Bogdaniec (województwo lubuskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bogdaniec
Zagroda Młyńska w Bogdańcu – Oddział Muzeum Lubuskiego im. Jana Dekerta w Gorzowie
Zagroda Młyńska w Bogdańcu – Oddział Muzeum Lubuskiego im. Jana Dekerta w Gorzowie
Państwo  Polska
Województwo lubuskie
Powiat gorzowski
Gmina Bogdaniec
Sołectwo Bogdaniec
Wysokość 26 m n.p.m.
Liczba ludności (2012) 1237
Strefa numeracyjna (+48) 95
Kod pocztowy 66-450
Tablice rejestracyjne FGW
SIMC 0178672
Położenie na mapie gminy Bogdaniec
Mapa lokalizacyjna gminy Bogdaniec
Bogdaniec
Bogdaniec
Położenie na mapie powiatu gorzowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu gorzowskiego
Bogdaniec
Bogdaniec
Położenie na mapie województwa lubuskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubuskiego
Bogdaniec
Bogdaniec
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Bogdaniec
Bogdaniec
Ziemia 52°41′20″N 15°04′15″E/52,688889 15,070833
Strona internetowa miejscowości

Bogdaniec (niem. do 1945 Dühringshof) – wieś w Polsce położona w województwie lubuskim, w powiecie gorzowskim, w gminie Bogdaniec. Według danych z 2012 r. liczyła 1237 mieszkańców.

Miejscowość została założona w latach 1767–1768 w ramach kolonizacji fryderycjańskiej – zagospodarowania tzw. łęgów warciańskich. Szybki rozwój nastąpił w 2. połowie XIX w. Od 1945 r. leży w granicach Polski.

We wsi działa Muzeum Kultury i Techniki Wiejskiej w tzw. Zagrodzie Młyńskiej, na którą składa się m.in. zabytkowy młyn z 1826 r. W sierpniu odbywa się tu cykliczna impreza „Lubuskie Święto Chleba”.

Położenie[edytuj]

Zgodnie z podziałem fizycznogeograficznym Polski według Kondrackiego teren, na którym położony jest Bogdaniec należy do prowincji Niziny Środkowoeuropejskiej, podprowincji Pojezierza Południowobałtyckiego, makroregionu Pradolina Toruńsko-Eberswaldzka oraz w końcowej klasyfikacji do mezoregionu Kotlina Gorzowska.

Miejscowość położona jest 6 km na zachód od granic Gorzowa Wielkopolskiego.

Środowisko naturalne[edytuj]

W pobliżu Bogdańca położone są rezerwaty przyrody „Bogdanieckie Cisy” (na północy gminy, pomiędzy miejscowościami Lubno i Marwice), „Bogdanieckie Grądy” (w zachodniej części gminy) oraz „Dębowa Góra” (po lewej stronie drogi Bogdaniec – Stanowice).

Demografia[edytuj]

Ludność w ostatnich 3 stuleciach[1][2][3][4][5][6]:

Historia[edytuj]

