Bolesław Gebert

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bolesław Gebert
Bolesław (Bill) Gebert.jpg
Data i miejsce urodzenia 22 lipca 1895
Tykocin
Data i miejsce śmierci 13 lutego 1986
Warszawa
Ambasador PRL w Turcji
Okres od 20 czerwca 1960
do 12 września 1967
Przynależność polityczna Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
Poprzednik Kazimierz Dorosz
Następca Stanisław Piotrowski
Odznaczenia
Order Sztandaru Pracy I klasy Order Sztandaru Pracy II klasy Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Medal 10-lecia Polski Ludowej Medal 40-lecia Polski Ludowej

Bolesław Konstanty Gebert, Bill Gebert (ur. 22 lipca 1895 we wsi Tatary zm. 13 lutego 1986 w Warszawie) – robotnik, dziennikarz, polski i amerykański działacz komunistyczny, współzałożyciel Komunistycznej Partii Stanów Zjednoczonych i organizacji polonijnych w USA, ambasador PRL w Turcji, agent wywiadu sowieckiego INO.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w rodzinie zubożałej szlachty, która po powstaniu styczniowym straciła ziemie i tytuł. W 1912 (trzeciej klasie szkoły podstawowej) za zniszczenie przez Bolesława szkolnego portretu cara rodzinie groziła zsyłka na Syberię. Do zsyłki nie doszło, ale postanowiono wyprawić „buntownika” z będących pod zaborami ziem polskich do USA[1]. Pracował jako górnik w kopalni Auchincloss. Od 1912 członek UMWA. W 1914 zorganizował Polski oddział Amerykańskiej Partii Socjalistycznej. W 1915 zorganizował w Wilkes-Barre pierwszą okręgową konferencję polskiej lewicy socjalistycznej w USA. 1916-1918 zatrudniony w fabryce samochodów Curtis w Buffalo. 1 września 1919 był jednym z założycieli Komunistycznej Partii Stanów Zjednoczonych. Wszedł do władz partii komunistycznej w Chicago i Pittsburghu. Był wydawcą polskich gazet socjalistycznych. Aresztowany w trakcie tzw. Palmer Raids nie został jednak deportowany. Powołany został do zarządu Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Stanów Zjednoczonych. Po deportacji Daniel Elbaum (1920 r.) został przedstawicielem the Polish Communist Federation.

W 1920 mieszkał w Detroit, gdzie wydawał trzy Polskie gazety: Głos Robotniczy, Trybuna Robotnicza i Głos Ludowy[2].

Wydajać tytuły prasowe jednocześnie został sekretarzem Polskiego biura Partii Komunistycznej był też Polskim delegatem na szósta Narodową Konwencje tej partii (odbyła się w Nowym Jorku w marcu 1929)[3].

Po utworzeniu Kongresu Związków Zawodowych (CIO), przyczynił się do zasilenia jego szeregów Polakami. W 1920 r., kiedy na ziemiach odrodzonej Polski trwała wojna polsko-bolszewicka, Gebert szerzył propagandę prosowiecką wśród robotników amerykańskich[4][5]. Organizował także akcje mające na celu torpedowanie finansowego wsparcia Polonii Amerykańskiej dla obrony Polski w wojnie 1920 r. (akcja przeciwko wykupywaniu w USA polskich obligacji rządowych). Od 1924 pracował na budowach w Detroit. Został zastępcą członka Biura Politycznego Komitetu Centralnego KP USA, a w 1932 r. delegatem KP USA na XII Plenum Kominternu w Moskwie.

Za działalność komunistyczną 12 maja 1934 władze amerykańskie zdecydowały o jego deportacji ze Stanów Zjednoczonych do Polski. Polskie MSZ odrzuciło jednak możliwość przyjęcia go na terytorium RP argumentując, że Gebert nigdy nie wystąpił o obywatelstwo polskie. W latach 1933–1938 publikował artykuły w biuletynie partyjnym KP USA pt. The Communist[6].

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Działalność Geberta wzmogła się z chwilą wybuchu II wojny światowej we wrześniu 1939 r., kiedy to aktywnie prezentował w USA sowiecki punkt widzenia. Występował jako gorący zwolennik sowieckiej inwazji na Polskę 17 września 1939 i wzywał do uznania skutków zawartego przez ZSRR i III Rzeszę Paktu Ribbentrop-Mołotow. Podczas wiecu, który odbył się w Detroit dwa dni po agresji (19 września 1939 r.), Gebert otwarcie agitował za poparciem dla ZSRR[5]. W 1940 został przewodniczącym stowarzyszenia Polonia Międzynarodowego Związku Robotniczego oraz Biura Polskiego KC KP USA.

