Bitwa pod Lipanami

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bitwa pod Lipanami
wojny husyckie
Ilustracja
Bitwa pod Lipanami na obrazie Josefa Mathausera
Czas 30 maja 1434
Miejsce Lipany, powiat Kolín
Terytorium Czechy
Wynik zwycięstwo utrakwistów i katolików
Strony konfliktu
taboryci i sierotki utrakwiści i katolicy
Dowódcy
Prokop Wielki
Jan Čapek z Sán
Diviš Bořek
Siły
ok. 10 tys. 13 tys.
Straty
1300 200
Położenie na mapie Czech
Mapa lokalizacyjna Czech
miejsce bitwy
miejsce bitwy
50°N 15°E/50,028611 14,936944
Husitská korouhev.png Wojny husyckie Armoiries empereur Sigismond Ier.svg

Nowy KninŽivohoštNekmierzSudomierzMelechovoBenešovoKutna HoraTaborWitkowa GóraMały BórWyszehradMostGóra VladařKutna HoraNebovidyHabrNiemiecki BródHořiceStachovy DvorHorni DubenkaCzeska SkalicaMaleszowoUścieZwettleTachovNysaKratzauStary WielisławHorkaDomažliceBitwa żorskaTrzebnicaHiltersriedLipany

Bitwa pod Lipanami – starcie zbrojne między katolicką i utrakwistyczną szlachtą czeską a taborytami i tzw. sierotkami w okresie wojen husyckich[1]. W Czechach uważane za jedną z ważniejszych bitew w historii kraju.

Stoczona została 30 maja 1434 roku w pobliżu Lipan (pomiędzy Pragą a Kolínem), gdzie stanęły naprzeciw siebie połączone siły radykalnych husytów (taborytów dowodzonych przez Prokopa Wielkiego oraz sierotek dowodzonych przez Jana Čapka z Sán) z jednej strony, a z drugiej – sojuszu umiarkowanych utrakwistów i katolików dowodzonego przez Diviša Bořka z Miletinka, dawnego towarzysza broni Jana Żiżki. Oddziały koalicji utrakwistów i katolików były liczniejsze, posiadali oni 13 tys. żołnierzy, natomiast licząca 10 tys. ludzi armia taborytów była lepiej zorganizowana i bardziej doświadczona. Obie armie używały jednak klasycznej taktyki husyckiej oraz uzbrojenia.

Początkowo wojska radykałów schroniły się wewnątrz taboru (wagenburga) – sprzężonych wozów ustawianych w szyku kołowym (zazwyczaj w kilka współśrodkowych pierścieni). Taboryci liczyli na to, że koalicjanci – z uwagi na to, że ich terytorium pozostało właściwie niechronione – wykonując nerwowe działania popełnią jakiś błąd.

Diviš Bořek podzielił swą jazdę na dwie części, przy czym jednej nakazał schronić się w niewielkiej dolinie w pobliżu obozu radykałów. Drugiej grupie wraz z taborem nakazał atak na tabor radykałów, który po pierwszych salwach obrońców załamał się.

W tym momencie Prokop i Jan Čapek popełnili błąd. Podobnie, jak to miało miejsce we wcześniejszych walkach z wyprawami krzyżowymi na Czechy oraz podczas wypraw wojennych husytów, otwarto tabor, aby umożliwić własnym wojskom pogoń za ponoć uciekającymi w rozsypce przeciwnikami. Utrakwiści poczekali, aż Jan Čapek będzie dostatecznie daleko od wozów, a jego wojska będą zbyt zajęte masakrowaniem uciekających niedobitków. W odpowiednim momencie uderzył oddział ukryty w dolinie atakując opustoszały i otwarty tabor broniony przez niewielki oddział piechoty. W tym czasie rzekomo uciekające oddziały dokonały zwrotu i uderzyły na goniących ich taborytów. Niespodziewana zmiana sytuacji wprowadziła zamęt wśród taborytów. Čapek widząc, że Prokop nie obroni taboru, którego na dodatek nie można było już zamknąć (co w praktyce oznaczało przegraną w bitwie), zebrał pozostałość jazdy i uciekł z pola bitwy w kierunku Kolína, czym zyskał miano zdrajcy.

Bitwa zakończyła się masakrą taborytów i sierotek. Stracili 1,3 tys. ludzi (w tym przywódcę – Prokopa Wielkiego), a cała armia została rozbita. W efekcie bitwy oba ugrupowania rozpadły się: część przystała do utrakwistów, część wyemigrowała. Opór niewielkich grup pozostałych w Czechach (np. Jan Rohacz z Dube) nie trwał długo. Bitwa położyła kres wojnom husyckim.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Praca zbiorowa, Słownik historii Polski i świata, Katowice 2005, s.635.