  • 1767–1768 – w ramach kolonizacji fryderycjańskiej (zagospodarowanie tzw. łęgów warciańskich) na terenach domeny Mironice, w pobliżu Genninschen Holländer Dammes (grobli usypanej przez olędrów z Jenina), osiedlają się 32 rodziny; kolonia łącznie liczy 443 morgi i dla upamiętnienia pruskiego generał-majora wsławionego w wojnie siedmioletniej – Bernharda Alexandra von Düringshofen, dowódcy Infanterieregiment No. 24 – zostaje nazwana Düringshofen. Dekretem Fryderyka II Wielkiego, koloniści po uiszczeniu 60 talarów za dom zwolnieni zostali z wszelkich ciężarów przez okres 6 lat oraz uposażeni w 10 mórg ziemi i budulec na drewniane chaty kryte trzciną.
  • 1782–1783 – wybudowano kościół o konstrukcji szachulcowej, jednonawowy, bez wieży
  • 1801 – kolonię zamieszkuje 229 osób (35 gospodarstw), w tym 31 kolonistów, 1 budnik (chłop małorolny), 10 komorników (chłopów bezrolnych); jest tu kuźnia, karczma.
  • 1826 – wybudowano tzw. Młyn Górny
  • 1857 – budowa Kolei Wschodniej przebiegającej koło Bogdańca i łączącej Berlin z Gdańskiem; rozpoczyna się szybki rozwój miejscowości
  • Początek XX w. – wybudowano młyn parowy
  • Okres międzywojenny – Bogdaniec jest zasobną wsią – jest tu 6 młynów wodnych i parowych, 2 tartaki, wiele zakładów budowlanych i rzemieślniczych; działa browar, fabryka likierów, wytwórnia soków, palarnia kawy, kilka ogrodnictw i dobrze rozwinięta sieć handlowo-usługowa
  • 30.01.1945 – do Bogdańca wkraczają oddziały radzieckie 5 Armii Uderzeniowej 1 Frontu Białoruskiego
  • Od 15.02.1945 – we wsi stacjonuje Oddział Służby Łączności NKWD (6 osób)
  • 07.1945 – przybywają pierwsi osadnicy, głównie z Kresów Wschodnich, również z centralnej i zachodniej części przedwojennej Polski
  • 15.08.1945 – poświęcenie kościoła jako rzymskokatolickiego przez oo. Kapucynów z parafii Podwyższenia Świętego Krzyża w Gorzowie Wlkp.
  • 09.1945 – we wsi mieszka 220 Polaków i 10 Niemców
  • 25.09.1945 – pierwszym sołtysem zostaje Czesław Majchrzak
  • 14.05.1946 – powiatowa Rada Narodowa w Gorzowie uchwaliła podział powiatu na dwie gminy miejskie – Kostrzyn i Witnica, oraz 7 wiejskich: Bogdaniec, Kłodawa, Lipki Wielkie, Lubiszyn, Witnica i Zieleniec.
  • 1.01.1955 – w następnie reformy administracyjnej, która zniosła zbiorcze gminy wiejskie, w powiecie gorzowskim zaczęły funkcjonować 23 gromady: Baczyna, Bogdaniec, Dąbroszyn, Deszczno, Janczewo, Jeniniec, Kamień Wielki, Kłodawa, Krasowiec, Lipki Wielkie, Lubczyno, Lubiszyn, Lubno, Łupowo, Nowiny Wielkie, Pyrzany, Różanki, Santok, Siedlice, Stare Polichno, Ulim, Wieprzyce, Zieleniec
  • 1.01.1973 – – w następstwie reformy administracyjnej w powiecie gorzowskim utworzono 9 gmin: Bogdaniec, Deszczno, Kamień Mały, Kłodawa, Lipki Wielkie, Lubiszyn, Santok, Skwierzyna, Witnica

Nazwa[edytuj]

Düringshofen 1767, 1809; Col. Dühringshofen 1893; Dühringshof 1905, 1944; Bogdaniec 1946[7]. Niemiecka nazwa została nadana dla upamiętnienia pruskiego generał-majora z okresu wojny siedmioletniej, Bernharda Alexandra von Düringshofen (1714–1776). Polska nazwa Bogdaniec pochodzi prawdopodobnie od nazwiska radzieckiego generała Siemiona Bogdanowa, dowódcy 2 Gwardyjskiej Armii Pancernej, która współpracując w czasie styczniowej ofensywy z 5 Armią Uderzeniową, walczyła na terenie ziemi gorzowskiej[8].

Administracja[edytuj]

Miejscowość jest siedzibą gminy Bogdaniec i sołectwa.

