Lepnica biała

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Bniec biały)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Lepnica biała
Ilustracja
Morfologia
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Rząd goździkowce
Rodzina goździkowate
Rodzaj bniec
Gatunek lepnica biała
Nazwa systematyczna
Silene latifolia Poir.
Voy. Barbarie 2: 165 1789[2]
Synonimy

Melandrium album (Mill.) Garcke,
Melandrium latifolium (Poir.) Maire,
Lychnis pratensis Raf.[2]

Pokrój
Kwiat
Owoce i nasiona
Nasiona

Lepnica biała[3] (Silene latifolia Poir.) – gatunek rośliny należący do rodziny goździkowatych. Inne nazwy polskie: bniec biały[4], bniec łąkowy[5].

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Rodzimy obszar występowania lepnicy białej obejmował Europę, zachodnią Azję i północną Afrykę. Wprowadzona i zadomowiona została w Ameryce Północnej[6]. Rozprzestrzeniła się także w innych rejonach świata, i obecnie występuje również w Azji Wschodniej (Sachalin, Korea, Japonia), Ameryce Południowej (Wenezuela), niektórych krajach Afryki, w Australii i na Nowej Zelandii[7]. W Polsce jest pospolita na całym niżu i w niższych położeniach górskich[8]. Według niektórych źródeł jest w Polsce archeofitem[9].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Łodyga
Prosto wzniesiona, rozgałęziona, dorasta do 1 m wysokości. Miękko owłosiona, w obrębie kwiatostanu gruczołowato owłosiona. Rozgałęzia się u podstawy, ale nie tworzy płonnych różyczek liściowych[8].
Liście
Ulistnienie naprzeciwległe. Dolne liście jajowate, zwężone ku nasadzie, długości do 10 cm, krótkoogonkowe, zebrane w różyczki liściowe. Górne liście lancetowate, siedzące. Liście są całobrzegie i miękko owłosione[8].
Kwiaty
Duże, o średnicy 2-3 cm, o białej koronie i głęboko wciętych płatkach, przeważnie jednopłciowe, osadzone na szeroko rozgałęzionych szypułkach. Szypułki różnej długości, wyrastają z kątów liści lub na szczytach pędów. Kwiaty żeńskie mają większe kielichy, rozdęte i beczułkowate, słupek z 5 znamionami, kielichy mają 20 brązowych prążków. Kwiaty męskie o smuklejszych, walcowatych lub butelkowatych kielichach, które mają 10 brązowych prążków. Kielichy przeważnie bladozielone, czasem białawe, o ciemnozielonych lub czerwonawych nerwach, gruczołowato owłosione[10].
Owoce
Siedząca, jednokomorowa torebka o 5-10 wyprostowanych ząbkach. Szare nasiona o długości do 1,5 mm, silnie brodawkowane, zebrane w jajowatej torebce okrytej trwałym, brązowym kielichem[10][8].
Korzeń
Palowy, przeważnie gruby, rozgałęziony, rośnie na głębokość ponad 1 m. Zawiera węglowodany i saponiny, w większych ilościach jest trujący[11].

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Rozwój
Roślina jednoroczna, sporadycznie dwuletnia lub wieloletnia. Zimują różyczki liściowe[8]. Kwitnie od czerwca do września, kwiaty zapylane są przez ćmy. Otwierają się dopiero wieczorem, wydzielając silny zapach. Mały przykoronek uniemożliwia dojście drobnym owadom do nektaru[10]. Rozmnaża się przez nasiona, ale także wegetatywnie przez pączki na korzeniach[12].
Siedlisko
Rośnie głównie na siedliska ruderalnych (przydroża, nieużytki) i jako chwast na polach uprawnych, szczególnie w uprawach koniczyny, lucerny, roślin okopowych i zbóż. Występuje od niżu po położenia górskie. Preferuje gleby żyzne, bogate w azot[8]. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla SCl. Artemisietea[13].
Genetyka i zmienność
Liczba chromosomów 2n = 54. Łatwo krzyżuje się z lepnicą dwupienną (Silene dioica), tworząc krzyżówkę S. × dubia o różowych kwiatach[3].
Korelacje międzygatunkowe
Jest chętnie zjadana przez zwierzęta (m.in. krowy, owce, kozy)[14]. Pasożytują na niej niektóre gatunki grzybów: Puccinia behenis powodujący rdzę, Erysiphe buhrii powodujący mączniaka prawdziwego, Microbotryum lychnidis-dioicae, Thecaphora saponariae, Aphanomyces cochlioides, Ramularia lychnidicola, Ascochyta cookei oraz żerują niektóre muchówki[15].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Roślina lecznicza[edytuj | edytuj kod]

W średniowieczu i renesansie korzeń lepnicy białej był używany jako roślina lecznicza. W medycynie zaprzestano jego używania już w XVI wieku, w medycynie ludowej stosowano go jeszcze do XVIII wieku[14].

