Bitwa pod Warszawą 1944

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bitwa pod Warszawą 1944
II wojna światowa, front wschodni
Ilustracja
Czas 25 lipca - 5 sierpnia 1944
Miejsce Mazowsze, okolice Pragi
Terytorium okupowana Polska
Przyczyna operacja Bagration
Wynik Zatrzymanie natarcia
2 Armii Pancernej[a]
Strony konfliktu
 ZSRR  III Rzesza
Dowódcy
gen. lejt. Aleksiej Radzijewski gen. Karl Decker
Siły
3 Korpus Pancerny
8 Korpus Pancerny
16 Korpus Pancerny
1 Dywizja Pancerno-Spadochronowa Hermann Göring
3 Dywizja Pancerna SS „Totenkopf”
4 Dywizja Pancerna
5 Dywizja Pancerna SS „Wiking”
19 Dywizja Pancerna
73. Dywizja Piechoty
Straty
406 poległych, 1271 rannych, 589 zaginionych, 284 czołgów i dział[4] 513 czołgów i dział
brak współrzędnych

Bitwa pod Warszawą, znana jako bitwa pancerna na przedpolach Warszawy, bitwa pod Radzyminem lub bitwa pod Wołominembitwa stoczona w czasie II wojny światowej na prawym brzegu Wisły na wschód od Warszawy w dniach 25 lipca5 sierpnia 1944 pomiędzy radziecką 2 Armią Pancerną a niemieckimi oddziałami m.in. dywizjami Waffen-SS Wiking i Totenkopf oraz dywizją Hermann Göring. Bitwa zbiegła się z działaniem Armii Krajowej z radzymińskiego Obwodu „Rajski Ptak”, której oddziały w lipcu 1944 przystąpiły do akcji "Burza".

W bitwie brały udział jednostki 3 Korpusu Pancernego, 8 Korpusu Pancernego i 16 Korpusu Pancernego z radzieckiej 2 Armii Pancernej w sile około 700 czołgów i dział, nacierającej od strony Lublina przez Dęblin oraz kilku dywizji pancernych wojsk niemieckich, a mianowicie: 1 Dywizji Pancerno-Spadochronowej "Hermann Göring", 5 Dywizji Pancernej SS "Wiking", 3 Dywizji Pancernej SS "Totenkopf" oraz 4 i 19 Dywizji Pancernej. Walki rozgrywające się na przedpolach Warszawy były ostatnim impulsem do podjęcia decyzji o rozpoczęciu powstania warszawskiego[5]. W bitwie po obu stronach wzięło udział około 1000 czołgów, z czego ponad połowa została zniszczona w walce.

Przebieg działań bojowych[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze jednostki zwiadowcze Armii Czerwonej dotarły pod Warszawę pod koniec lipca 1944, a 3 Korpus Pancerny nacierając od strony Mińska Mazowieckiego w kierunku pn-zach podszedł na odległość 5 km od mostu na rzece Narew w Zegrzu, z zamiarem uchwycenia przepraw na Bugu i Narwi[6]. Kontratak niemiecki rozpoczął się 30 lipca siłami XXXIX Korpusu Pancernego dowodzonego przez gen. Karla Deckera[7], w rejonie Radzymina. Już 1 sierpnia niemieckie 19 DPanc. i 5 DPanc. SS po spotkaniu się pod Okuniewem zamknęły pod Wołominem w okrążeniu 3 Korpus Pancerny, który po ciężkich walkach został zmuszony do odwrotu. W dniu 2 sierpnia jednostki radzieckie przeszły do defensywy. 3 Korpus Pancerny został rozbity[8]. Walki trwały do 10 sierpnia. Z powodu ogromnych strat (szczególnie dotkliwych w czołgach[9]), wojska 2 Armii Pancernej już od 6 sierpnia były luzowane przez jednostki z 70 i 47 armii[10].

