Bochnia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Bochnia (ujednoznacznienie).
Bochnia
miasto i gmina
Ilustracja
Rynek w Bochni
Herb Flaga
Herb Bochni Flaga Bochni
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Powiat bocheński
Data założenia XII wiek
Prawa miejskie 27 lutego 1253
Burmistrz Stefan Kolawiński
Powierzchnia 29,9 km²
Populacja (31.012.2017)
• liczba ludności
• gęstość

29 992 [1]
1004,1 os./km²
Strefa numeracyjna (+48) 14
Kod pocztowy 32-700
Tablice rejestracyjne KBC, KBA[2]
Położenie na mapie powiatu bocheńskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu bocheńskiego
Bochnia
Bochnia
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Bochnia
Bochnia
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Bochnia
Bochnia
Ziemia49°58′08″N 20°25′48″E/49,968889 20,430000
TERC (TERYT) 1201011
SIMC 0981682
Hasło promocyjne: Miasto Soli
Urząd miejski
ul. Kazimierza Wielkiego 2
32-700 Bochnia
Strona internetowa
BIP

Bochniamiasto w południowej Polsce, w województwie małopolskim, siedziba powiatu bocheńskiego, położone nad rzeką Rabą, w dolinie potoku Babica, na granicy Kotliny Sandomierskiej i Pogórza Karpackiego (ściślej: Podgórze Bocheńskie).

Miasto ma 29 992 mieszkańców (31 grudnia 2017)[3].

Struktura powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Bochnia zajmuje obszar 29,89 km² (2002)[4], w tym:

  • użytki rolne: 59%
  • użytki leśne: 8%

Miasto stanowi 4,73% powierzchni powiatu.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 31 marca 2014[5]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób % osób % osób %
Populacja 30 176 100 15 688 52 14 488 48
Gęstość zaludnienia
[mieszk./km²]
1009 525 484
  • Piramida wieku mieszkańców Bochni w 2014 roku[6].

Piramida wieku Bochnia.png

Toponimia[edytuj | edytuj kod]

W źródłach pojawia się: Sal de Bochegna 1198, Bocheno ok. 1234, Bochnya 1242, Bohcna 1273, Bochnya 1470–80, de Bochen 1504, Bochnia 1581, Bochnia 1880, – nazwa zapewne od starszego Bochynia (jak Bocheń – pierwotnie Bochnya 1396, Bochyn, Bochna 1375, Bochna 1396, Bochynia 1463). Zmiana Bochynia w Bochnia nastąpiła w wyniku ściągnięcia fonetycznego. Nazwa pochodzi od ps. rdzenia *boch z sufiksem -ynia. Rdzeń *boch- || *bech- występuje w nazwach geograficznych, zwłaszcza wodnych (Bochotnica, Bachotek, Bachot, czeska rzeka Bechyně, słoweńska rzeka Bocha), zapewne oznaczała pierwotnie „zagłębienie moczarowate”[7][8].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Dokument z 1381 roku regulujący sprawy żup bocheńskich.

Średniowiecze[edytuj | edytuj kod]

Bochnia należy do najstarszych miast Małopolski. Pierwsza wzmianka o Bochni w źródłach pisanych pochodzi z 1198 – Patriarcha Jerozolimy Aymar w piśmie potwierdził darowanie przez rycerza Mikora Gryfitę soli z Bochni klasztorowi Bożogrobców w Miechowie[potrzebny przypis]. Była to sól warzona, uzyskiwana z występujących w okolicy źródeł solankowych.

Odkrycie soli kamiennej w 1248 przez Wierzbiętę Gryfitę i powstanie Żupy bocheńskiej, doprowadziło 27 lutego 1253 do nadania Bochni praw miejskich przez Bolesława Wstydliwego. Miasto lokowano na prawie magdeburskim z przywilejami, jakie w owym czasie posiadał Wrocław. Osadę nazwano Bochnią. W dokumencie lokacyjnym wymieniono także niemiecką nazwę miasta – Saltzberg, czyli Solna Góra („góra” to ówczesna nazwa kopalni, która obowiązywała aż do XVIII wieku – stąd też nazwa zawodu górnika[potrzebny przypis][9]. Znaczną część mieszkańców ówczesnej Bochni stanowili bowiem niemieckojęzyczni osadnicy ze Śląska.

Z Bochnią wiąże się legenda o pierścieniu świętej Kingi. Gdy książę krakowski i sandomierski Bolesław poprosił króla Węgier Belę o rękę jego córki, Kunegundy, świątobliwa królewna, gardząc dobrami doczesnymi tego świata zwróciła się do swego ojca, aby w wianie nie dawano jej złota i kosztowności, ale kopalnię soli, którą chciała podarować swej przyszłej ojczyźnie. Król Węgier uposażył więc córkę najbogatszą kopalnią soli SiedmiogroduPraid w Marmarosz. Kinga biorąc ją w posiadanie, wrzuciła do szybu swój zaręczynowy pierścień, zaś w drogę do kraju swego męża zabrała doświadczonych górników węgierskich. W Polsce kazała im szukać soli. Gdy ją wreszcie znaleźli w Bochni to, jak pisze ksiądz Piotr Skarga, W pierwszym bałwanie (bryle) soli, który wykopano, pierścień się on jej znalazł, który ujrzawszy Kunegunda i poznawszy, dziękowała Panu Bogu, który dziwy czyni tym, którzy Go miłują.

