Bitwa pod Czortkowem

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bitwa pod Czortkowem
Wojna polsko-bolszewicka
Czas 29 lipca–2 sierpnia 1920
Miejsce pod Czortkowem
Przyczyna ofensywa Frontu Płd.-Zach.
Wynik taktyczne zwycięstwo Ukraińców
Strony konfliktu
 Polska
 Ukraińska Republika Ludowa
 Rosyjska FSRR
Dowódcy
Mychajło Omelianowicz-Pawlenko Żan Zonberg
Siły
wojska URL 41 Dywizja Strzelców
brak współrzędnych
Adam Przybylski,
Wojna Polska 1918–1921[1]
Czortków - panorama. Widoczny kościół, cerkiew greckokatolicka, rzeka Seret i wysoka skarpa nadbrzeżna.

Bitwa pod Czortkowemwalki wojsk Ukraińskiej Republiki Ludowej gen. Omelianowicza-Pawlenki z sowiecką 41 Dywizją Strzelców komdywa Żana Zonberga w okresie ofensywy Frontu Południowo-Zachodniego w czasie wojny polsko-bolszewickiej.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

26 maja na Ukrainie wojska sowieckiego Frontu Południowo-Zachodniego przeszły do ofensywy, a już 5 czerwca trzy dywizje sowieckiej 1 Armii Konnej Siemiona Budionnego przełamały trwale polski front pod Samhorodkiem na odcinku obrony grupy gen. Jana Sawickiego[2][3]. W ostatnich dniach czerwca poszczególne związki operacyjne Frontu Ukraińskiego, dowodzonego już przez gen. Edwarda Rydza-Śmigłego, ugrupowane były w następujący sposób: Armia Ukraińska gen. Omelianowicza-Pawlenki skupiona była nad Dniestrem, w kierunku granicy z Rumunią, 6 Armia gen. Wacława Iwaszkiewicza-Rudoszańskiego zajmowała odcinek frontu DniestrChmielnikLubar, nowo sformowana 2 Armia gen. Kazimierza Raszewskiego znajdowała się na linii rzek Słucz i Horyń, a 3 Armia gen. Edwarda Rydza-Śmigłego rozlokowana była nad Uborcią[4][5].

27 czerwca 1 Armia Konna przełamała polską obronę na Słuczy na południe od Zwiahla, na odcinku bronionym przez I Brygadę Piechoty (rez.). Kawaleria Budionnego wdarła się w lukę między lewym skrzydłem 6 Armii, a grupą gen. Leona Berbeckiego z 2 Armii[6]. 29 czerwca dowództwo polskiego Frontu Ukraińskiego przygotowało plan uderzenia na sowiecką 1 Armię Konną. Polski plan pobicia 1 Armii Konnej pod Korcem nie powiódł się i 2 lipca strona polska zaniechała działań ofensywnych w tym rejonie[7]. 3 lipca 1 Armia Konna sforsowała Horyń i rozpoczęła się kilkudniowa bitwa pod Równem, zakończona porażką 2 Armii gen. Kazimierza Raszewskiego. Nie zdołano rozbić 1 Armii Konnej ani zadać takich strat, które wyraźnie obniżyłyby jej wartość bojową[8][9].

Wobec niepomyślnego przebiegu walk 2 Armii, dowódca Frontu Ukraińskiego gen. Edward Rydz-Śmigły wydał 5 lipca rozkaz, w którym nakazywał 6 Armii (12, 13, 18 DP) i podlegającym jej sprzymierzonym oddziałom ukraińskim wycofanie się na linię Zbrucza[10]. Od 11 lipca 12 Dywizja Piechoty toczyła zacięte walki pod Wołoczyskami. Jej porażka i utrata przyczółka uniemożliwiła utrzymanie frontu na Zbruczu i zmusiła oddziały 6 Armii do wycofania się nad Seret[11].

 Osobny artykuł: Bitwa pod Wołoczyskami.

Walki pod Czortkowem[edytuj | edytuj kod]

27 lipca sprzymierzona z Polską Armia Ukraińskiej Republiki Ludowej gen. Mychajła Omelianowicza-Pawlenki obsadziła pozycje obronne nad Seretem, na odcinku od jego ujścia do Czortkowa[12]. Dowódca ukraińskiej armii zamierzał na tej rubieży ostatecznie załamać natarcie sowieckich wojsk. Ocenił, że sowiecka 14 Armia Michaiła Mołkoczanowa uderzy bezpośrednio na jego 5 Chersońską Dywizję Strzelców. Ta miała wiązać walką 14 Armię od czoła, a skoncentrowane w rejonie Toustego oddziały 2 Wołyńskiej Dywizji Strzelców i samodzielnej Dywizji Kawalerii miały uderzyć na jej skrzydło i rozbić je[13].

Jednak dobrze działające sowieckie rozpoznanie wykryło lukę pomiędzy ukraińskimi 4 Kijowską Dywizją Strzelców i 5 Dywizją, a dowódca sowieckiej 41 Dywizji Strzelców komdyw. Żan Zonberg wprowadził w nią 122 Brygadę Strzelców. Ta sforsowała Seret i wyparła z Czortkowa oddziały ukraińskiej 4 Kijowskiej Dywizji Strzelców. W tym czasie ukraińska 2 Dywizja Strzelców i samodzielna Dywizja Kawalerii stały w odległości kilkudziesięciu km od Czortkowa i nie mogły przyjść z pomocą walczącym w Czortkowie wojskom. Dopiero 29 lipca, po ciężkich walkach, Ukraińcy wyparli 122 Brygadę Strzelców za Seret, ale Czortkowa odzyskać nie zdołali[13]. W kolejnych dniach Ukraińcy bezskutecznie próbowali zdobyć miasto.

Początkowo ugrupowana obronnie, sowiecka 41 Dywizja Strzelców 2 sierpnia zdecydowała się na natarcie. Uderzenie wykonały dwa pułki strzelców (w tym 364 ps) i dwa kawalerii (115 i 116 pk)[14]. Oddziały te przerwały front ukraiński i po południu dotarły pod Buczacz, zagrażając bezpośrednio kwaterującemu tutaj sztabowi Armii URL. Przemęczenie i postępująca demoralizację w szeregach ukraińskich spowodowały, że nie zdołano uporządkować obrony. Sztab armii musiał pośpiesznie wycofać się z Buczacza. Interweniował dowódca 6 Armii, a polska 12 Dywizja Piechoty, przy wsparciu trzech kompanii czołgów, uderzyła na nieprzyjaciela, stopniowo spychając go za Seret. Sowiecka 41 Dywizja Strzelców przerwała natarcie i częścią sił wsparła sąsiednią dywizję, cofającą się pod naporem 12 DP[13].

 Osobny artykuł: Bitwa pod Mikulińcami.

Dopiero 17 września oddziały grupy gen. Ołeksandra Udowyczenki w składzie 3, 4 i 5 Dywizja Strzelców zdobyły Czortków[13].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]