdejmującego spodnie[4].

Linie konturowe były ostro zarysowe[6].

Historia

[edytuj | edytuj kod]

22 września 1504 roku gonfalonier Piero Soderini zlecił Michałowi Aniołowi namalowanie fresku batalistycznego na jednej ze ścian sali obrad w Palazzo Vecchio[7][8][9]. W 1503 roku Soderini zlecił to samo zadanie Leonardowi da Vinci, który miał namalować w tej samej sali bitwę pod Anghiari[10][11]. Michał Anioł przyjął zlecenie, chcąc pokonać Leonarda, z którym był skonfliktowany[12]. Tematem fresku Michała Anioła było zwycięstwo florenckiej armii, odniesione nad wojskami Pizy w bitwie pod Casciną w 1364 roku[2]. Zleceniodawcy nie mieli zastrzeżeń co do tematu malowidła[13]. Władze Florencji pragnęły pozyskać twórców reprezentujących wysoki poziom artystyczny oraz zaaranżować w Palazzo Vecchio przestrzeń, w której namalowane freski miały ukazać trendy w ówczesnej sztuce. Wśród historyków sztuki panuje spór, czy freski miały znaleźć się na tej samej ścianie czy na przeciwległych ścianach[8].

Michał Anioł przystąpił do pracy we wrześniu 1504 roku. W tym samym czasie Leonardo przebywał w Vinci, a następnie w Piombino. Michał Anioł ukończył swój karton lutym 1505 roku[14].

Nie wiadomo, czy Leonardo da Vinci oceniał projekt Bitwy pod Casciną[15]. W Traktacie o malarstwie krytykował malarzy anatomii, który rysowali postacie wyglądające jakby byli wyciosany z drewna i pozbawieni wdzięku, gdzie człowiek wygląda jak wór orzechów, a muskuły przypominają pęczki rzodkiewki[3][16]. Uwagi te są interpretowane jako ogólną krytykę twórczości Michała Anioła bądź też odnoszą się bezpośrednio do Bitwy pod Casciną[17][16]. Porównanie do wora orzechów Leonardo wykorzystywał później oceniając akty Michała Anioła[17]. Według Vasariego późną jesienią 1504 roku Rafael Santi udał się do Florencji, by móc zobaczyć na własne oczy kartony do obu malowideł[18][19].

Wiosną 1505 roku Michał Anioł został wezwany do Rzymu przez papieża Juliusza II, który chciał powierzyć rzeźbiarzowi stworzenie swojego grobowca. Na skutek wezwania porzucił prace nad freskiem[6]. Michał Anioł nie zdążył przenieść kartonu na fresk, przypuszcza się, że przed wezwaniem do Rzymu rozpoczął prace przygotowawcze[14]. Po pewnym czasie skonfliktował się z papieżem, przez co w kwietniu 1505 roku wrócił do Florencji[20]. Będąc ponownie we Florencji wrócił do pracy nad freskiem. Wówczas dokonał pewnych zmian w projekcie, inspirując się odnalezioną Grupą Laokoona[14].

Podczas nieobecności Michała Anioła Leonardo intensywnie pracował nad swoim freskiem[20]. W mau 1505 roku na polecenie Charlesa d’Amboise Leonardo udał się do Mediolanu, porzucając prace nad niszczejącym freskiem[16]. Florencję opuścił również Michał Anioł, który udał się do Bolonii, by tam poprosić papieża o wybaczenie. Po pojednaniu Michał Anioł wrócił do Rzymu, gdzie pracował nad freskami na sklepieniu Kaplicy Sykstyńskiej[20]. Bitwa pod Casciną nigdy nie powstała, zaś po opuszczeniu Florencji przez Leonarda Bitwa pod Anghiari zaczęło znikać ze ściany[16]. Niszczenie malowidła wynikło z zastosowania nowego olejnego spoiwa farby. Stworzone przez Leonarda spoiwo okazało się być nietrwałe[20].

W latach 1558–1565 Giorgio Vasari otrzymał zlecenie na renowację obu fresków w Palazzo Vecchio[20][21]. Vasari pokrył ściany nowymi batalistycznymi freskami własnego autorstwa[20].

Nie zachował się oryginalny karton fresku, który miał zostać zniszczony przez zgorszonego nagimi postaciami ludzkimi Baccia Bandinellego[22]. Miał on być opisywany i chwalony przez Vasariego i Celliniego. W 1512 roku karton przeniesiono do kościoła Santa Maria Novella. W 1515 roku został przeniesiony do pałacu, gdzie został pocięty. Ich późniejszy los jest nieznany, wiadomo tylko, że przed zaginięciem poszczególne fragmenty kartonu zostały kupione przez prywatnych kolekcjonerów[23]. W 1519 roku (według innego źródła: w 1542[9]) kopię kartonu stworzył Bastiano da Sangallo. Kopia ta znajduje się w zbiorach Holkham Hall w Wielkiej Brytanii[24]. Studium Bitwy pod Casciną z 1505 roku zostało wykonane czarną kredą na papierze z białymi blikami. Znajduje się on w zbiorach Teylers Museum w Haarlem[14]. Rysunki przygotowawcze znajdują się w zbiorach Graphische Sammlung Albertina w Wiedniu[25].

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ a b c Ristujczina 2021 ↓, s. 164.
  2. ↑ a b Isaacson 2019 ↓, s. 527.
  3. ↑ a b Isaacson 2019 ↓, s. 528.
  4. ↑ a b Ristujczina 2021 ↓, s. 166.
  5. ↑ Ristujczina 2021 ↓, s. 165.
  6. ↑ a b Isaacson 2019 ↓, s. 532.
  7. ↑ Isaacson 2019 ↓, s. 526–527.
  8. ↑ a b Ristujczina 2021 ↓, s. 158.
  9. ↑ a b Girardi 2006 ↓, s. 38.
  10. ↑ Isaacson 2019 ↓, s. 526.
  11. ↑ Ristujczina 2021 ↓, s. 156–157.
  12. ↑ Isaacson 2019 ↓, s. 520, 527.
  13. ↑ Vallentin 1959 ↓, s. 429.
  14. ↑ a b c d Ristujczina 2021 ↓, s. 159.
  15. ↑ Ristujczina 2021 ↓, s. 159–160.
  16. ↑ a b c d Ristujczina 2021 ↓, s. 160.
  17. ↑ a b Isaacson 2019 ↓, s. 529.
  18. ↑ Isaacson 2019 ↓, s. 536.
  19. ↑ Vallentin 1959 ↓, s. 430.
  20. ↑ a b c d e f Isaacson 2019 ↓, s. 533.
  21. ↑ Ristujczina 2021 ↓, s. 161.
  22. ↑ Vallentin 1959 ↓, s. 501.
  23. ↑ Ristujczina 2021 ↓, s. 162.
  24. ↑ Ristujczina 2021 ↓, s. 163.
  25. ↑ Girardi 2006 ↓, s. 38–39.

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
  • Monica Girardi, KLASYCY SZTUKI. Michał Anioł, Warszawa: Rzeczpospolita, 2006, ISBN 978-83-60529-24-9.
  • Walter Isaacson, Leonardo da Vinci, Kraków: Insignis Media, 2019, ISBN 978-83-66071-41-4.
  • Luba Ristujczina, Michał Anioł, Bielsko-Biała: Dragon, 2021, ISBN 978-83-8172-897-3.
  • Antonina Vallentin, Leonardo da Vinci, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1959.
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Bitwa_pod_Casciną_(fresk_Michała_Anioła)&oldid=78431529”