Rozwój gospodarczy miasta sprzyjał rozwojowi osadnictwa, powstawaniu urzędów, rozwoju handlu (Bochnia leżała na przecięciu się szlaków handlowych – z Europy Zachodniej na Ruś i dalej do Azji Mniejszej oraz z Węgier nad Morze Bałtyckie). Spowodowało to nadawanie kolejnych przywilejów miastu (w przywileju Bolesława Wstydliwego Bochnia otrzymała uprawnienia, jakich nie miało żadne ówczesne miasto w Polsce)[potrzebny przypis].

W XIV wieku nastąpił dalszy wzrost, głównie za sprawą króla Kazimierza Wielkiego, któremu przypisuje się największy wkład w rozwój miasta. Za jego czasów powstały: ratusz, umocnienia obronne z basztami i czterema bramami, szpital-przytułek dla górników oraz rozpoczęto budowę okazałej Bazyliki mniejszej pod wezwaniem św. Mikołaja. Kazimierz Wielki pozyskał również nowe rynki zbytu dla bocheńskiej soli. Przedstawiciele Bochni wchodzili w skład Sądu Sześciu Miast – organu zwierzchniego dla całego ówczesnego sądownictwa miejskiego Małopolski. W uznaniu zasług Kazimierza Wielkiego dla Bochni w 1870 radni miejscy podjęli uchwałę: Na głównym rynku Bochni wystawiony ma być pomnik na cześć Króla Polskiego JMĆ Kazimierza III Wielkiego, któren był ojcem i wielkim dobrodziejem miasta Bochni. Pomnik w formie kolumny stoi na rynku bocheńskim do dziś.

Od XV wieku działała w Bochni szkoła miejska. W 1623 założono klasztor bernardynów. W tym czasie miasto słynęło z cudownego obrazu maryjnego w kościele dominikanów, do którego przybywało wielu pątników z Małopolski, Śląska, Spiszu i Orawy.

XVI-XIX wiek[edytuj | edytuj kod]

Pomnik Kazimierza Wielkiego na rynku w Bochni

W drugiej połowie XVI wieku rozpoczął się zmierzch świetności miasta. Rabunkowa gospodarka złóż solnych, a także pożar w 1561 doprowadziły do powolnego upadku miasta. Pewna poprawa nastąpiła w okresie administrowania kopalnią przez rodzinę Wielopolskich.

W XVII wieku Bochnia – podobnie jak większość miast polskich – doznała szeregu klęsk. Wielka epidemia morowego powietrza, potop szwedzki, pożogi i zniszczenia urządzeń górniczych. Miasto było okupowane przez Szwedów wypartych w 1656, ale już w 1657 zostało spustoszone przez oddziały Jerzego Rakoczego, a w 1662 przez Kozaków. Skutkiem tego w 1664 w Bochni pozostały 54 domy[potrzebny przypis].

XVIII wiek był okresem postępującego upadku miasta. W tym stuleciu dotknęły je dwa pożary – w 1709 i 1751. Podczas wojny północnej, w 1702 miasto i okolice były terenem starć Augusta II Mocnego z Karolem XII, popierającym Stanisława Leszczyńskiego. W 1768 miasto zajęły oddziały konfederacji barskiej, a w 1772 wojska rosyjskie by w końcu w wyniku I rozbioru Polski znaleźć się pod okupacją austriacką. Bochnia znalazła się w Galicji. Nowa administracja, zlikwidowała obydwa klasztory, rozebrano resztki obwarowań i ratusz. W 1783 utworzono jednostkę administracji – cyrkuł bocheński, który (po znacznym okrojeniu) stał się w 1867 podstawą utworzenia powiatu bocheńskiego.

Przez cały XIX wiek cyrkuł bocheński był terenem licznych działań przeciw zaborcy. W nim zbiegały się nici spisków z lat 30. i 40. XIX w. W 1846 doszło do rzezi galicyjskiej, masowych wystąpień chłopów przeciw szlachcie oraz urzędnikom dworskim i rządowym, a niekiedy i księżom. Bochnianie brali też udział w powstaniach: listopadowym i styczniowym.

Po okresie klęsk miasto powoli się odradzało. W 1817 powstało Gimnazjum Bocheńskie założone przez ks. Piusa Riegera. W latach 1822–1826 Bochnia była siedzibą biskupstwa tynieckiego. Działało także seminarium duchowne. Jednak prawdziwe odrodzenie miasta miało miejsce dopiero u schyłku XIX w., w czasie gdy do Bochni sprowadzali się kolejni osadnicy, oraz gdy do miasta włączono obszary podmiejskie oraz kilka okolicznych wsi. Jednym z najważniejszych wydarzeń sprzyjających rozwojowi miasta było niewątpliwie wybudowanie w 1856 linii kolejowej na trasie KrakówDębica, a w późniejszym okresie także Rzeszów, Przemyśl, Lwów. W 1886 założono w Bochni pierwszą bibliotekę publiczną.

