Bitwa pod Ochmatowem (1655)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy bitwy pod Ochmatowem (1655). Zobacz też: bitwa pod Ochmatowem (1644).
Bitwa pod Ochmatowem
Wojna polsko-rosyjska 1654–1667
Czas 29 stycznia1 lutego 1655
Miejsce Ochmatów
Terytorium Ukraina
Wynik zwycięstwo Rzeczypospolitej[1]
Strony konfliktu
I Rzeczpospolita, Chanat Krymski Carstwo Rosyjskie,
Kozacy zaporoscy
Dowódcy
Stanisław Rewera Potocki
Stanisław Lanckoroński
Bohdan Chmielnicki
Wasyl Szeremietiew
Wasyl Buturlin
Siły
20 tys. Polaków i 12–15 dział,
15–20 tys. Tatarów
35–40 tys. kozaków, 6 tys. żołnierzy moskiewskich (wg historyków ukraińskich nawet 10–12 tys.) i 3–4-krotnie więcej dział od strony polsko-tatarskiej[2] lub 50 tys. i 30 dział
Straty
duże (z przesadą nawet 6 000)[3] duże (łącznie możliwe 9 000 ludzi), 20–24 działa[3]
Wojna polsko-rosyjska 1654-1667

Smoleńsk (1654) - Szkłów (1654) - Szepielewicze (1654) - Ochmatów (1655) - Wilno (1655) - Gródek Jagielloński (1655) Lwów (1655) - Jezierna (1655) - Werki (1658) - Miadzioł (1659) - Konotop (1659) - Lachowicze (1660) - Borysów (1660) - Połonka (1660) - Mohylew (1660) - Lubar (1660) - Słobodyszcze (1660) - Basia (1660) - Cudnów (1660) - Kuszliki (1661) - Witebsk (1664) - Szkłów (1664) - Stawiszcze (1664) - Głuchów (1664)

Bitwa pod Ochmatowem 29 stycznia1 lutego 1655 – jedna z najkrwawszych bitew podczas wojny polsko-rosyjskiej 1654–1667.

20-tysięczna armia polska[4] pod wodzą hetmana wielkiego koronnego Stanisława „Rewery” Potockiego i hetmana polnego koronnego Stanisława Lanckorońskiego, posiłkowana przez 15–20 tys. Tatarów krymskich, po początkowych sukcesach w walce z 41–46[5] lub 50-tysięczną[6] armią rosyjsko-kozacką dowodzoną przez Bohdana Chmielnickiego oraz rosyjskich wojewodów Wasyla Szeremietiewa i Wasyla Buturlina, pozwoliła wymknąć się przeciwnikowi z okrążenia. Całkowite straty rosyjsko-kozackie wyniosły prawdopodobnie 9 tys. ludzi, zdobyto ok. 21 armat[3], lecz wskutek silnego mrozu Polacy zmuszeni byli przerwać operację.

Przebieg bitwy[edytuj]

Armia rosyjsko-kozacka dowodzona przez Chmielnickiego, Szeremietiewa i Buturlina szła na odsiecz obleganemu przez armię koronną Humaniowi. Gdy dowodzący wojskami polskimi hetmani koronni Stanisław „Rewera” Potocki i Stanisław Lanckoroński dowiedzieli się o marszu Rosjan i Kozaków, zwinęli oblężenie i wspólnie z posiłkującą ich armią tatarską wyszli im na spotkanie. Część wojsk polskich pod wodzą rotmistrza Szemberga pozostawiono dla pilnowania osaczonej w Ochmatowie grupy osłonowej M. Puszkarenki, liczącej 2 tys. żołnierzy. Natomiast główne siły wyruszyły 29 stycznia w kierunku północnym. Cała armia polsko-tatarska maszerowała w rozwiniętym szyku bojowym. Tyły sił polskich osłaniane były przez tabor, natomiast na prawym skrzydle posuwali się Tatarzy. Nadchodzące z przeciwka wojska rosyjsko-kozackie szły w szyku taborowym.

