Bitwa pod Prochorowką

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bitwa pod Prochorowką
II wojna światowa, front wschodni, część bitwy na łuku kurskim
Ilustracja
PzKpfw VI Tiger otwiera ogień do radzieckiego czołgu w czasie walk na południowym skrzydle łuku kurskiego
Czas

12 lipca 1943

Miejsce

okolice Prochorowki

Terytorium

ZSRR

Przyczyna

dążenie sił radzieckich do zniszczenia nacierających w kierunku Prochorowki sił niemieckich

Wynik

taktyczne zwycięstwo III Rzeszy;
strategiczne zwycięstwo ZSRR

Strony konfliktu
 ZSRR  III Rzesza
Dowódcy
Nikołaj Watutin
Pawieł Rotmistrow
Aleksiej Żadow
Stiepan Krasowski
Władimir Sudiec
Hermann Hoth
Paul Hausser
Otto Deßloch
Siły
5 Gwardyjska Armia Pancerna
18 Korpus Pancerny
29 Korpus Pancerny
2 Gwardyjski Korpus Pancerny
2 Korpus Pancerny
5 Gwardyjski Korpus Zmechanizowany
II Korpus Pancerny SS
1 Dywizja Pancerna SS „Leibstandarte SS Adolf Hitler”
2 Dywizja Pancerna SS „Das Reich”
3 Dywizja Pancerna SS „Totenkopf”
Położenie na mapie obwodu biełgorodzkiego
Mapa konturowa obwodu biełgorodzkiego, u góry nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „miejsce bitwy”
Położenie na mapie Rosji
Mapa konturowa Rosji, blisko lewej krawiędzi znajduje się punkt z opisem „miejsce bitwy”
51°01′01,2″N 36°40′30,0″E/51,017000 36,675000

Bitwa pod Prochorowką (ros. Сражение под Прохоровкой, niem. Panzerschlacht bei Prochorowka) – bitwa pancerna stoczona 12 lipca 1943 w rejonie miejscowości Prochorowka, jako część bitwy na łuku kurskim na froncie wschodnim II wojny światowej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W kwietniu 1943 niemieckie dowództwo rozpoczęło przygotowania do operacji „Cytadela”, mającej na celu otoczenie i zniszczenie wojsk radzieckich w wybrzuszeniu kurskim[1]. Radzieckie naczelne dowództwo, Stawka, znało niemieckie plany i rozpoczęło budowanie głęboko urzutowanej obrony na odcinkach planowanej niemieckiej ofensywy. Daleko na swoich tyłach Sowieci zgromadzili olbrzymie siły rezerwowe w postaci Frontu Stepowego generała Iwana Koniewa, w skład którego wchodziła między innymi 5 Gwardyjska Armia Pancerna generała Pawła Rotmistrowa. Zamierzano ich użyć do przeprowadzenia kontrofensywy po zatrzymaniu niemieckiego uderzenia[2]. 5 lipca 1943 rozpoczęła się operacja „Cytadela”. Na południowym odcinku łuku kurskiego do ofensywy przystąpiła niemiecka 4 Armia Pancerna generała Hermanna Hotha i nacierająca na jej prawej flance Grupa Operacyjna „Kempf” generała Wernera Kempfa[3]. Obronę przeciwko nim organizował radziecki Front Woroneski generała Nikołaja Watutina[4].

W tydzień po rozpoczęciu niemieckiej ofensywy Sowieci kontratakowali. Na południu wybrzuszenia kurskiego niedaleko Prochorowki 12 lipca 5 Gwardyjska Armia Pancerna zaatakowała II Korpus Pancerny SS 4 Armii Pancernej SS-Oberstgruppenführera Paula Haussera, co doprowadziło do bitwy pancernej. Natarcie 5 Gwardyjskiej Armii Pancernej zostało zatrzymane i nie udało jej się całkowicie zniszczyć sił II Korpusu Pancernego SS. Osiągnęła ona jednak cel strategiczny ponieważ powstrzymała Niemców uniemożliwiając im zajęcie Prochorowki i przełamanie trzeciej linii obronnej Armii Czerwonej i wejście na głęboką strefę operacyjną wojsk radzieckich[5][6]. Niemiecka ofensywa została następnie wstrzymana, a siły niemieckie wycofane na pozycje wyjściowe sprzed 5 lipca[7]. Według większości źródeł w walkach pod Prochorowką wzięło udział około 1500 czołgów, co zapewniło temu starciu tytuł największej bitwy pancernej II wojny światowej[8].