Według austriackiego spisu ludności z 1900 w 1090 budynkach w Bochni na obszarze 1104 hektarów mieszkało 10071 osób, z czego 8018 (79,6%) było katolikami, 1926 (19,1%) wyznawcami judaizmu, 62 (0,6%) grekokatolikami, a 65 (0,6%) innej religii lub wyznania, 9819 (97,5%) było polsko-, 159 (1,6%) niemiecko-, 18 (0,2%) rusko-, a 23 (0,2%) innojęzycznymi[10].

1901-1939[edytuj | edytuj kod]

Na początku XX wieku wybudowano wodociąg, a w 1913 powstało pierwsze stałe kino. Mimo unowocześnienia doszło do spadku znaczenia kopalni spowodowanego rozwojem kopalń wschodniogalicyjskich.

Okres wojen światowych był czasem walki mieszkańców miasta o wyzwolenie i w obronie Rzeczypospolitej. Podczas I wojny światowej Bochnia znalazła się w obszarze zmagań Austro-Węgier z Imperium Rosyjskim, a podczas drugiejnazistowskiej III Rzeszy z sowiecką Rosją.

31 października 1918 major Jerzy Dobrodzicki rozpoczął formowanie w Bochni pułku piechoty, na bazie batalionu zapasowego austriackiego 32 Pułku Obrony Krajowej. Następnie oddział ten został przemianowany na 2 Pułk Strzelców Podhalańskich.

W grudniu 1918 z inicjatywy porucznika Ludwika Piątkowskiego powstał 15 Pułk Piechoty „Wilków”. Sztandar ufundowany przez mieszkańców Bochni wręczył pułkowi dowódca 9. dywizji piechoty pułkownik Ryszard Trojanowski w dniu 6 sierpnia 1921 w Chołrzowie koło Mołodeczna. Na sztandarze widnieje order Virtuti Militari, a oprócz tego herb Bochni i wizerunek św. Kingi, patronki bocheńskiej kopalni soli. Na odznace pułkowej umieszczono zgodnie z przybraną nazwą cztery wilcze głowy.

15 sierpnia 1930, w dziesiąta rocznicę zwycięstwa nad bolszewikami, starostwo Bocheńskie odsłoniło na budynku Muzeum im. prof. Stanisława Fischera w Bochni tablicę pamiątkową[11].

3 maja 1935 Bochnianie ufundowali Pomnik Czynu Legionowego projektu Franciszka Maczyńskiego przy ul. Orackiej i ul. Regis w Bochni. Napis na pomniku: Poległym Za Wolność 1914–1920. Na czterech tablicach widnieje 260 nazwisk poległych w walkach o niepodległość 1914–1920. 53 z nich poległo w Legionach Józefa Piłsudskiego.

W 1924 Szwadron Zapasowy 3 Pułku Ułanów Śląskich został dyslokowany z Warszawy do Bochni. Stacjonował w mieście do rozpoczęcia kampanii wrześniowej w 1939.

W pierwszej połowie 1936 roku dochodzi do ekscesów o podłożu antysemickim[12].

6 i 7 września 1939 w obronie miasta walczyły 10 Brygada Kawalerii, 21 Dywizja Piechoty Górskiej oraz 1 Brygada Górska.

Egzekucja Polaków przez Niemców podczas II wojny światowej na wzgórzu Uzbornia (18 grudnia 1939)

W 1939 w Bochni miała miejsce jedna z pierwszych masowych egzekucji w okupowanej przez III Rzeszę Polsce. Niemcy rozstrzelali wówczas 52 osoby w odwecie za zabicie dwóch policjantów niemieckich.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

W czasie II wojny światowej w Bochni utworzono, a następnie w 1943 poddano likwidacji getto dla ludności pochodzenia żydowskiego.

Rotmistrz Witold Pilecki po ucieczce z obozu Auschwitz-Birkenau w kwietniu 1943 ukrywał się krótko w Bochni.

W 1944 został utworzony 12 Pułk Piechoty AK Ziemi Bocheńskiej, działający w strukturze Polskie Państwo Podziemne. W miejscowości Łapczyca został odsłonięty pomnik Żołnierzom 12 pp. ZWZ-AK Ziemi Bocheńskiej i ich dowódcy ppłk. Julianowi Więckowi „Topoli” walczącym za Ojczyznę w latach II wojny światowej.

Zrzeszenie Wolność i Niezawisłość w latach 1945–1956 walczyło przeciwko reżimowi komunistycznemu w Polsce. Jego trzon stanowili byli żołnierze Armii Krajowej. W Bochni pod kryptonimem „Spółdzielnia 10” działało od lutego do grudnia 1946 r. 37 członków WiN. Rada Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość Powiatu Bocheńskiego: kierownik rady – Feliks Kornaś „Lis”, zastępca kierownika – Piotr Włosek „Gołębiowski”, kierownik informacji i propagandy – Józef Lasak „Grabowski”, kierownik wywiadu i łączności – Józef Strzałka „Kora”, wsparcie – Stanisław Żaba. Zrzeszenie WiN w Bochni rozbił komunistyczny aparat bezpieczeństwa UB. Aresztowane kierownictwo Rady Zrzeszenia poddano brutalnemu śledztu. Członków Rady komunistyczny sąd wojskowy skazał na wieloletnie więzienie. Byli inwigilowani do 1989 r.