Architektura[edytuj]

  • Kościół pw. św. Jana Chrzciciela – wybudowany w latach 1782–1783 w konstrukcji szachulcowej, jednonawowy, bez wieży, na planie prostokąta. W 1868 r. odnowiono zachodnią ścianę szczytową, w 1882 r. otynkowano budynek wewnątrz i na zewnątrz, w 1933 r. wnętrze gruntownie odnowiono. W latach 1974–1975 wymieniono ściany ryglowe na murowane, dobudowano prezbiterium i dwie boczne zakrystie. W 1975 r. dobudowano przedsionek. W 1978 r. wymieniony został wystrój kościoła – m.in. wykończono ołtarz główny, wmurowano granitowy krzyż w główną ścianę prezbiterium, zbudowano boczny ołtarz – Grób Boży; ze starego wystroju pozostały tylko filary podtrzymujące strop, chór i organy (zakupione w 1882 r. w Gusow).
  • Młyn Górny (niem. Obermühle) – wzniesiony w 1826 r. w konstrukcji szkieletowej (szachulcowej), drewniano-ceglanej, nakryty dachem naczółkowym o więźbie krokwiowo-jętkowej. Napędzany był kołem wodnym poruszanym przez wody rzeczki Bogdanka, następnie turbiną wodną, w 1936 r. wprowadzono silnik spalinowy, a w 1939 r. elektryczny. Do 1945 r. młyn należał do rodziny Wolf i Werke, po 1945 r. był młynem gromadzkim i funkcjonował do 1992 r. 10.04.1984 r. Urząd Gminy Bogdaniec przekazał młyn na rzecz Muzeum Lubuskiego im. Jana Dekerta w Gorzowie Wlkp., które planowało utworzenie Skansenu Budownictwa Wiejskiego Wsi Dolnowarciańskiej (inicjator dr Wojciech Sadowski); obecnie dawny młyn i zabudowania gospodarcze mieszczą ekspozycje Działu Etnograficznego. W 1988 r. przeprowadzono prace remontowe, m.in. zrekonstruowano budynek szkieletowy, w którym mieści się maglarnia, gręplarnia i kuźnia. Wpisany do rejestru zabytków nr KOK-I-626/63 z 18.02.1963 oraz 79 z 02.11.1976[9].

Kultura[edytuj]

Zagroda Młyńska w Bogdańcu
Bogdaniec (woj lubuskie) muzeum (2).jpg
Bogdaniec (woj lubuskie) muzeum (3).JPG
Bogdaniec (woj lubuskie) muzeum (4).JPG
Bogdaniec (woj lubuskie) muzeum (5).JPG
Bogdaniec (woj lubuskie) muzeum (6).JPG
  • Oddział Muzeum Lubuskiego im. Jana Dekerta w Gorzowie, Muzeum Kultury i Techniki Wiejskiej – mieści się w Zagrodzie Młyńskiej, na którą składają się młyn z 1826 r. (tzw. Młyn Górny) oraz sąsiadujące z nim budynki. Ekspozycję stanowią m.in.: oryginalne wyposażenie młyna elektrycznego z 1936 r. oraz wystawa „Młynki we młynie”, obejmująca ponad 150 obiektów powstałych w większości na przełomie XIX i XX w.
  • Park Kulturowy „Dolina Trzech Młynów”, utworzony w 2006 r., obejmuje obszar doliny rzeki Bogdanki w północnej części miejscowości Bogdaniec, wzdłuż drogi do Stanowic, gdzie zlokalizowane trzy historyczne założenia młyńskie (Młyn Górny z 1826 r. oraz Średni i Dolny z końca XIX w.) oraz zabudowę willową z końca XIX w.[10]
  • Zespół pieśni „Taka Gmina”
  • Imprezy cykliczne
    • Bogdaniecki Azyl Artystyczny (czerwiec)
    • Lubuskie Święto Chleba (sierpień); odbywa się na terenie Zagrody Młyńskiej od 1995 r.; prezentowane są wyroby piekarnicze i cukiernicze, kiermasz sztuki ludowej oraz występy artystyczne.
  • Gminna Biblioteka Publiczna, działa od 2008 r.

Edukacja i nauka[edytuj]

  • Gminne Przedszkole Publiczne
  • Zespół Szkół, mieszczący oddział przedszkolny, szkołę podstawową i gimnazjum publiczne; w 2006 r. oddano do użytkowania nowy budynek szkoły.
  • Uniwersytet Trzeciego Wieku, działa od 2010 r.

