Bitwa pod Lutter am Barenberge

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bitwa pod Lutter am Barenberge
Wojna trzydziestoletnia
Ilustracja
Współczesna rycina z sytuacyjnym przedstawieniem bitwy (1627)
Czas 27 sierpnia 1626
Miejsce Lutter am Barenberge
Terytorium Dolna Saksonia
Wynik zwycięstwo Cesarstwa i Ligi
Strony konfliktu
Królestwo Danii i Norwegii Święte Cesarstwo Rzymskie
Liga Katolicka
Dowódcy
Chrystian IV Johan von Tilly
Siły
12 000 piechoty,
6 000 jazdy
20 dział
15 000 piechoty
5 000 jazdy
18 dział
Straty
10 000 ludzi (w tym 6 000 zabitych i 2 500 jeńców) 2 000 zabitych i rannych
Położenie na mapie Dolnej Saksonii
Mapa lokalizacyjna Dolnej Saksonii
miejsce bitwy
miejsce bitwy
Położenie na mapie Niemiec
Mapa lokalizacyjna Niemiec
miejsce bitwy
miejsce bitwy
51,9669°N 10,2386°E/51,966900 10,238600
Wojna trzydziestoletnia

Pilzno - Lomnice - Biała Góra - Mingolsheim - Wimpfen - Höchst - Fleurus - Stadtlohn - Granowo - Dessau - Lutter am Barenberge - Wołogoszcz - Breitenfeld I - Rain - Norymberga - Lützen - Ścinawa - Nördlingen I - Wittstock - Rheinfelden - Wittenweier - Thann - Chemnitz - Honnecourt - Breitenfeld II - Rocroi - Tuttlingen - Zatoka Kilońska - Fryburg - Fehmarn - Jankov - Herbsthausen - Nördlingen II - Zusmarshausen - Lens - Praga

Bitwa pod Lutter am Barenberge – stoczona 27 sierpnia 1626 roku pomiędzy wojskami Cesarstwa a duńską armią Chrystiana IV w trakcie wojny trzydziestoletniej, podczas tzw. duńskiego okresu tej wojny (1625-1629).

Koło miejscowości Lutter am Barenberge położonej na południe od Salzgitter w Dolnej Saksonii, doszło do starcia pomiędzy wspierającą protestantów armią duńską dowodzoną przez króla Chrystiana IV a armią Ligi Katolickiej. Wojska duńskie zostały pobite przez wojska Ligi dowodzone przez hrabiego Tilly.

Tło historyczne[edytuj | edytuj kod]

Wraz z przystąpieniem do wojny w 1625 króla Danii Chrystiana IV, wojna trzydziestoletnia, która dotąd mogła być uważana za wojnę wewnętrzną krajów będących pod władzą Habsburgów, przekształciła się w konflikt międzynarodowy. Chrystian IV jako władca Holsztynu był zarazem księciem Rzeszy; jako luteranin był naturalnym sprzymierzeńcem Mansfelda. Wspólnie zaplanowali kampanię wojskową w Turyngii w środkowych Niemczech, gdzie król Danii skierował swe siły. Następnie jego armia wyruszyła na południe z odsieczą niemieckim protestantom, którzy kilka tygodni wcześniej ponieśli klęskę w bitwie pod Dessau. Marsz jej powstrzymany został jednak przez działające na tym obszarze wojska Ligi Katolickiej pod wodzą hr. Tilly.

Działania poprzedzające[edytuj | edytuj kod]

Latem 1626 armia duńska zalegała w okolicach Brunszwiku stanowiąc zagrożenie dla oblegającej Getyngę armii Ligi Katolickiej dowodzonej przez Tilly'ego. Wprawdzie za górami Harzu stała druga armia cesarska pod wodzą Wallensteina, ale 8 sierpnia wyruszył on na Śląsk, jedynie posyłając część swych wojsk na pomoc Tilly'emu. Duńczycy podjęli w kierunku Getyngi marsz na odsiecz twierdzy, a zarazem by zaatakować siły Tilly'ego przed przybyciem posiłków. Plan ten zawiódł, gdyż Getynga padła 11 sierpnia, a wkrótce potem nadeszły posiłki od Wallensteina. Wobec uzyskania przez nieprzyjaciela przewagi liczebnej, Chrystian (12 000 piechoty, 6000 jazdy i 20 dział) zmienił zamiary starając się teraz uniknąć starcia i podejmując forsowny marsz na Wolfenbüttel. W tej sytuacji Tilly dysponujący 15 000 piechoty, 5000 jazdy i 18 działami, wyruszył w pościg za duńskimi wojskami i 26 sierpnia dopadł i pobił ich ariergardę nad rzeką Ruhme. Następnego dnia zdołał ściągnąć na siebie główne siły Chrystiana i zmusić go do przyjęcia bitwy na łąkach pod Lutter am Barenberge.

Bitwa[edytuj | edytuj kod]

Król Danii uszykował swe wojska w trzech rzutach, z piechotą w centrum i jazdą na skrzydłach; na pobliskim wzgórzu umieszczono artylerię. Cały szyk Duńczyków zwrócony był ku dwóm mostom za potokiem Hummecke. Przybyły jeszcze w nocy Tilly ustawił w centrum zamaskowane działa, a za nimi piechotę z jazdą na skrzydłach. Cesarskiej piechocie trzykrotnie udawało się przełamać szyki obronne Duńczyków, za każdym razem jednak odrzucana była przez duńską rajtarię. Ostatecznie atak piechoty Tilly'ego na lewym skrzydle nieprzyjaciela zakończył się powodzeniem i zdobyciem mostu, który udało się opanować mimo kontrnatarcia duńskiej rajtarii.

W dążeniu do przejęcia inicjatywy Duńczycy przy wsparciu artylerii skierowali na centrum wojsk Ligi 3 regimenty piechoty, a lewe skrzydło przeciwnika zaatakowali dwoma regimentami rajtarów. Ogień zamaskowanych dział całkowicie zaskoczył jednak duńską piechotę, która rzuciła się do ucieczki, łamiąc kolejne linie swych wojsk i wprowadzając w nie zamęt. Uderzeniem przez most rajtaria Tilly'ego zaczęła spychać wojska Chrystiana w kierunku Lutter am Barenberge. Na swej lewej flance jazda Tilly'ego odparła atak duńskiej rajtarii, a następnie zepchnęła ją w bagna i zdobyła drugi most. Chrystian usiłował jeszcze zorganizować obronę na wzgórzu, ale gdy nieprzyjaciel zdobył jego działa, a jazda Tilly'ego zajęła duńskie tabory, niemal cała jego armia rzuciła się do ucieczki. W zamku Lutter broniło się nadal 2000 duńskiej piechoty, król natomiast wycofał się do miejscowości Stade. Duńczycy stracili w bitwie 10 000 ludzi (w tym 6 000 zabitych i 2 500 jeńców), całą artylerię i tabory, straty Tilly'ego wyniosły jedynie 2 000 w zabitych i rannych.

Skutki[edytuj | edytuj kod]

W następstwie klęski Duńczyków książęta północnych Niemiec zaprzestali wspierania Christiana IV. Wynik bitwy w znacznym stopniu przyczynił się do zakończenia „wojny duńskiej” w Dolnej Saksonii, co potwierdził pokój zawarty w maju 1629 w Lubece. Uznaje się, iż starcie pod Lutter zaznacza też ostateczny koniec Danii w roli europejskiego mocarstwa.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Mała encyklopedia wojskowa. T. 2. Warszawa: Wydawnictwo MON, 1967