Okres PRL[edytuj | edytuj kod]

Lata powojenne były okresem stopniowego rozwoju miasta. W 1973 r. włączono do granic miasta okoliczne wsie: Kolanów, Chodenice, Dołuszyce, Kurów i część Brzeźnicy, Krzeczowa, Gorzkowa, Słomki i Krzyżanowic. W 1975 w wyniku zmian w podziale administracyjnym kraju zlikwidowano powiat bocheński, a miasto przeszło z województwa krakowskiego do nowo utworzonego województwa tarnowskiego. Powstały nowe osiedla – z największym Osiedlem Niepodległości na czele. W 1984 zbudowano obwodnicę miasta (trasa E 40). Powstały dwa nowe kościoły: pod wezwaniem św. Pawła (na Wzgórzu Kolanowskim) oraz św. Jana Nepomucena w pobliżu Osiedla św. Jana.

W latach 1975–1998 należało do województwa tarnowskiego. W 1999 r. przywrócono powiat bocheński. Rozbudowano sieci elektryczne, kanalizacyjne, wodociągowe. Powstało wiele zakładów przemysłowych. W Kopalni Soli wstrzymano wydobycie. Kopalnię przekształcono w uzdrowisko i atrakcję turystyczną. Obecnie działają trzy szyby – Campi, Sutoris i Trinitatis.

W czerwcu 1999 r. na zaproszenie burmistrza Wojciecha Cholewy, Ewa Demarczyk przeniosła do Bochni swój teatr. Artystka razem z zespołem kontynuowała działalność w budynku dawnego przedszkola przy ul. Sienkiewicza. Rok później władze miasta w ramach Dni Bochni zorganizowały cykl imprez „Ewa Demarczyk zaprasza do Bochni”. Artystce został nadany tytuł „Honorowego Ambasadora Bochni”.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Drewniana dzwonnica bazyliki św. Mikołaja w Bochni
Kopalnia soli w Bochni – szyb Sutoris
Kamienica Dom Bochniaków przy Rynku
 Osobny artykuł: Zabytki Bochni z XIX w..

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[13]:

  • układ urbanistyczny
  • Bazylika kolegiacka pw. św. Mikołaja, XV w.
  • drewniana dzwonnica, XVI w.
  • dawny klasztor dominikanów, ob. muzeum, Rynek 20, poł. XVII w., k. XVIII w.
  • kaplica „Na Murowance” pw. MB Anielskiej, ul. Brzeźnicka, 1854
  • kaplica, ul. Sądecka, XVIII w., XIX/XX w.
  • cmentarz żydowski, ul. Dębcza, 1872
  • cmentarz komunalny, ul. Oracka, 1787
  • cmentarz wojenny nr 313
  • cmentarz wojenny nr 314
  • grobowiec rodziny Górskich w kwaterze I, 1883
  • zespół salinarny (żupa solna), ul. Kraszewskiego, ul. Oracka, XVI–XIX w.
  • dom, ul. Bernardyńska 4, XIX w.
  • dom, ul. Bernardyńska 11, XIX w.
  • d. poczta, ul. Kazimierza Wielkiego 20, 1 poł. XIX w.
  • dom z oficyną, ul. Kazimierza Wielkiego 21, 1909–10
  • d. starostwo, ul. Kazimierza Wielkiego 31/33, 1893–1907, 1960
  • dom, ul. Konstytucji 3 Maja 3, 1895
  • dom, ul. Kościuszki 4, pocz. XIX w.
  • dworek, ul. Oracka 1, XIX w.
  • dworek, drewn., ul. Oracka 27, 27 A (d.13), XIX w.
  • waga miejska, ob. dom mieszkalny, Rynek 2, XVII w.
  • dom, Rynek 3
  • dom, Rynek 8 (d.7), XVIII/XIX w.
  • kamienica, Rynek 9 / Wolnica, poł. XIX w., pocz. XX w.
  • dom, Rynek 13, k. XVIII w.
  • dom, Rynek 14, 1 poł. XIX w.
  • dom, Rynek 17, XVII w., XIX w.
  • dworek, ul. Sienkiewicza 6, drewn., XVIII w.
  • kopalnia soli (najstarsza część)

inne zabytki:

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Ustrój miasta[14][edytuj | edytuj kod]

Bochnia jest gminą miejską. Organem stanowiącym i kontrolnym miejskiego samorządu jest rada miasta. Organem wykonawczym samorządu miasta jest burmistrz.

Symbole miasta[edytuj | edytuj kod]

Herb przedstawia trzy narzędzia górnicze, w kolorze złotym, ustawione w słup. Flaga ma kształt prostokątny składający się z trzech poziomych pasów o równej szerokości, z których skrajne są koloru czerwonego a środkowy żółtego.

Rada miejska[edytuj | edytuj kod]

W radzie miasta zasiada 21 radnych. W obecnej kadencji (2014–18) w radzie funkcjonują cztery kluby. Najliczniejszy klub tworzy 9 radnych Prawa i Sprawiedliwości.[15] Przewodniczącym Rady Miejskiej w Bochni jest Jan Balicki[16]

Młodzieżowa Rada Miasta[17][edytuj | edytuj kod]

29 grudnia 2015 roku powołano Młodzieżową Radę Miasta. W kwietniu 2017 roku zorganizowano wybory w szkołach średnich i gimnazjalnych. Frekwencja wyniosła 23,8 %.[18] 9 maja 2017 roku rada zainaugurowała swoją działalność. W jej skład weszło 15 uczniów.