Religia[edytuj]

Parafia rzymskokatolicka św. Jana Chrzciciela w Bogdańcu

Sport i rekreacja[edytuj]

  • Gminny Klub Piłkarski Bogdaniec
  • Uczniowski Klub Sportowy „Bogdanka” przy Zespole Szkół w Bogdańcu
  • Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej Ognisko „Zbyszko w Bogdańcu”, istnieje od 2004 r.

Gospodarka[edytuj]

W 2013 r. liczba zarejestrowanych podmiotów gospodarczych wyniosła 177, z czego 117 to osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą oraz 60 osób prawnych lub jednostek niemających osobowości prawnej (w tym 22 spółki handlowe i 13 spółek cywilnych)[11]:

Dział Ilość
rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo 13
przemysł i budownictwo 44
pozostała działalność 120

Infrastruktura[edytuj]

Transport[edytuj]

Przez Bogdaniec przebiegają:

Na południe od wsi przebiega dwutorowa, niezelektryfikowana linia kolejowa relacji (Berlin) Kostrzyn nad Odrą – Gorzów Wlkp.– KrzyżPiłaTczew.

Opieka zdrowotna[edytuj]

  • Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej

Znane postaci[edytuj]

  • Heinz Karl Fanslau – urodzony w Bogdańcu; zbrodniarz hitlerowski, jeden z najwyższych funkcjonariuszy WVHA (Głównego Urzędu Gospodarczo-Administracyjnego SS) oraz SS-Brigadeführer

Przypisy[edytuj]

  1. Statistisch-topographische Beschreibung der gesammten Mark Brandenburg: Für Statistiker, Geschäftsmänner, bes. für Kameralisten. Die Neumark Brandenburg. T. 3. Berlin: Friedrich Maurer, 1809, s. 154.
  2. Topographische Uebersicht des Appellationsgerichts-Departements Frankfurt a/O: Zusammengestellt von Güthlein. Gustav Harnecker & Co., 1856, s. 68.
  3. Statistisches Landesamt Prussia: Die Gemeinden und Gutsbezirke des Preussischen Staates und ihre Bevölkerung: Nach den Urmaterialien der allgemeinen Volkszählung vom 1. december 1871 bearb. und zusammengestellt vom Königlichen Statistischen Bureau. T. II. Provinz Brandenburg. Berlin: Königl. Statistisches Bureau, 1873, s. 144.
  4. Deutsche Verwaltungsgeschichte. Kreis Landsberg/Warthe. [dostęp 2014-09-14].
  5. GenWiki. Dühringshof. [dostęp 2014-09-22].
  6. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Bogdaniec. , s. 10, 2014. Wójt Gminy Bogdaniec. 
  7. M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262
  8. Jerzy Zysnarski: Ostatnie dni miasta L., pierwsze dni miasta G.. [dostęp 2014-09-15].
  9. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo lubuskie. 31 marca 2016; 5 miesięcy temu. [dostęp 2014-09-15]. s. 3.
  10. Uchwała nr XXXIII/170/2006 Rady Gminy Bogdaniec z dnia 29 września 2006 roku w sprawie utworzenia Parku Kulturowego „Dolina Trzech Młynów”. . 
  11. Bank Danych Lokalnych. [dostęp 2014-09-14].

Bibliografia[edytuj]

  • Eugeniusz Cytlak. Dühringshof. „Wieści z Bogdańca”. 3/2010. Urząd Gminy Bogdaniec. 
  • Dühringshof (Bogdaniec) (niem.). [dostęp 2014-09-15].
  • Krzysztof Garbacz: Przewodnik po zabytkach województwa lubuskiego. Powiaty: gorzowski - słubicki - sulęciński - międzyrzecki – strzelecko-drezdenecki. T. III. Zielona Góra: Agencja Wydawnicza PDN, 2013, s. 38–39. ISBN 978-83-934885-7-5.
  • Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Bogdaniec. , 2014. Wójt Gminy Bogdaniec. 
  • Zabytki północnej części województwa lubuskiego. Jarosław Lewczuk, Bartłomiej Skaziński (red.). Gorzów Wlkp. – Zielona Góra: Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Zielonej Górze, 2004, s. 40. ISBN 83-921289-0-7.

Linki zewnętrzne[edytuj]