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

W 1945 roku Gebert wydał w USA publikację pt. „New Poland” (pol. Nowa Polska), w której poparł nowe władze komunistyczne oraz działania Związku Radzieckiego[7]. W 1946 roku FBI kolejny raz zwróciło uwagę na działalność Geberta, który pełnił wówczas rolę sekretarza generalnego komunistycznej organizacji o nazwie Międzynarodowy Porządek Robotniczy. Rozwijał również działalność prosowieckiego Kongresu Słowiańskiego w USA. W 1947 r. Gebert wyjechał ze Stanów Zjednoczonych, odpływając do Polski na pokładzie liniowca „Stefan Batory[8].

Depesze Bolesława Geberta ujawniono w radzieckich raportach z 1944 roku rozszyfrowanych w ramach projektu Venona. Wynika z nich, że Gebert był agentem wywiadu ZSRR o pseudonimie Ataman, będącym ważnym źródłem dla oficera Ludowego Komisariatu Bezpieczeństwa Państwowego o pseudonimie Chan (Chan Selim)[9][10].

W latach 1949–1950 był sekretarzem Światowej Federacji Związków Zawodowych. W 1950 roku został przedstawicielem światowego ruchu związkowego przy ONZ i naczelnym redaktorem „Głosu Pracy”. W latach 1960–1967 był ambasadorem PRL w Turcji. W 1967 przeszedł na emeryturę.

Odznaczony m.in. Orderem Sztandaru Pracy I[11] i II klasy, Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (1946)[12], Złotym Krzyżem Zasługi, a także Medalami 10- i 40-lecia Polski Ludowej[13].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Dziadek Geberta był powstańcem styczniowym za co został zesłany na Sybir.

Ojciec, Konstanty, w czasie pierwszej wojny światowej był żołnierzem Legionów Polskich, służył w kompani reprezentacyjnej brał udział w obronie Warszawy[1] działaczem PSL Wyzwolenie za swoją działalność w 1923 r. był więziony. Uczestnik kampanii wrześniowej trafił do obozu w Kozielsku. W czasie wojny żołnierz Armii Krajowej[1].

Bracia: Piotr służył w armii carskiej w 1917 przeszedł na stronę rewolucji, wstąpił do Czerwonej Gwardii potem do Armii Czerwonej. W 1924 r. został wywieziony na Syberię gdzie zginął. Pozostali bracia: Mieczysław, Henryk i Aleksander byli członkami AK. Aleksander był aresztowany przez UB.

Drugą żoną Bolesława była polski prawnik, doktor habilitowany nauk prawnych, dziennikarka Krystyna Poznańska-Gebert (1916–1991), członek Związek Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej „Życie”, chorąży 3 Dywizji Piechoty Ludowego Wojska Polskiego, zaś po wojnie dziennikarka, publicystka i tłumaczka[14].

Miał córkę i dwóch synów. Konstanty jest dziennikarzem, publikującym również pod pseudonimem Dawid Warszawski.

Publikacje autorstwa B.K. Geberta[edytuj | edytuj kod]

Książki[edytuj | edytuj kod]

  • B. Gebert, W. Weinstone, Factionalism – the enemy of the auto workers, Communist Party of Michigan, Detroit 1938
  • B. Gebert, New Poland, Polonia Society of the International Workers Order, New York 1945, wstęp A. U. Pope.
  • B. Gebert, O jedność i czyn Polonji amerykańskiej, Wyd. Stowarzyszenie Polonii Międzynarodowego Związku Robotniczego (ang. Polonia Society of the International Workers Order), New York 1947[15].
  • B. Gebert, W obronie pokoju i jedności światowego ruchu zawodowego, Wyd. Centralna Rada Związków Zawodowych w Polsce, Warszawa 1949[16].
  • B. Gebert, Pierwsi Polacy w Stanach Zjednoczonych, Wyd. Towarzystwo Łączności z Wychodźstwem „Polonia”, Warszawa 1958.
  • B. Gebert, Five Hundred and Fifty Years of Diplomatic Relations Between Turkey and Poland, b.m.w. 1965[17].
  • B. Gebert, Polacy w amerykańskich związkach zawodowych. Notatki i wspomnienia, Kraków 1976.
  • B. Gebert, Postępowe tradycje Polonii amerykańskiej, Warszawa 1976[18].
  • B. Gebert, Z Tykocina za ocean, Wyd. Czytelnik, Warszawa 1982. (autobiografia)

Artykuły prasowe[edytuj | edytuj kod]