Podział administracjny[edytuj | edytuj kod]

Osiedla Bochni

Bochnia podzielona jest na 14 osiedli.[19]Zgodnie ustawą o samorządzie gminnym stanowią jednostki pomocnicze gminy.W obecnej kadencji działa 14 Rad osiedli.

Podział miasta na osiedla:

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Galeria Rondo
Galeria Bocheńska

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta funkcjonuje około 30 dużych zakładów pracy m.in. Stalprodukt SA, Okręgowa Spółdzielnia Mleczarska.[20] W 2014 roku otwarto Bocheńską Strefę Aktywności Gospodarczej, w której mieści się wiele firm. Stopa bezrobocia w 2016 roku wyniosła 6,9 %[21]

Handel[edytuj | edytuj kod]

W mieście znajdują się 2 galerie handlowe, 2 targowiska, kilka domów handlowych oraz liczne supermarkety.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Witacz przy wjeździe do miasta
ul. Rotmistrza Witolda Pileckiego (obwodnica KN-2)
Węzeł na ul. Wiśnickiej

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta znajduje się 116,2 km dróg w tym autostrada (1,1 km), drogi krajowe (5,6 km), wojewódzkie (6,5 km), powiatowe (17,1 km) oraz gminne (85,9 km). 29 listopada 2012 otwarta została autostrada A4, przebiegająca północną częścią miasta, połączona z nim węzłem Bochnia. Południową obwodnicą miasta przebiega droga krajowa nr 94 i 75. Południkowo miasto przecina droga wojewódzka nr 965, połączona z drogą krajową Węzłem Wiśnickim. Obwodnica miasta powstała w 1984 po prawie 10 latach budowy. Była ona niezbędna ze względu na nadmierny ruch w centrum miasta. Obwodnica północno-zachodnia łączy Osiedle Niepodległości z przemysłową częścią miasta. Droga ta nie ma jednolitej nazwy, została podzielona na 3 odcinki: ul. Rotmistrza Pileckiego, ul. Ofiar Katynia oraz ul. Solidarności. Lokalnie używana jest nazwa KN-2.

Kolej[edytuj | edytuj kod]

W Bochni znajduje się stacja kolejowa, przez którą przebiega linia kolejowa 91 (Kraków GłównyMedyka). Linia powstała w 1856 jako część Kolei Galicyjskiej im. Karola Ludwika. Dworzec kolejowy został odremontowany i oddany do użytku w I kwartale 2012. Aktualnie trwa przebudowa układu torowego na stacji. Do infrastruktury kolejowej w mieście można jeszcze zaliczyć bocznicę kolejową do zakładu Stalprodukt oraz bocznica do rozładunku cystern z gazem. Dawniej istniała też do szybu Campi kopalni soli, lecz została rozebrana, a jej pozostałości znajdują się jeszcze w asfalcie ul. Karosek i Wodociągowej.

Transport miejski[edytuj | edytuj kod]

Od 1 stycznia 2010 komunikację miejską w Bochni obsługuje Bocheński Zakład Komunikacji (BZK), dysponujący siedmioma autobusami kursującymi na czterech liniach: 1, 3, 5a, 9, pokrywających się częściowo z trasami Rejonowego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego, które istnieje w Bochni od 01.04.1993 roku. Obecnie odsługuje ono linie wykraczające poza granice miasta (2, 3, 4, 6, 7, 10, 12, 13, 15). Tereny Bochni obsługuje również wiele prywatnych firm.

Transport lotniczy[edytuj | edytuj kod]

W marcu 2013 otworzono lądowisko sanitarne przy ul. Krakowskiej 31.

Bezpieczeństwo publiczne[edytuj | edytuj kod]

Opieka zdrowotna[edytuj | edytuj kod]

W mieście funkcjonuje Szpital Powiatowy im. Marty Wieckiej. Oprócz tego, mieści się tu wiele przychodni lekarskich publicznych i prywatnych.

Pożarnictwo[edytuj | edytuj kod]

Komenda PSP

W Bochni znajduje się Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej. Na terenie miasta znajdują się również jednostki OSP ulokowane na ternach dawnych wsi, włączonych w 1973 roku w granice miasta. Są to:

  • OSP Chodenice
  • OSP Kolanów
  • OSP Dołuszyce

Policja i Straż Miejska[edytuj | edytuj kod]

Mieści się tu siedziba Komendy Powiatowej Policji oraz siedziba Straży Miejskiej.

