Bohdan de Nisau

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bohdan de Nisau
Zdzisław Zagozda
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 18 sierpnia 1896
Glinojeck
Data i miejsce śmierci 26 stycznia 1943
Woroneż
Zawód, zajęcie inżynier chemik
Małżeństwo Maria Vetulani
Dzieci Witold de Nisau

Bohdan Jan de Nisau ps. Zdzisław Zagozda (ur. 18 sierpnia 1896 w Glinojecku, zm. 26 stycznia 1943 w Woroneżu) – polski działacz socjalistyczny, komunistyczny i niepodległościowy, uczestnik II i III powstania śląskiego, organizator Związku Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej „Życie”, organizator i członek Zarządu Głównego Niezależnej Partii Chłopskiej, inżynier chemik, więzień stalinowski.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Początki działalności niepodległościowej i socjalistycznej[edytuj | edytuj kod]

Był synem Feliksa Józefa, kasjera, a przez pewien czas zastępcy dyrektora w cukrowni „Izabelin”, i Wandy Izabeli Ignacy z Mieczkowskich. Miał trzech braci, w tym Jerzego (starszego)[1] i Tadeusza, żołnierza I Brygady Legionów oraz powstańca śląskiego[2].

Bohdan de Nisau w 1914 ukończył Szkołę Handlową w Mławie i rozpoczął studia chemiczne na Uniwersytecie Warszawskim, których jednak nie ukończył[1]. Od 1914 był członkiem Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS) w Glinojecku i członkiem tajnej Polskiej Organizacji Wojskowej (POW) w obwodzie ciechanowskim. W 1918 został komendantem obwodu mławskiego POW[1]. W listopadzie 1918 brał udział w rozbrajaniu Niemców. Następnie kontynuował działalność w PPS jako odpowiedzialny za okręg ciechanowski[1]. Wiosną 1919 przeniósł się do Warszawy, gdzie rozpoczął działalność w Związku Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej (ZNMS), należąc do jego ścisłego kierownictwa[1].

Pobyt na Górnym Śląsku i konflikt z PPS[edytuj | edytuj kod]

Po ukończeniu kursu plebiscytowego w Warszawie, od kwietnia 1920 Bohdan de Nisau został skierowany przez Centralny Komitet Wykonawczy do prac plebiscytowych na Górnym Śląsku[1]. Jako funkcjonariusz Komitetu Plebiscytowego pracował z przerwami około roku na Górnym Śląsku. Należał tam jednocześnie do kierownictwa lokalnych struktur tajnej Polskiej Organizacji Wojskowej[1]. Prowadził szeroką działalność agitacyjno-kulturalną, zakładał kółka śpiewacze, oświatowe, zespoły amatorskie. Był redaktorem Gazety Robotniczej i współzałożycielem Uniwersytetu Robotniczego im. F Morawskiego[1].

Wziął udział w II powstaniu śląskim (1920)[1]. Bohdan de Nisau miał nadawać swojej działalności politycznej „kierunek wyraźnie klasowy”[1]. Wraz z grupą Związku Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej, przybyłej na Górny Śląsk (nazywaną „Grupą Królewiacką”), wszedł w konflikt ideologiczny z lokalnymi śląskimi działaczami PPS, m.in. z powodu współorganizowania komitetów Samoobrony Robotniczej, które były krytykowane za lewicową postawę i sympatie prokomunistyczne[1]. Centralny Komitet Wykonawczy PPS poparł członków PPS z Górnego Śląska[1]. Bohdan de Nisau w akcie niezgody z tą decyzją 18 września 1920 wystąpił z PPS[1]. Z polecenia Centralnego Komitetu Wykonawczego PPS miał opuścić teren Górnego Śląska.

Nie zerwał jednak jeszcze wtedy całkowicie stosunków z PPS. Wziął czynny udział w III powstaniu śląskim (1921). Był członkiem Grupy Wawelberg, grupy dywersyjnej powstałej z inspiracji dowództwa POW[1]. W dowodzonym przez niego pododdziale walczył m.in. Stanisław Dubois.