  • B. Gebert, „The St. Louis Strike and the Chicago Needle Trades Strikes”, The Communist, t. 12, nr 8 (sierpień 1933 r.), s. 800–809.
  • B. Gebert, „The Significance of the Party Anniversary to the Polish Workers in the USA”, The Communist, t. 12, nr 9 (wrzesień 1933 r.), s. 955–962.
  • B. Gebert, „Mass Struggles in the Chicago District and the Tasks of the Party”, The Communist, t. 12, nr 12 (grudzień 1933 r.), s. 1189–1200.
  • B. Gebert, „Trotskyism, Vanguard of the Counter-revolutionary Bourgeoisie”, The Communist, t. 13, nr 1 (styczeń 1934 r.), s. 62–71.
  • B. Gebert, „Check-Up on Control Tasks in the Chicago District”, The Communist, t. 13, nr 7 (lipiec 1934 r.), s. 711–717.
  • B. Gebert, „The Meaning of Engels’ Teachings for the American Working Class”, The Communist, t. 14, nr 8 (sierpień 1935 r.), s. 709–722.
  • B. Gebert, „The General Strike in Terre Haute”, The Communist, t. 14, nr 9 (wrzesień 1935 r.), s. 800–810.
  • B. Gebert, „Our Tasks in Developing Activity Within the Company Unions”, The Communist, t. 15, nr 1 (styczeń 1936 r.), s. 47–57.
  • B. Gebert, „The United Mine Workers Union Convention”, The Communist, t. 15, nr 3 (marzec 1936 r.), s. 211–219.
  • B. Gebert, „The Steel Workers Give Their Mandate for Organization”, The Communist, t. 15, nr 6 (czerwiec 1936 r.), s. 498–507.
  • B. Gebert, „Smashing Through Barriers to the Organization of the Steel Workers”, The Communist, t. 15, nr 8 (sierpień 1936 r.), s. 759–768.
  • B. Gebert, „The Convention of 400,000”, The Communist, t. 16, nr 10 (październik 1937 r.), s. 891–905.
  • B. Gebert, „The Steel Workers in Convention”, The Communist, t. 17, nr 2 (luty 1938 r.), s. 122–133.
  • B. Gebert, „The Coal Miners in Convention”, The Communist, t. 17, nr 3 (marzec 1938 r.), s. 272-281[19].

Film pt. New Poland nt. działalności Geberta[edytuj | edytuj kod]

W 2010 r. powstał film dokumentalny pt. New Poland w reż. Roberta Kaczmarka i Grzegorza Brauna, który porusza m.in. wątek działalności agenturalnej B. K. Geberta. Tytuł inspirowany jest broszurą polityczną wydaną przez niego w roku 1945 w USA pod tym samym tytułem[7].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Wspomnienie o Konstantym Gebercie, bpmonki.pl [dostęp 2017-11-07].
  2. Wayback Machine, 14 lipca 2010 [dostęp 2017-11-07] [zarchiwizowane z adresu 2010-07-14].
  3. Rosyjskie Narodowe Archiwum Państwowe dla Historii Sołeczno-Politycznej, fond 515, opis 1, delo 1600, list 11. Dostępne na mikrofilmie jako „Dokumenty Komunistycznej Partii USA w archiwum Kominternu”, IDC Publishers, reel 122.
  4. Tadeusz M. Płużański, Nazywam się Gebert. Bolesław Gebert, www.nczas.home.pl, dostęp od 5.1.2011 r.
  5. a b Jerzy Robert Nowak, Czerwone dynastie, Wyd. Maron, Warszawa b. r. wyd., s. 41–45.
  6. B.K. Gebert – Available Works.
  7. a b Bolesław Gebert 1945 ↓.
  8. Tamże.
  9. Sławomir Cenckiewicz, Oskar Lange po stronie Sowietów, „Rzeczpospolita” z dnia 16.12.2006 r.
  10. John Earl Haynes, Harvey Klehr, Venona: Decoding Soviet Espionage in America, Yale University Press, New Haven 1999.
  11. 19 lipca 1955 „za działalność rewolucyjną” M.P. z 1955 r. Nr 96, poz. 1290.
  12. M.P. z 1946 r. Nr 109, poz. 203.
  13. Kurier Polski”, nr 41 z 27 lutego 1986 r., s. 2 (nekrolog).
  14. Życie Warszawy”, nr 243 z 16 października 1991, s. 16 (nekrolog).
  15. Strona książki na Google Books.
  16. Tamże.
  17. Tamże.
  18. Informacja w bazie Biblioteki Narodowej.
  19. Wszystkie ww. artyk. są udostępnione w formie elektronicznej na stronie http://www.unz.org/Author/GebertBK.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]