Wymiar sprawiedliwości[edytuj | edytuj kod]

W Bochni siedziby mają:

  • Prokuratura Rejonowa
  • Sąd Rejonowy

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Gimnazjum nr 1
Miejskie przedszkole nr 1
I Liceum Ogólnokształcące

Przedszkola[edytuj | edytuj kod]

  • Miejskie Przedszkole nr 1
  • Miejskie Przedszkole nr 2
  • Miejskie Przedszkole nr 3
  • Miejskie Przedszkole nr 4
  • Miejskie Przedszkole nr 5
  • Miejskie Przedszkole nr 6
  • Domowe Przedszkole
  • Niepubliczne Przedszkole ”Mały Odkrywca”
  • Niepubliczne Przedszkole ”Mali Einsteini”
  • Niepubliczne Przedszkole ”Migdałowe Przedszkole”
  • Ochronka Parafii św. Pawła Apostoła Niepubliczne Przedszkole
  • Ochronka zgromadzenia Sióstr Służebniczek BDNP Niepubliczne Przedszkole
  • Przedszkole Specjalne dla dzieci z upośledzeniem w stopniu umiarkowanym, znacznym, z niepełnosprawnościami sprzężonymi i z autyzmem w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym

Szkoły Podstawowe[edytuj | edytuj kod]

  • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 1
  • Publiczna Szkoła Podstawowa z Oddziałami Integracyjnymi nr 2
  • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 4
  • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 5
  • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 7
  • Szkoła Podstawowa w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym

Gimnazja[edytuj | edytuj kod]

  • Gimnazjum nr 1
  • Gimnazjum nr 2
  • Gimnazjum nr 5 Małopolskiego Centrum Edukacji
  • Akademickie Gimnazjum

Szkoły ponadgimnazjalne[edytuj | edytuj kod]

  • Licea
    • I Liceum Ogólnokształcące
    • II Liceum Ogólnokształcące
    • III Liceum Ogólnokształcące w Zespole Szkół nr 2
    • IV Liceum Ogólnokształcące w Zespole Szkół nr 1
    • Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych w Zespole Szkół nr 3
    • Niepubliczne Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych
    • Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych SIGMA
  • Technika
    • Technikum nr 1 w Zespole Szkół nr 2
    • Technikum nr 2 w Zespole Szkół nr 1
    • Technikum nr 3 w Zespole Szkół nr 3
  • Szkoły Branżowe
    • Szkoła Branżowa I stopnia w Zespole Szkół nr 1
    • Szkoła Branżowa I stopnia w Zespole Szkół nr 2
    • Szkoła Branżowa I stopnia w Zespole Szkół nr 3
    • Szkoła Branżowa I stopnia w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym
  • Bursa Szkolnictwa Ponadgimnazjalnego

Szkoły policealne[edytuj | edytuj kod]

  • Szkoła Policealna Pracowników Służb Medycznych i Społecznych dla Dorosłych
  • Szkoła Policealna Pracowników Służb Medycznych i Społecznych dla Młodzieży
  • Medyczna Szkoła Policealna
  • Niepubliczna Policealna Szkoła Zawodowa
  • Policealna Szkoła Zawodowa SIGMA
  • Roczna Policealna Szkoła Zawodowa SIGMA

Szkoły wyższe[edytuj | edytuj kod]

  • Wydział Zamiejscowy Staropolskiej Szkoły Wyższej

Szkoły muzyczne[edytuj | edytuj kod]

  • Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia
  • Państwowa Szkoła Muzyczna II stopnia

Kultura i sztuka[edytuj | edytuj kod]

Muzea[edytuj | edytuj kod]

Biblioteka[edytuj | edytuj kod]

Biblioteka

Mieści się tutaj Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna im. Jana Wiktora. Spełnia rolę w życiu kulturalnym miasta. Osiągane przez nią wyniki czytelnicze należą do najwyższych w województwie małopolskim. Ze 140-tysięcznego księgozbioru zawierającego klasykę polską, obcą, literaturę młodzieżową, lektury, opracowania literackie, nowości wydawnicze oraz ponad 11 tys. książek mówionych, 2 tys. płyt, nieomal 1 tys. kaset video, korzysta ponad 15 tys. czytelników. Czytelnia naukowa z bogatym, aktualnym księgozbiorem podręcznym i 78 tytułami prasy udostępnia rocznie ponad 60 tys. książek. Posiada ona 6 filii działających na terenie miasta:

  • Filia nr 1 ul. Wojska Polskiego 1
  • Filia nr 2 ul. Chodenicka 57
  • Filia nr 3 ul. Rydla 8
  • Filia nr 4 ul. Brzeźnicka 19
  • Filia nr 5 ul. Krakowska 31
  • Filia nr 6 ul. Legionów Polskich 20

Miejski Dom Kultury[edytuj | edytuj kod]

MDK prowadzi działalność z zakresu wychowania, edukacji i upowszechniania kultury w mieście. Skupia dzieci, młodzież oraz dorosłych w 24 sekcjach tematycznych. Prowadzone są w nim m.in.: zajęcia baletu form nowoczesnych euro dance, break dance, działa klub tańca towarzyskiego, klub seniora, klub fantastyki oraz sekcje: plastyczna, modelarstwa lotniczego, brydża sportowego, szachowa, teatralna. Prowadzony jest kurs wokalno-aktorski, dziecięcy zespół wokalno-taneczny, teatrzyk lalkowy oraz nauka gry na gitarze i perkusji. W bocheńskim kinie Regis, znajdującym się w Miejskim Domu Kultury, działa Dyskusyjny Klub Filmowy „Maciste”. Klub był nominowany do Nagród Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej w kategorii „Dyskusyjny Klub Filmowy w roku 2010”[22].

