Bliżyn

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bliżyn
Herb
Herb Bliżyna
Kościół parafialny pw. św. Ludwika z 1896
Kościół parafialny pw. św. Ludwika z 1896
Państwo  Polska
Województwo świętokrzyskie
Powiat skarżyski
Gmina Bliżyn
Liczba ludności (2012) 1785
Strefa numeracyjna 41
Kod pocztowy 26-120[1]
Tablice rejestracyjne TSK
SIMC 0228192
Położenie na mapie gminy Bliżyn
Mapa lokalizacyjna gminy Bliżyn
Bliżyn
Bliżyn
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Bliżyn
Bliżyn
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Bliżyn
Bliżyn
Położenie na mapie powiatu skarżyskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu skarżyskiego
Bliżyn
Bliżyn
Ziemia51°06′32″N 20°45′24″E/51,108889 20,756667

Bliżynwieś w Polsce, położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie skarżyskim, nad rzeką Kamienna. Siedziba gminy Bliżyn licząca w 2012 roku 1785[2] mieszkańców. Przez Bliżyn przebiega droga krajowa 42 i linia kolejowa 25 ze Skarżyska-Kamiennej do Tomaszowa Mazowieckiego.

Integralne części wsi[edytuj | edytuj kod]

Turystyka i przyroda[edytuj | edytuj kod]

Bliżyn, mający w przeszłości charakter osady przemysłowej, pełni obecnie funkcje gminnego centrum administracyjnego, handlowego i usługowego. Miejscowość, malowniczo położona w dolinie rzeki Kamiennej, w strefie ochronnej Suchedniowsko-Oblęgorskiego Parku Krajobrazowego, między dużymi kompleksami leśnymi – Puszczą Świętokrzyską i Lasami Majdowsko-Niekłańskimi – posiada także walory rekreacyjne. Jest punktem startowym zielonego szlaku turystycznego prowadzącego do Zagnańska i czarnego szlaku turystycznego prowadzącego do Sołtykowa.

W lasach otaczających Bliżyn położonych jest kilka rezerwatów przyrodniczych – m.in. 50 hektarowy rezerwat Świnia Góra, chroniący fragment lasu o pierwotnym charakterze. W 2005 roku w Puszczy Świętokrzyskiej osiedliła się wataha wilków, chronionych ssaków drapieżnych[5].

W Bliżynie znajduje się prywatne muzeum Domek Tkaczki[6].

W maju 2002 roku w czasie wielkiej powodzi doszło do wielu szkód, m.in. przerwania tamy zalewu oraz zerwania wiaduktu kolejowego w miejscowości Wołów na terenie gminy. Po wielu staraniach w końcu zalew odbudowano. Trzeba było czekać na to wydarzenie jednak 10 lat. I tak też na przełomie lutego / marca 2012 roku odbudowany i powiększony zbiornik napełniono wodą. Uroczyste otwarcie nastąpiło w czerwcu 2012 roku.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Ruiny wieży ciśnień w Bliżynie

Pierwsza wzmianka o Bliżynie (Blizinie) pochodzi z kronik Długosza z 1410 roku, wówczas to Władysław Jagiełło nocował w Bliżynie (u Długosza „Blisziny”) w nocy z 21 na 22 czerwca w drodze pod Grunwald[7].

Wieś była jedną z miejscowości należących do Zagłębia Staropolskiego. Na początku XVI w. powstały w Bliżynie pierwsze kuźnice. W XVIII wieku funkcjonowały tu trzy dymarki dające rocznie 1500 cetnarów żelaza[8].

W okresie XVI wieku wieś należała do rodu Karwickich wraz z Karwicami. W roku 1577 pobór płacił Stanisław Karwicki – starosta latowicki, od 2 ½ łana kmiecego[9].

W wieku XIX Bliżyn opisano jako wieś nad rzeką Kużniczką, w powiecie koneckim, gminie Blizin, parafii Odrowąż. W drugiej połowie XIX wieku istniał tu wielki piec, fryszerka, kuźnica. Kościół filialny podlegał parafii Odrowąż. Wieś była siedzibą Urzedu Gminny. Według spisu miast, wsi, osad Królestwa Polskiego z 1827 roku było tu 18 domów i 150 mieszkańców. Około roku 1880, 34 domostwa. Gmina Bliżyn należała do sądu gminnego okręgu II w Chlewiskach, stacja pocztowa była w Suchedniowie[10].

W roku 1841 Bliżyn był własnością Wielogłowskich. Posiadał wielki piec, 16 warsztatów ręcznych i 5 fryszerek dostarczających w sumie 10000 cetnarów surowego i 6000 cetnarów kutego żelaza. Fabryki rozwinęły się właściwie pod rządami hrabiostwa Platerów a ich rozkwit trwał do roku 1905[11].