Na początku doszło do starć jazdy polskiej i Tatarów z konnicą rosyjską i kozacką, zakończonych sukcesem Polaków i Tatarów, dzięki czemu stojące w taborze wojska rosyjsko-kozackie utraciły osłonę swych skrzydeł. Po osaczeniu wrogich sił, polska piechota, jazda i artyleria, współdziałając ze sobą, doprowadziły do stworzenia wyłomu w taborze rosyjsko-kozackim. Chociaż chwilowo zapowiadało to klęskę podobną do beresteckiej, to rozpaczliwy kontratak Chmielnickiego uratował Rosjan i Kozaków od katastrofy. Pod osłoną ognia artyleryjskiego z 4 ocalałych dział (resztę[7] zdobyli Polacy podczas szturmu) Chmielnicki przesunął tabor w kierunku wzgórz glinkowskich.

W dniach 30 stycznia i 31 stycznia Rosjanie i Kozacy przeprowadzili dwie wycieczki, które jednak odparto. Tegoż dnia oblegani wysłali osobnych posłów: jednego do Polaków, drugiego do Tatarów. Wysłany do wojsk polskich miał zaproponować rozpoczęcie rokowań, tylko dla zmylenia przeciwnika. Natomiast drugi poseł dotarł do Tatarów, a skutki jego misji stały się znane Polakom dopiero w poniedziałek 1 lutego. Wynikiem było nakłonienie Tatarów do wypuszczenia sił rosyjsko-kozackich – prawdopodobnie za odpowiednim wynagrodzeniem[8]. Rankiem 1 lutego Chmielnickiemu udało się przebić do Ochmatowa i oswobodzić Puszkarenkę. Po tym sukcesie wycofał się na Buki. Pozbawieni pomocy tatarskiej Polacy nie zdołali zatrzymać marszu taboru rosyjsko-kozackiego.

Postawa Tatarów na zakończenie działań każe przypuszczać, że pod Ochmatowem doszło do podobnej sytuacji jak pod Zborowem w 1649. O ile jednak wówczas postawa Tatarów uratowała przed klęską wojska polskie, to teraz ocalenie zawdzięczał im nieprzyjaciel[8]. Ostatecznie bitwa nie została rozstrzygnięta: strona polsko-tatarska nie zadała druzgocącej klęski przeciwnikowi, natomiast Kozacy i Rosjanie zdołali wyrwać się z pułapki. Po bitwie Potocki z piechotą i artylerią wycofał się do Lwowa, a jazda pod wodzą Stefana Czarnieckiego ruszyła wraz z Tatarami dla pacyfikowania Ukrainy.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Konrad Bobiatyński: Od Smoleńska do Wilna. Wojna Rzeczypospolitej z Moskwą 1654–1655. Zabrze: Inforteditions, 2004, s. 148.
  2. Rafał Babka: Kampania ochmatowska 1654–1655. Część II. W: Studia i materiały do historii wojskowości. T. XLV. Białystok: 2008, s. 45 i 48.
  3. a b c Rafał Babka: Kampania ochmatowska 1654–1655. Część II. W: Studia i materiały do historii wojskowości. T. XLV. Białystok: 2008, s. 56.
  4. Według Małej encyklopedii wojskowej armia koronna liczyła 22–23 tys. żołnierzy.
  5. Rafał Babka: Kampania ochmatowska 1654–1655. Część II. W: Studia i materiały do historii wojskowości. T. XLV. Białystok: 2008, s. 46–47.
  6. Wg Małej encyklopedii wojskowej armia rosyjsko-kozacka liczyła 60 tys. żołnierzy.
  7. Wg Małej encyklopedii wojskowej Polacy podczas szturmu zdobyli 21 dział.
  8. a b Rafał Babka: Kampania ochmatowska 1654–1655. Część II. W: Studia i materiały do historii wojskowości. T. XLV. Białystok: 2008, s. 53.

Bibliografia[edytuj]

  • Rafał Babka: Kampania ochmatowska 1654–1655. Część II. W: Studia i materiały do historii wojskowości. T. XLV. Białystok: 2008.
  • Mała encyklopedia wojskowa. T. 2. Warszawa: Wydawnictwo Min. Obrony Narodowej, 1967.
  • Leszek Podhorodecki: Wazowie w Polsce. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1985, s. 366. ISBN 83-205-3639-1.