Kina[edytuj | edytuj kod]

Kino Regis
  • Kino Regis

Zespoły Muzyczne[edytuj | edytuj kod]

  • Chłopięcy Chór Pueri Cantores Sancti Nicolai, działający przy Bazylice św. Mikołaja, założony w 1987 przez ks. Stanisława Adamczyka, laureata nagrody im. Jerzego Kurczewskiego, który oprócz funkcji dyrygenta chóru, prowadzi również emisję głosu, a z którym współpracują: Bożena Wojciechowska (II dyrygent chóru), Krzysztof Kościółek (akompaniator), Marcin Skoczek (II akompaniator) oraz Agnieszka Skoczek (emisja głosu). Chór zwyciężył już w dwunastu ogólnopolskich konkursach i festiwalach, w tym laureat Złotej Lutni na Ogólnopolskim Turnieju Chórów Legnica Cantat (1999); laureat Bursztynowej Aureoli oraz Złotego Dyplomu – dwóch głównych nagród na Międzynarodowym Festiwalu Muzyki Chóralnej w Międzyzdrojach (2001); laureat I miejsca na Festiwalu Pieśni Chóralnej „Kolędy i Pastorałki” w Myślenicach (2006); IV miejsce w kategorii chórów mieszanych na XLVII Międzynarodowym Konkursie Polifonicznym Guido D’Arezzo we Włoszech (1999); III miejsce w kategorii chórów mieszanych na XX Międzynarodowym Festiwalu Muzycznym w Cantonigros odbywającym się w Katalonii (2002); IV miejsce w kategorii chórów mieszanych na XXIV Międzynarodowym Festiwalu Muzycznym w Cantonigros (2006); III miejsce na VIII Europejskim Konkursie we Francji (2008); I miejsce na VIII Europejskim Festiwalu „Giuseppe Zelioli” odbywającym się w Lecco (2009); II miejsce na IX Europejskim Festiwalu „Giuseppe Zelioli” (2010); udział w LII międzynarodowym festiwalu muzyki sakralnej „Virgo Lauretana” odbywającym się w Loreto (2012).
  • Dziewczęcy Chór Parafialny Puellae Sancti Pauli, działający przy parafii św. Pawła Apostoła, założony we wrześniu 1996 przez ks. Grzegorza Piekarza. Chór zajął II miejsce w konkursie kolęd zorganizowanym przez TV Kraków (1999) i II miejsce w konkursie kolęd i pastorałek w Myślenicach (2001). Na Ogólnopolskim Festiwalu Pieśni Religijnej „Cantate Deo” w Rzeszowie w 1999 r. zdobył wyróżnienie, w 2001 zajął II miejsce, a w 2003 I miejsce.
  • Kwartet Smyczkowy „Arco” powstał w październiku 2000. Inicjatorem założenia zespołu był Krzysztof Krawczyk – wiolonczelista kwartetu. Głównym celem zespołu, którego członkowie mieszkają w Bochni, jest propagowanie przebojów muzyki poważnej. W składzie zespołu grają wyłącznie zawodowi muzycy, co wpływa na wysoki poziom artystyczny. Klasyczny skład kwartetu to: dwoje skrzypiec, altówka i wiolonczela.

Wydarzenia cykliczne[edytuj | edytuj kod]

  • Dni Bochni
  • Bochnia Rocks
  • Planszówkowa Bochnia
  • Bocheński Dzień Króla Kazimierza
  • Czwartkowe Spotkania Muzealne
  • Przegląd „Młode Talenty”
  • Festiwal Piosenki „Integracja Malowana Dźwiękiem”
  • Rajd Ziemi Bocheńskiej
  • Bieg o pierścień św. Kingi
  • Memoriałowy Bieg Majora Bacy
  • Bocheński Dzień Tańca
  • Weekend z Zabytkami Powiatu Bocheńskiego
  • Bieg Papieski
  • Memoriał Pływacki im. Jana Kota
  • Bocheński Dzień św. Mikołaja
  • Kino pod chmurką
  • Ad Gloriam Deiparae – festiwal Pieśni Maryjnej od 16 lat organizuje w pierwszy weekend października przez Parafia pw. Świętego Mikołaja, wpisał się na trwałe w kalendarz kulturalny miasta i pozyskał wierną publiczność. Obecnym dyrektorem festiwalu jest ks. Paweł Broński.

W Bochni tworzą artyści-plastycy: Józef Mularczyk, Kinga Kasprzyk-Cetnarowicz, Sławomir Jabłoński, Andrzej Szewczyk, Antoni „Tonik” Stompór, Ryszard Ciećkiewicz, małżeństwo Lucyna i Andrzej Błasiak, rzeźbi w drewnie świątki artysta ludowy Stanisław Opaliński. Unikatowe szopki krakowskie tworzy Leszek Jaglarz. W mieście działają również liczne stowarzyszenia kulturowe np. Stowarzyszenie Nowej Kultury, Bochnia Młodych.

Media[edytuj | edytuj kod]

W mieście działa kilka lokalnych gazet i portali internetowych.

