Bitwa pod Kałuszem

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bitwa pod Kałuszem
wojna polsko-turecka (1672–1676)
Czas 14 października 1672
Miejsce okolice Kałusza
Wynik rozbicie armii tatarskiej
Strony konfliktu
I Rzeczpospolita Chanat krymski
Dowódcy
Jan Sobieski nurredin sołtan Gerej i Hadży Gerej
Siły
1,5 tysiąca jazdy i dragoni 8 tysięcy Tatarów, Kozaków i Turków
Straty
Kilkunastu rannych 6 tysięcy zabitych Tatarów
brak współrzędnych
Wojna polsko-turecka 1672–1676

Ładyżyn (1672) – Humań (1672) – Kamieniec Podolski (1672) – Korzec (1672) – Lwówwyprawa na czambuły (1672) – Krasnobród (1672) – Narol (1672) – Niemirów (1672) – Komarno (1672) – Petranka (1672) – Kałusz (1672) – Chocim (1673) – Lesienice (1675) – Trembowla (1675) – Wojniłów (1676) – Żurawno (1676)

Bitwa pod Kałuszem – bitwa stoczona 14 października 1672 r. podczas wyprawy Jana III Sobieskiego na czambuły w ramach wojny polsko-tureckiej (1672–1676).

Opis[edytuj | edytuj kod]

Hetman Sobieski dowiedział się od podjazdu, że Hadży Gerej jest na Zadniestrzu. Kazał zbudować most na stawie komarzeńskim (rozlewisko Wereszczycy). Został on zrobiony z nocy z 10 na 11 października. O świcie przeprawił się na drugą stronę część wojska. Polskie chorągwie rozbiły zabłąkany czambuł tatarski, liczący 500 Tatarów, wzięli do niewoli kilkunastu jeńców. Wtedy przybył chłop z Hruszowej, który powiedział, że uciekł z kosza Hadżiego Gereja, który idzie z jasyrem i zamierza przekroczyć Dniestr mostem we wsi Mosty. Wojsko koronne ruszyło w kierunku wsi. Wieczorem hetman i jego żołnierze zobaczyli zniszczony most. Polacy spędzili noc nad Dniestrem. Sobieski przeprawił się przez Dniestr przez wielkie chrusty z własną chorągwią pancerną, dragonią i rajtarią. Dzięki pomocy chłopa z Wołoszczy, który za dużą nagrodę obiecał pokazać bród dla wojska, 12 października o świcie Polacy przeprawili się na drugą stronę Dniestra[1].

Następnie skierowali się do Hruszowej, lecz nie zastali tam Tatarów. Po odpoczynku udali się do Drohobycza. Wojsko zatrzymało się półtora mili od Stryja, pod Gajami. Odpoczywało przez 3 godziny. O północy ruszyli w drogę, przeprawiając się przez rzekę Stryj. 13 października o świcie, kiedy przechodzili przez wieś Stanków omyłkowo chłopi ich ostrzelali biorąc ich za Tatarów. Koło południa minęli Bolechów, z okolicznych zamków do nich strzelano. Stanęli na nocleg za Doliną, koło Rożniatowa. Przybył towarzysz z podjazdu i zawiadomił o znajdującym się niedaleko obozowisku Tatarów. Tego dnia Safa Gerej wraz z 1500–2000 niedobitkami połączył się z Hadżym Gerejem. Hetman wysłał posłańców do Kałusza, Nowicy i Rożniatowa, aby chłopi poszli w nocy do lasów i zrobili zasieki na drogach. Rozkaz chętnie wykonało kilka tysięcy chłopów.

Po północy 14 października żołnierze koronni wyruszyli na wroga. W nocy dogonili Tatarów, a następnie pod Nowicą wyprzedzili ich i zbliżyli się do nich przez doliny i chrusty. Sobieski godzinę po wschodzie słońca zaszedł Tatarów z boku. Od czoła zaatakowały Tatarów kilkuset towarzyszy-ochotników, wydzielonych spod chorągwi, a od tyłu pułk wojewody ruskiego Stanisława Jabłonowskiego. Tatarzy ostrzelali ich z łuków[2]. Następnie ruszyli na nich strażnicy wielki Stefan Bidziński i polny Michał Zbrożek, chorąży koronny Mikołaj Sieniawski ze swoimi pułkami oraz sam hetman wraz z husarią[3].

Tatarzy nie wytrzymali starcia z Polakami i próbowali uciekać na boki, powstrzymali ich Jerzy Boruchowski i Michał Kozubski. Tatarzy zsiedli z koni i pieszo zaczęli uciekać w stronę lasów bednarowskich. Czekali tam na nich chłopi z samopałami, drągami i kosami. Hetman skierował im na pomoc dragonów, pachołków i ochotników. Wzięto do niewoli 150 Tatarów (w tym wezyra nuredina sołtana Halisz Aga, koniuszy i podskarbi nuredina, szafarz hański, ośmiu murzów), Kozaków i Turków. Odbito z rąk tatarskich 10 tysięcy jasyru[4]. Według kronikarza Wespazjana Kochowskiego miało zginąć 6 tysięcy Tatarów, z Polaków nikt nie zginął, było kilkunastu rannych towarzyszy i pocztowych[5]. Zwycięstwo wojsk polskich nad Tatarami było możliwe dzięki podzieleniu zgrupowania hetmana Sobieskiego na kilku grup i umiejętnym oskrzydleniu ordyńców.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Z. Hundert, Husaria koronna w wojnie polsko-tureckiej 1672-1676, Oświecim 2014, s. 338.
  2. M. Sikorski, Wyprawa Sobieskiego na czambuły tatarskie 1672, Zabrze 2007, s. 190–191.
  3. Dziennik pogromu Tatarów od Krasnobrodu do Kałuszy pisany 15 IX 1672 w obozie pod Petranką, [w] Pisma do wieku, t. 1, cz. 2, s. 1095.
  4. M. Sikorski, op. cit., s. 192–193.
  5. Kochowski, Klimakter IV, s. 245.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Hundert Zbigniew, Husaria koronna w wojnie polsko-tureckiej 1672–1676, Oświęcim 2014.
  • Kluczycki Franciszek (wyd.), Pisma do wieku i spraw Jana Sobieskiego, t. 1, cz. 1-2, Kraków 1880–1881.
  • Kochowski Wespazjan, Roczniki Polski Klimakter IV obejmujący Dzieje Polski pod panowaniem króla Michała Korybuta, wyd. Jan Nepomucen Bobrowicz, Lipsk 1853.
  • Sikorski Michał, Wyprawa Sobieskiego na czambuły tatarskie 1672, Zabrze 2007.