Ofensywa Armii Czerwonej została powstrzymana[11], aczkolwiek radzieckie dokumenty wojskowe z tego okresu, które przywołuje w swej pracy Mikołaj Iwanow, nie potwierdzają, iż nastąpiło to bezpośrednio na skutek porażki w bitwie pancernej[12]. Elitarne dywizje niemieckie zatrzymały postępy 1 Frontu Białoruskiego Armii Czerwonej. Istotnym powodem wstrzymania walk było również to, że wskutek szybkiego przesunięcia się linii frontu niebezpiecznie wydłużyły się linie zaopatrzenia[13], przy czym jednak związane z tym problemy rozwiązano mniej więcej do połowy sierpnia[14]. Zastopowanie ofensywy było korzystne dla Józefa Stalina z powodu wybuchu 1 sierpnia powstania w Warszawie[13].

Jednostki Armii Czerwonej biorące udział w bitwie[edytuj | edytuj kod]

2 Armia Pancerna (2 APanc) - gen. lejt. Aleksiej Radzijewski

Niemieckie jednostki biorące udział w bitwie[edytuj | edytuj kod]

Bitwa a powstanie warszawskie[edytuj | edytuj kod]

Radziecka propaganda i historiografia, a w ślad za nią historiografia Polski Ludowej wskazywały bitwę pod Warszawą jako jedną z głównych przyczyn, dla których Armia Czerwona musiała wstrzymać ofensywę na kierunku warszawskim i nie była w stanie przyjść z pomocą powstaniu warszawskiemu. To właśnie z powodu poniesionych ogromnych strat, wojska 2 Armii Pancernej już od 6 sierpnia miały być luzowane przez jednostki z 70 i 47 armii[17]. Część zachodnich historyków również jest zdania, że bitwa zatrzymała radziecką ofensywę na kierunku warszawskim[1][18].

Zdaniem Mikołaja Iwanowa porażka spowolniła ofensywę 1 Frontu Białoruskiego, lecz w mniejszym stopniu niż przedstawiała to później radziecka propaganda. Mimo poniesionych strat 2 APanc nie utraciła bowiem możliwości ofensywnych[19]. W dokumentach z tego okresu, przechowywanych w Centralnym Archiwum MON Federacji Rosyjskiej, nie odnaleziono żadnej wzmianki o załamaniu natarcia na Warszawę ze względu na niemiecki opór[12]. Radzieckie dowództwo oceniało przy tym, że niemiecki kontratak w rejonie Warszawy miał na celu jedynie zabezpieczenie ewakuacji na lewy brzeg Wisły – nie zaś zatrzymanie radzieckiego natarcia[19]. 1 sierpnia dowodzący 2 APanc generał Aleksiej Radzijewski wydał swoim oddziałom rozkaz przejścia do obrony, lecz miała to być jedynie przerwa taktyczna – niezbędna, aby uzupełnić zapasy amunicji i paliwa[20]. Jeszcze 2 sierpnia radziecka „Prawda” zagrzewała czerwonoarmistów hasłem „na Warszawę!”[21]. Piotr M. Majewski w swym artykule z 2004 oceniał, że „przegrana bitwa i konieczność zabezpieczenia linii komunikacyjnych mogły ograniczać zdolności uderzeniowe Armii Czerwonej nie dłużej niż 4 tygodnie”[22]. Z kolei według Iwanowa już w połowie sierpnia 1 Front Białoruski był w stanie wznowić ofensywę i okazać konkretną pomoc polskim powstańcom w Warszawie[14].

