Przejdź do zawartości

Boża odpłata

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Koniec świata, powszechnie znany jako Wielki Dzień Jego Gniewu,[1] obraz olejny na płótnie z lat 1851–1853 autorstwa angielskiego malarza Johna Martina.[2]

Boża odpłata lub kara Boska – w wierzeniach religijnych wyraz sprawiedliwości Bożej, wymierzony osobie lub grupie ludzi w odpowiedzi na określone działania.

W różnych kulturach istnieją opowieści o tym, jak bóstwo wymierza karę wcześniejszym mieszkańcom ziemi, prowadząc do ich zagłady. Historia o wielkiej powodzi, która zniszczyła całą ludzkość, pozostawiając przy życiu jedynie „wybranych”, opisana jest w „Eposie o Gilgameszu”, hinduskich Wedach oraz w „Księdze Rodzaju” (Rdz 6,9–8,22). W pierwszym przypadku ocalałym jest Utnapisztim, w ostatnim – Noe. Wzmianki o potopie pojawiają się również w Nowym Testamencie i Koranie, gdzie postać o imieniu Nuh (Noe) otrzymuje od Boga nakaz zbudowania arki, co ratuje jego i jego zwolenników przed zagładą.

Inne przykłady z hebrajskiej literatury religijnej obejmują pomieszanie języków budowniczych Wieży Babel (Rdz 11,1–9), zniszczenie Sodomy i Gomory (Rdz 18,20–21; 19,23–28; por. również Koran 7,80–84)[3] oraz dziesięć plag, które dotknęły starożytnych Egipcjan za prześladowanie narodu izraelskiego (Wj 7–12).

Motyw boskiej kary pojawia się także w mitologii Indian Hopi – mowa tam o zniszczeniu wioski Palatkwapi przez powódź i trzęsienie ziemi jako konsekwencji nieprawości jej mieszkańców[4].

Judaizm i chrześcijaństwo

[edytuj | edytuj kod]

Boża odpłata, określana również jako Gniew Boży, to antropomorficzne wyrażenie postawy, jaką – według niektórych interpretacji – Bóg przyjmuje wobec grzechu[5]. Koncepcja ta jest wielokrotnie wspominana w Biblii. Niekiedy przywoływana jest również jako forma zemsty, jaką Bóg wymierza swoim wrogom lub prześladowcom narodu wybranego.

W Księdze Izajasza (Iz 35,4) czytamy:

Powiedzcie małodusznym:
«Odwagi! Nie bójcie się!
Oto wasz Bóg, oto – pomsta;
przychodzi Boża odpłata;
On sam przychodzi, by zbawić was».

Biblia hebrajska

[edytuj | edytuj kod]
Zniszczenie Sodomy i Gomory, John Martin, 1852

W Starym Testamencie idea Bożej odpłaty wyrażana jest jako bezpośrednie odniesienie do sprawiedliwości Boga (np. Hi 4,7; 34,11; Ps 37; 62,12; 91; 92; Prz 24,12; Ez 18,4), lub przejawia się w aktach kary wymierzanej przez Boga. Przykłady obejmują:

  • Rdz 3,14–24 – klątwa rzucona na Adama i Ewę oraz wygnanie z ogrodu Eden za nieposłuszeństwo;
  • Rdz 4,9–15 – klątwa rzucona na Kaina po zabiciu Abla;
  • Rdz 6–7 – wielki potop jako kara za szerzące się zło i Nefilim;
  • Rdz 11,1–9 – pomieszanie języków przy budowie Wieży Babel;
  • Rdz 19,23–29 – zniszczenie Sodomy i Gomory; mieszkańcy pozbawieni wartości odkupieńczej;
  • Rdz 38,6–10 – śmierć Era i Onana za niegodziwość wobec Pana;
  • Wj 7–14 – Plagi egipskie; demonstracja wyższości Boga Izraela nad bóstwami Egiptu;
  • Wj 19,10–25 – groźby na górze Synaj; ostrzeżenie przed przekroczeniem granic świętości;
  • Wj 32 – plagi związane z kultem złotego cielca; złamanie przymierza z Bogiem;
  • Kpł 10,1–2 – śmierć Nadaba i Abihu za złożenie nieuprawnionego ognia;
  • Kpł 26,14–39 – seria przekleństw za nieposłuszeństwo wobec Boga;
  • Lb 11 – zaraza jako kara za szemranie przy rozdawaniu manny;
  • Lb 16 – bunt Koracha, Datana i Abirama; ich nadprzyrodzona śmierć i plaga;
  • Lb 20,9–13 – nagana dla Mojżesza przy wodach Meriba za brak zaufania do Boga;
  • Lb 21 – plaga ognistych węży za szemranie i odrzucenie Bożej łaski;
  • Lb 25 – plaga po nierządzie z Moabitami i kultach obcych bogów;
  • Pwt 28 – przekleństwa za nieposłuszeństwo wobec przykazań;
  • 1 Sm 6,19 – śmierć wielu mężczyzn z Bet-Szemesz za zaglądanie do Arki Przymierza;
  • 2 Sm 6,1–7 – śmierć Uzzy po dotknięciu Arki Przymierza;
  • 1 Krl 11 – Bóg zapowiada odebranie królestwa synowi króla Salomona za kult obcych bogów;
  • 2 Krn 26,19–21 – porażenie trądem króla Ozjasza za pychę i naruszenie przepisów kultu.