Działalność w polskim ruchu komunistycznym[edytuj | edytuj kod]

Po zakończeniu powstania powrócił do Warszawy[1]. W 1923 ożenił się z Marią Vetulani, działaczką niepodległościową i socjalistyczną. W następnym roku urodził się ich syn Witold (1924–1998), później inżynier.

W latach 1921–1922 Bohdan de Nisau był członkiem Koła Społeczno-Ekonomicznego przy Uniwersytecie Ludowym, kierowanego przez Jana Hempla, Bolesława Bieruta i Stanisława Tołwińskiego[1]. Od 1922 był członkiem Komitetu Wykonawczego Związku Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej. Po rozłamie w ZNMS był organizatorem powstałego w grudniu 1923, prokomunistycznego Związku Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej „Życie”, w którym był zastępcą przewodniczącego Komitetu Wykonawczego[1]. Również w 1923 wstąpił do Komunistycznej Partii Polski. W 1924 krótko pracował w Królewskiej Hucie, skąd powrócił do Warszawy[1], by poświęcić się wyłącznie działalności politycznej[3].

Wiosną 1925 przystąpił do Niezależnej Partii Chłopskiej (NPCh). Został instruktorem jej Zarządu Głównego i organizatorem partii na województwo (okręg) lubelskie[1]. Chłopi nazywali go „Denizo”, tak też podpisywał swoje wystąpienia publiczne[1]. Przyczynił się do zorganizowania najsilniejszego okręgu NPCh[1]. W listopadzie 1925 uczestniczył w Kongresie Robotniczo-Chłopskim w Warszawie[1]. W grudniu tegoż roku został członkiem Zarządu Głównego NPCh, który w następnym roku przemianował się na Komitet Centralny (KC). Na początku kwietnia 1926 wszedł w skład nowo utworzonego Wydziału Organizacyjnego NPCh. W lipcu i wrześniu 1926 zorganizował zjazdy wojewódzkie NPCh w Lublinie, którym przewodniczył[1]. Odpowiadał za rozwój organizacyjny partii w powiatach: janowskim, tomaszowskim, części powiatu lubartowskiego i puławskiego[1]. W grudniu 1926 przeszedł do pracy w Komitecie Centralnym partii. 2 lipca 1927 wydał odezwę Do kół i członków NPCh w Lubelszczyźnie…. Był również wydawcą i redaktorem odpowiedzialnym jednodniówki Sierp (która ukazała się 5 czerwca 1927). Po delegalizacji Niezależnej Partii Chłopskiej wstąpił w 1927 w Lublinie do PPS-Lewicy[1]. Od listopada 1926 do czerwca 1927 był jednym z pierwszych członków Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej[1].

Emigracja do ZSRR i uwięzienie[edytuj | edytuj kod]

Jesienią 1927 wyjechał do Związku Radzieckiego. Używał tam nazwiska Egon Bogdanowicz Sztern, i podjął pracę w Zakładach Chemicznych w Dzierżyńsku, a następnie od 1933 jako kierownik laboratorium chemicznego w Gorłówce[1]. Został aresztowany na początku 1934, oskarżony o trockizm i skazany w marcu 1934. Przebywał w obozie pracy. Zmarł w styczniu 1943.

Został zrehabilitowany przez Okręgowy Trybunał Wojskowy w Woroneżu 26 stycznia 1957, po XX Zjeździe Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego[1].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab Benon Dymek: Nisau Bohdan (1896−1943). W: Polski Słownik Biograficzny. T. XXIII. 1978, s. 133−134.
  2. Zarzycka 1989 ↓, s. 216.
  3. Maria Żychowska. Maria Vetulani de Nisau. „Rocznik Tarnowski”, s. 149–151, 1990. Tarnowskie Towarzystwo Kulturalne; Muzeum Okręgowe w Tarnowie. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Encyklopedia Powstań Śląskich. Opole: Wydawnictwo Instytutu Śląskiego, 1982.
  • Zyta Zarzycka: Polskie działania specjalne na Górnym Śląsku 1919–1921. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1989. ISBN 83-11-07583-2. OCLC 749852577.