Gazety:

  • Kronika Bocheńska
  • Głos Bocheński
  • Tygodnik Brzesko-Bochnia

Radio:

  • Radio Eska Małopolska (106,8 FM) – dawnej Radio Eska Bochnia

Telewizja:

  • mojaBochnia.pl – telewizja internetowa

Sport[edytuj | edytuj kod]

Od 1921 w Bochni działa Bocheński Klub Sportowy, który obecnie posiada dwie sekcje: piłkę nożną i ręczną. Piłkarze nożni grają w III lidze małopolskiej, juniorzy występują w Małopolskiej Lidze Juniorów Starszych i Młodszych, która jest najwyższą klasa rozgrywkową dla tej kategorii wiekowej. Drużyna piłkarzy ręcznych występuje w I lidze. Ponadto w mieście działa jednostka budżetowa Urzędu Miasta Bochni tj. Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji, który organizuje życie sportowe na terenie miasta. Zajęcia prowadzone przez MOSiR skierowane są głównie dla dzieci i młodzieży. Utworzono kilka sekcji:

  • piłka nożna
  • piłka ręczna
  • koszykówka
  • siatkówka
  • judo
  • aerobik
  • siłownia
  • grupa taneczna

Na terenie miasta jest również Stadion MOSIR Bochnia stadion MOS Strażak Chodenice, LZS „Smykowianka” oraz Hala Widowiskowo-Sportowa.

W 2012 roku w Bochni do życia zostało powołane Bocheńskie Stowarzyszenie Futsalu. Aktualnie w klubie pracuje się z czterema grupami młodzieżowymi do lat 14, 16, 18 i 20. Wśród największych sukcesów BSF-u jest dwukrotne zdobycie Młodzieżowego Mistrzostwa Polski w kategorii U-16, dwa razy wicemistrzostwo Polski w kategoriach U-20 i U-18 oraz brązowy medal MMP w kategorii U-14. Pod egidą BSF-u prowadzone są również rozgrywki Bocheńskiej Ligi Futsalu.

Kościoły i związki wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Kościół rzymskokatolicki[edytuj | edytuj kod]

Świadkowie Jehowy[edytuj | edytuj kod]

  • zbór Bochnia Południe
  • zbór Bochnia Północ

Sala Królestwa mieści się przy ul. Proszowska 40D[23]

Baptyści[edytuj | edytuj kod]

  • Zbór Baptystów ul. Trudna 56

Sąsiednie gminy[edytuj | edytuj kod]

gmina wiejska Bochnia, Nowy Wiśnicz, Rzezawa

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Miastami partnerskimi Bochni są[24]:

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

Bochnia współpracuje też z miastem Ukraina Borszczów – kontakty nie są jednak formalne (nie podpisano umowy partnerskiej).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Ludzie związani z Bochnią[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Bochnią.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Populacja w 2017 w oparciu o dane GUS
  2. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 30 kwietnia 2015 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów (Dz.U. z 2015 r. poz. 669).
  3. Polska w liczbach - Bochnia
  4. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  5. Stan, ruch naturalny i wędrówkowy ludności w I kwartale 2014. Dane na dzień: 31.03.2014. (pol.). GUS. [dostęp 2010-10-05].
  6. Polska w liczbach - Bochnia
  7. Stanisław Rospond, Słownik etymologiczny miast i gmin PRL, Wrocław 1984, s. 32.
  8. Kazimierz Rymut (red.), Nazwy miejscowe Polski. Historia, pochodzenie, zmiany, A-B, Kraków 1996, s. 239–240.
  9. l, Witamy w PORADNI JĘZYKOWEJ, www.poradniajezykowa.us.edu.pl [dostęp 2018-03-15].
  10. Gemeindelexikon der im Reichsrate vertretenen Königreiche und Länder, bearbeitet auf Grund der Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1900, XII. Galizien. Wien: 1907.
  11. Tekst tablicy: Miasto Bochnia Swoim Bohaterom 1920–1930 Józef Piłsudski Marszałek roku 1930 Pierwszemu Marszałkowi Polski Józefowi Piłsudskiemu Budowniczemu Polski Odrodzonej w Dziesiąta Rocznice Wyzwolenia Ojczyzny Od Najazdu Bolszewickiego. Padli Na Polu Chwały Ochotnicy Wojska Polskiego Pod Wodzą J. Piłsudskiego Rada Powiatu Bocheńskiego Michał Kopta Jan Witkowski Władysław Tarada Edward Lizak Józef Kurek Józef Kronenberg Henryk Pilch Roman Jakubowicz Henryk Tara Jerzy Kopeczny.
  12. Szymon Rudnicki, Żydzi w parlamencie II Rzeczypospolitej, Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2015, s. 464, ISBN 978-83-7666-363-0, ISBN 978-83-7666-412-5.
  13. Rejestr zabytków nieruchomych woj. małopolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 5.05.2014]. s. 2–3.
  14. Uchwała Nr XXIX/305/13 Rady Miasta Bochnia
  15. Kluby w radzie miasta
  16. Przewodniczący Rady Miasta/
  17. Uchwała nr XV/138/15 Rady Miasta Bochia
  18. Inauguracja działalności MRM
  19. Załącznik Nr 8 do Statutu Gminy Miasta Bochnia
  20. Profil gospodarczy miasta
  21. Rynek pracy - Bochnia
  22. DKF Maciste nominowany do Nagrody PISF!
  23. Dane według wyszukiwarki zborów na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org, [dostęp: 2017-01-14]
  24. Informacje o współpracy z miastami partnerskimi na oficjalnej stronie miasta (pol.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]