Nowy Testament

[edytuj | edytuj kod]

W Nowym Testamencie gniew Boży wiązany jest szczególnie z obrazami Dnia Ostatecznego, opisywanego m.in. w Rz 2,5 jako „dzień gniewu”, a także w „Księdze Apokalipsy”. Pojęcie gniewu Bożego występuje w co najmniej dwudziestu miejscach Nowego Testamentu, w tym m.in.:

  • J 3,36 – Jan Chrzciciel stwierdza: „Kto wierzy w Syna, ma życie wieczne; kto zaś nie jest posłuszny Synowi, nie ujrzy życia, lecz gniew Boży ciąży na nim”;
  • Dz 5,1 – śmierć Ananiasza i Safiry po zatajeniu części dochodu ze sprzedaży majątku;
  • Rz 1,18 – „Albowiem gniew Boży ujawnia się z nieba przeciw wszelkiej bezbożności i nieprawości ludzi, którzy przez nieprawość nakładają prawdzie pęta”;
  • Rz 5,9 – „Tym bardziej więc, będąc teraz usprawiedliwieni przez krew Jego, będziemy przez Niego wybawieni od gniewu”;
  • Rz 12,19 – „Umiłowani, nie mścijcie się sami, lecz pozostawcie to gniewowi [Bożemu]; napisano bowiem: Do Mnie należy pomsta – Ja odpłacę, mówi Pan”;
  • Ef 5,6 – „Niechaj was nikt nie zwodzi próżnymi słowami, bo przez nie przychodzi gniew Boży na synów buntu”;
  • Ap 6,17 – „Bo nadszedł wielki dzień Jego gniewu – a któż zdoła się ostać?”;
  • Ap 14,19 – „I rzucił anioł swój sierp na ziemię, zebrał grona z ziemi i wrzucił je do tłoczni Bożego gniewu – ogromnej”;
  • Ap 15,1 – „I ujrzałem na niebie inny znak – wielki i godzien podziwu: siedmiu aniołów trzymających siedem plag ostatecznych, bo w nich się dopełnił gniew Boga”;
  • Ap 19,15 – „A z Jego ust wychodzi ostry miecz, by nim uderzać narody: On paść je będzie rózgą żelazną, i On wyciska tłocznię wina zapalczywego gniewu Boga Wszechmogącego”.

Krytyka

[edytuj | edytuj kod]

Wątpliwości wobec antropomorficznej koncepcji, według której grzesznicy doznają kary Bożej (opartej na założeniu, że człowiek nie jest w stanie w pełni zrozumieć Bożych działań, a Bóg nie jest ograniczony ludzkimi kategoriami sprawiedliwości[6]), wyrażane są wielokrotnie w Księdze Koheleta, m.in. w wersecie 8,14:

Jest marność, która się dzieje na ziemi: są sprawiedliwi, którym się zdarza to, na co zasługują grzesznicy, a są grzesznicy, którym się zdarza to, na co zasługują sprawiedliwi. Rzekłem: I to jest marność.

Tradycyjna nauka o Bożej odpłacie, obecna w Starym Testamencie, jest również poddana refleksji w Księdze Hioba. Tam przedstawiona zostaje jako stanowisko Elifaza – jednego z przyjaciół Hioba – który głosi klasyczną tezę o Bogu karzącym grzeszników już za życia. Tymczasem sama księga przypisuje źródło cierpienia ludzi sprawiedliwych działaniu Szatana. W Hi 4,7–9 Elifaz mówi:

Przypomnij, czy zginął kto prawy? Gdzie sprawiedliwych zgładzono? O ile wiadomo, złoczyńca, który sieje nieprawość, zbiera z niej plon. Od gniewu Boga on ginie, upada od gniewu Jego oburzenia.

Współcześnie koncepcja odpłaty bywa interpretowana jako przejaw hipotezy sprawiedliwego świata – błędu poznawczego polegającego na tendencji do wierzenia, że świat funkcjonuje według zasady sprawiedliwości i że każdy otrzymuje to, na co zasługuje.

Zobacz też

[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Michael Wheeler, Heaven, Hell, and the Victorians, Cambridge University Press, 1994, p.83
  2. ↑ Web Gallery of Art, searchable fine arts image database. www.wga.hu.
  3. ↑ Surah Al-A'raf [7:80–84]. quran.com.
  4. ↑ Harold Courlander: The Fourth World of the Hopis: The Epic Story of the Hopi Indians as Preserved in Their Legends and Traditions. Wyd. 9th print. Albuquerque, NM: University of New Mexico Press, 2000, s. 58. ISBN 978-0-8263-1011-8.
  5. ↑ Oxford Dictionary of the Christian Church (Oxford University Press 2005 ISBN 978-0-19-280290-3), article wrath of God, the
  6. ↑ Grzegorz Szamocki, Dominika Pietkiewicz: „Boża odpłata według Koheleta”, Studia Gdańskie, 2009, s. 94.

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Boża_odpłata&oldid=77939106”