Surowiec zielarski
Korzeń lepnicy białej (Herba et Radix Melandrii albi seu Lychnidis lub Radix Saponariae albae). Zarówno korzeń, jak i ziele zawierają saponiny trójterpenowe (gipsogenina, kwas kwilajowy, polifenole, sterole – ekdysteroidy (np. ekdyzon, 2-dezoksy-20-hydroksyekdyzon) i flawonoidy (apigenina, izowiteksyna i luteolina). Korzeń działa silniej, niż ziele[14]
Działanie
Silnie przeciwzapalne, anaboliczne, hamujące reakcje autoimmunologiczne, moczopędne, odtruwające krew, wzmagające krążenie limfy, oczyszczające węzły i grudki limfatyczne z antygenów, antyalergiczne, żółciopędne, lekko rozwalniające przy dłuższym stosowaniu (ponad 2-3 tygodnie), wykrztuśne, wzmagające ruchy migawkowe w drogach oddechowych, wzmagające perystaltykę jelit i żołądka[14].
Zastosowanie
Według dr Henryka Różańskiego nadaje się do leczenia reumatyzmu, chorób autoimmunologicznych, alergii, stanów zapalnych węzłów chłonnych, zastojów limfy, obrzęków limfatycznych, gruźlicy węzłów chłonnych, choroby Hashimoto, zapalenia płuc, opłucnej, gardła, krtani, oskrzeli; kaszlu, zakażeń układu oddechowego. obniżonego popędu płciowego u mężczyzn, wspomagania przyrostu masy ciała, artretyzmu. chorób śledziony, a także do degradacji biofilmu w układzie moczowym, pokarmowym i oddechowym (ale w połączeniu z ziołami fitoncydowymi lub antybiotykami), zewnętrznie do leczenia łuszczycy, trądziku różowatego, atopowego zapalenia skóry[14].

Roślina jadalna[edytuj | edytuj kod]

Według Łukasza Łuczaja lepnice są roślinami trującymi[16]. Dr Henryk Różański podaje jednak, że na Ukrainie i Białorusi zjadano w niewielkich ilościach ziele lepnicy białej (zapewne w okresach głodu). W ilości do 30 g ziela dziennie nie powoduje zatruć. W Polsce lepnica biała nigdy nie była spożywana[14].

Zwalczanie[edytuj | edytuj kod]

Jako chwast w uprawach lepnica biała pojawia się dość rzadko, jednak gdy już występuje, trzeba ją zwalczać. Rozkrzewia się silnie i konkuruje z roślinami uprawnymi o składniki pokarmowe, wodę i światło. Młode siewki może zagłuszyć. Usunąć z korzeniami go trudno, gdyż sięgają do głębokości około 1m, po skoszeniu zaś łatwo odrasta z pączków na szyjce korzeniowej[12].

Zapobiega się zachwaszczeniu pola przez używanie do siewu nasion oczyszczonych z chwastów, czyszczenie maszyn rolniczych z chwastów, płodozmian, prawidlowe zabiegi agrotechniczne przed założeniem uprawy, niszczenie chwastów w okolicach pól uprawnych, W ogródkach przydomowych można go usuwać ręcznie przez wyrywanie wraz z korzeniem. Gdy na plantacji pojawi się w dużej ilości konieczne jest zwalczanie chemiczne. W programie ochrony roślin nie wyznaczono specjalnych preparatów do zwalczania lepnicy białej. Należy do tego celu używać herbicydów przeznaczonych do zwalczania chwastów dwuliściennych[12].

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Stevens P.F.: Caryophyllales (ang.). Angiosperm Phylogeny Website, 2001–. [dostęp 2009-10-07].
  2. a b The Plant List. [dostęp 2018-03-16].
  3. a b Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  4. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  5. Jakub Mowszowicz: Pospolite rośliny naczyniowe Polski. Wyd. czwarte. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979, s. 280. ISBN 83-01-00129-1.
  6. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-02-05].
  7. Discover Life Maps. [dostęp 2018-03-16].
  8. a b c d e f Barbara Sudnik-Wójcikowska: Rośliny synantropijne. Warszawa: Multico, 2011. ISBN 978-83-7073-514-2. OCLC 948856513.
  9. B. Tokarska-Guzik, Z. Dajdok, M. Zając, A. Zając, A. Urbisz, W. Danielewicz: Rośliny obcego pochodzenia w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem gatunków inwazyjnych. Warszawa: Generalna Dyrekcja Ochrony Srodowiska, 2012. ISBN 978-83-62940-34-9.
  10. a b c Ursula Stichmann-Marny, Erich Kretzschmar: Przewodnik. Rośliny i Zwierzęta. Warszawa: Multico, 1997, s. 284. ISBN 83-7073-092-2.
  11. Jakub Mowszowicz: Flora jesienna. Przewodnik do oznaczania dziko rosnących jesiennych pospolitych roślin zielnych. Warszawa: WSiP, 1986. ISBN 83-02-00607-6.
  12. a b c Bniec biały, lepnica biała – opis, zwalczanie i występowanie. [dostęp 2018-03-16].
  13. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  14. a b c d e f Henryk Różański. Bniec biały – Melandrium album (Miller) Garcke w praktycznej fitoterapii. [dostęp 2018-03-16].
  15. Malcolm Storey: Silene latifolia Poir. (White Campion). W: BioInfo (UK) [on-line]. [dostęp 2018-03-16].
  16. Łukasz Łuczaj: Dzikie rośliny jadalne Polski. Przewodnik survivalowy. Chemigrafia, 2004. ISBN 83-904633-5-0.