Bliżyn jest znany także jako miejsce, gdzie jedynie w okręgu doszło do ciągłości wydobywania węgla przy urobku rudy. Miało to miejsce w kopali „Piekło”. Furta[a] wynosiła 0,55 m, w stropie piaskowiec, w spągu łupek szary, pokład w dwóch warstewkach bardzo zanieczyszczonych przerostami. W roku 1916 i 1917 wydobyto i wysłano koleją ogółem 750 ton tego węgla[12].

Podczas II wojny światowej, na terenie fabryki farb i lakierów, znajdował się tu niemiecki obóz dla jeńców radzieckich, przekształcony w podobóz obozu koncentracyjnego w Majdanku[13].

W Bliżynie w 1942 r. Niemcy utworzyli obóz jeńców radzieckich. Po wymordowaniu ok. 8500 osób od marca 1943 r. w obozie pracy przymusowej zaczęto osadzać więźniów cywilnych, Żydów i Polaków. W 1943 r. więziono przeciętnie ok. 5000 osób, w tym ok. 4000 pochodzenia żydowskiego. Więźniów zatrudniano w pobliskich kamieniołomach i na terenie obozu w warsztatach branży odzieżowo-obuwniczej. Od marca 1943 r. do czasu przekazania obozu Majdankowi komendantem Bliżyna był SS-Untersturmführer Paul Nell, podporządkowany dystryktowym władzom SS i policji. Obóz został zamknięty w roku 1944 po przekazaniu więźniów do KL Majdanek[14]

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Oficyna, tzw. „Zameczek”, obecnie Gminny Ośrodek Kultury w Bliżynie

Do rejestru zabytków nieruchomych zostały wpisane obiekty[15]:

  • parafialny kościół pw. św. Ludwika z lat 1896–1900 (nr rej.: A.271 z 27.04.2009),
  • drewniany, filialny kościół pw. św. Zofii, dawna kaplica dworska z 1818 r. (nr rej.: A.791/1 z 23.03.1957 i z 15.06.1967),
  • cmentarz rodowy przy kościele z 2 połowy XIX w. wraz z murowanym ogrodzeniem z 3 ćw. XIX w. (nr rej.: A.791/2-3 z25.05.2012),
  • pozostałości zespołu pałacowego (nr rej.: A.792/1-2 z 11.12.1957 i z 7.03.2013):

Poza rejestrem

  • Wieża ciśnień pozostała po odlewni żeliwa „Ludwików” z XIX wieku[16][17]

Urodzeni w Bliżynie[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Furta – (górnictwo rudne) miąższość warstw od spągu płaskuru dolnego do stropu płaskuru górnego, czyli grupa pokładów rudy wraz z przerostami, w której prowadzona jest eksploatacja.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  2. http://www.ugblizyn.bip.doc.pl:+STRATEGIA ROZWOJU GMINY BLIŻYN NA LATA 2014–2024. [dostęp 2015-03-18].
  3. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200).
  4. GUS. Rejestr TERYT.
  5. Artykuł o wilkach w Puszczy Świętokrzyskiej w International Wolf Magazine (ang.). [dostęp 2009-01-07].
  6. Mapa Kultury.
  7. Polona: Jana Długosza kanonika krakowskiego Dziejów polskich ksiąg dwanaście. T. 4, ks. 11, 12 - strona 13. [dostęp 2018-10-12].
  8. Witold Kula: Szkice o manufakturach w Polsce XVIII wieku, tom 2. Warszawa: PWN, 1956, s. 477.
  9. Blizin w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. XV, cz. 1: Abablewo – Januszowo. Warszawa 1900.
  10. Blizin w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. I: Aa – Dereneczna. Warszawa 1880.
  11. Dekanat Konecki Ks. Jan Wiśniewski Radom 1913 -str 6.
  12. inż. A Białkowski Pokłady rudy żelaznej w ziemi Radomskiej i północnej części ziemi Kieleckiej.
  13. Lechosław Herz: Góry Świętokrzyskie (mapa turystyczna). Warszawa - Wrocław: Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych, 1982.
  14. KL Majdanek.
  15. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo świętokrzyskie. 2018-09-30. s. 59. [dostęp 2018-02-05].
  16. UCHWAŁA NR V/29/2019 RADY GMINY BLIŻYN z dnia 14 marca 2019 r. w sprawie uchwalenia Programu Opieki nad Zabytkami dla Gminy Bliżyn na lata 2019–2022. edziennik.kielce.uw.gov.pl.
  17. Swego nie znacie. echodnia.eu.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]