3 sierpnia Armia Czerwona przeszła do generalnej kontrofensywy na południowym skrzydle łuku kurskiego[9] i przejęła inicjatywę strategiczną na froncie wschodnim, którą utrzymała aż do końca II wojny światowej[10].

26 kwietnia 1995 dekretem prezydenta Rosji, Borysa Jelcyna obszar wokół Prochorowki został uznany za Państwowe Muzeum Wojenno-Historyczne o nazwie „Prochorowskie Pole” (ros. Государственный Военно-Историческый Музей-Заповедник „Прохоровское Поле”).

Kontrowersje[edytuj | edytuj kod]

Badania dziennikarza historycznego Svena Felixa Kellerhoffa z „Die Welt”, opublikowane w 2019 na podstawie niemieckich zdjęć lotniczych wykonanych podczas bitwy i odkrytych w amerykańskich archiwach, wykazały, że pod Prochorowką sowiecki atak pancerny został odparty przez Niemców, a czynnikiem uniemożliwiającym przeprowadzenie go były wykonane wcześniej przez sowieckich saperów rowy przeciwczołgowe. W tej sytuacji sowieckie czołgi mogły poruszać się jedynie gęsiego wąskim przepustem, co umożliwiło Niemcom wstrzelanie się i niszczenie sowieckich pojazdów. Na podstawie fotografii i konsultacji specjalistów Kellerhoff ustalił, że w bitwie wzięły udział 672 sowieckie czołgi (zidentyfikowano T-34, T-70 oraz brytyjskie Churchill) i 186 niemieckich, a z czego Sowieci stracili 235, a Niemcy tylko pięć[8].

W odpowiedzi na publikację, rosyjski minister kultury Władimir Miedinski zarzucił Kellerhoffowi fałszowanie historii[8].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Encyklopedia II wojny światowej nr 49 – Wielkie bitwy: Kursk 1943. Oxford Educational sp. z o.o., 2008, s. 8. ISBN 978-83-252-0215-6.
  2. Encyklopedia II wojny światowej nr 37: Bitwa na łuku kurskim. Zajęcie północnego Kaukazu. Oxford Educational sp. z o.o., 2008, s. 657–658. ISBN 978-83-252-0060-2.
  3. Encyklopedia II wojny światowej nr 49..., s. 11.
  4. Encyklopedia II wojny światowej nr 37..., s. 658.
  5. Encyklopedia II wojny światowej nr 37..., s. 663–664.
  6. Encyklopedia II wojny światowej nr 49..., s. 16–18.
  7. Tadeusz Konecki: Operacja „Cytadela”: największa bitwa w dziejach. Warszawa: Książka i Wiedza, 2005, s. 338. ISBN 83-05-13410-5.
  8. a b c Bartosz T. Wieliński, Rosyjsko-niemiecka awantura o bitwę pancerną. Co się wydarzyło pod Prochorowką?, wyborcza.pl, 12 lipca 2019 [dostęp 2019-07-12] (pol.).
  9. Encyklopedia II wojny światowej nr 38: Przerwanie blokady Leningradu. Walki na Ukrainie. Oxford Educational sp. z o.o., 2008, s. 669. ISBN 978-83-252-0061-9.
  10. Mary Kathryn Barbier: Kursk: największa bitwa pancerna w dziejach świata. Warszawa: Bellona, 2010, s. 244. ISBN 978-83-11-11927-7.