Fakt, iż działania zaczepne na kierunku warszawskim wstrzymano na ponad miesiąc, wynikał z decyzji politycznej[22][23][24]. Iwanow oceniał, że wybuch powstania warszawskiego zaskoczył Stalina, stąd postawa ZSRR wobec polskiego zrywu była początkowo ambiwalentna[25]. Dopiero gdy okazało się, że polski zryw nie wygaśnie zbyt szybko, a jego przywódcy reprezentują opcję niepodległościową, Moskwa miała przyjąć wobec powstania jednoznacznie wrogą postawę. 6 sierpnia z szeregów 2 APanc niespodziewanie wycofano 1 pułk pontonowy, co można uznać za rezygnację z przeprawy przez Wisłę[26]. Dwa dni później 2 APanc została wycofana spod Warszawy i skierowana na odpoczynek, a na jej miejsce wprowadzono znacznie słabszą 47 Armię. Z okolic miasta wycofano także radzieckie 61 i 70 Armię, a także 1 Armię Wojska Polskiego[27]. Radzieckie lotnictwo otrzymało zakaz prowadzenia lotów bojowych nad Warszawą (obowiązywał do 10 września), dozwolone były wyłącznie loty rozpoznawcze[28]. Według Iwanowa z militarnego punktu widzenia wstrzymanie przez Armię Czerwoną natarcia na Warszawę było przy tym działaniem nie tylko bezsensownym, lecz wręcz szkodliwym. Zaniechano bowiem rozwijającej się pomyślnie ofensywy w kierunku Berlina oraz pozostawiono w rękach Niemców ważny węzeł komunikacyjny[29]. Zdaniem Iwanowa można z dużym prawdopodobieństwem przyjąć, że motywy tej decyzji były czysto polityczne[30].

W początkach września miały miejsce walki o prawobrzeżną Warszawę, a następnie o przyczółki warszawskie.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Kwestią sporną pozostaje, czy bitwa zatrzymała ofensywę Armii Czerwonej na kierunku warszawskim[1][2], czy też stanowiła porażkę taktyczną bez realnego wpływu na późniejszą decyzję Stalina o nieudzieleniu pomocy powstaniu warszawskiemu[3].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Bishop 2015 ↓, s. 83.
  2. Samuel Mitcham jr, Wojska pancerne. Ordre de Bataille. Warszawa 2010, s.262.
  3. Iwanow 2010 ↓, s. 88–89, 94, 111.
  4. Танковый удар: танковая армия в наступательной операции фронта по опыту Великой Отечественной войны by Радзиевский Алексей Иванович [1]
  5. Jan M. Ciechanowski Powstanie warszawskie. Zarys podłoża politycznego i dyplomatycznego, Warszawa 1989
  6. Janusz Piekałkiewicz, Kalendarium wydarzeń II wojny światowej. AWM 1999, s.886
  7. Janusz Piekałkiewicz, Wojna pancerna 1939-1945.Warszawa 1997, s.288.
  8. a b Bishop 2015 ↓, s. 54.
  9. Janusz Piekałkiewicz, Wojna pancerna 1939-1945.Warszawa 1997, s.288.
  10. Bolesław Dolata, Tadeusz Jurga, Walki zbrojne na ziemiach polskich 1939–1945. Wybrane miejsca bitew, walk i akcji bojowych. Warszawa 1971, s.439,440.
  11. Samuel Mitcham jr, Wojska pancerne. Ordre de Bataille. Warszawa 2010, s.262.
  12. a b Iwanow 2010 ↓, s. 111.
  13. a b Front wschodni 2009 ↓, s. 97.
  14. a b Iwanow 2019 ↓.
  15. Bączyk 2013 ↓, s. 53–72.
  16. Bączyk 2013 ↓, s. 59–61.
  17. Bolesław Dolata, Tadeusz Jurga, Walki zbrojne na ziemiach polskich 1939–1945. Wybrane miejsca bitew, walk i akcji bojowych. Warszawa 1971, s.439,440.
  18. Samuel Mitcham jr, Wojska pancerne. Ordre de Bataille. Warszawa 2010, s.262.
  19. a b Iwanow 2010 ↓, s. 88–89.
  20. Iwanow 2010 ↓, s. 94.
  21. Zawodny 1994 ↓, s. 92–93.
  22. a b Majewski 2004 ↓, s. 50.
  23. Bączyk 2013 ↓, s. 70.
  24. Bieszanow 2011 ↓, s. 364–367.
  25. Iwanow 2010 ↓, s. 112.
  26. Iwanow 2010 ↓, s. 100.
  27. Iwanow 2010 ↓, s. 101–102, 109.
  28. Iwanow 2010 ↓, s. 113.
  29. Iwanow 2010 ↓, s. 114.
  30. Iwanow 2010 ↓, s. 101–102, 114, 288.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]