Bolesław Kaźmirak

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy oficera. Zobacz też: inne osoby o tym imieniu i nazwisku.
Bolesław Kowalski
Bolesław Kaźmirak
Cień
Ilustracja
pułkownik pułkownik
Data i miejsce urodzenia 4 lipca 1924
Zakrzówek, Polska
Data i miejsce śmierci 18 sierpnia 1966
Warszawa, Polska
Przebieg służby
Lata służby 1942–1966
Siły zbrojne Orl.jpg Gwardia Ludowa
Orl.jpg Armia Ludowa
Palemka MO.svg Milicja Obywatelska
Orzeł LWP.jpg Ludowe Wojsko Polskie
Jednostki 1 Brygada AL im. Ziemi Lubelskiej
Stanowiska dowódca oddziału partyzanckiego
Główne wojny i bitwy II wojna światowa
Odznaczenia
Order Krzyża Grunwaldu III klasy Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Krzyż Walecznych (1943–1989) Krzyż Partyzancki Medal Zwycięstwa i Wolności 1945 Złoty Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny” Srebrny Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny” Brązowy Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny”
Grób Bolesława Kaźmiraka (Kowalskiego)

Bolesław Kowalski, właściwie Bolesław Kaźmirak[1], ps. „Cień” (ur. 4 lipca 1924 w Zakrzówku, zm. 18 sierpnia 1966 w Warszawie) – oficer Gwardii Ludowej i Armii Ludowej, pułkownik ludowego Wojska Polskiego. Odpowiedzialny za mordy na żołnierzach Armii Krajowej i ludności cywilnej i rabunki.

Młodość i działalność partyzancka[edytuj | edytuj kod]

W 1938 ukończył szkołę powszechną. W latach 1941–1942 uczęszczał do szkoły spółdzielczej w Zakrzówku. W kwietniu 1942 wstąpił do Polskiej Partii Robotniczej i Gwardii Ludowej. Był członkiem grupy wypadowej GL w Zakrzówku, a następnie komendantem placówki GL w tej miejscowości. Kierował i uczestniczył w licznych akcjach dywersyjno-bojowych. Latem 1943 wstąpił do oddziału partyzanckiego im. Józefa Bema, dowodzonego przez Fiodora Kowalowa „Albrechta”, operującego w północnej Lubelszczyźnie, w rejonie Lasów Parczewskich. Jesienią 1943 został przeniesiony do oddziału Władysława Skrzypka (ps. „Orzeł”, „Grzybowski”). 22 października 1943 wyróżnił się odwagą w bitwie z Niemcami pod Kochanami. W listopadzie 1943, w wyniku reorganizacji batalionu przeszedł do oddziału GL ppor. Edwarda Gronczewskiego „Przepiórki”, gdzie został zastępcą dowódcy.

18 lutego 1944 oddział „Cienia” napadł na Zakrzówek, gdzie obrabował wielu mieszkańców, m.in. z odzieży i obuwia[2].

27 lutego 1944 grupa „Cienia” napadła na majątek Józwów, mordując 2 żołnierzy Armii Krajowej: właściciela majątku inż. Wincentego Jankowskiego i zarządcę dóbr – Józefa Ubogorskiego; „cieniowcy” uprowadzili też i zastrzelili jednego z fornali, wcześniej doszczętnie rabując majątek[3].

Na początku marca 1944 „Cień” objął dowództwo kompanii szturmowej AL, wchodzącej w skład 1 Brygady AL im. Ziemi Lubelskiej. Na czele swego oddziału uczestniczył w licznych akcjach bojowych, a zwłaszcza w akcjach dywersyjnych przeprowadzanych na linii kolejowej Lublin-Rozwadów.

19 kwietnia 1944 oddział „Cienia”, obok oddziałów Edwarda Gronczewskiego „Przepiórki”, Andrzeja Flisa „Maksyma” i Zbigniewa Pietrzyka „Zbyszka” uczestniczył w pacyfikacji wsi Potok-Stany i Dąbrówka; zamordowano wówczas 16 mieszkańców tych wsi (13 z nich zabito w Puziowych Dołach), a wielu pobito[4].

22 kwietnia 1944 oddział „Cienia” uczestniczył w bitwie z jednostką Narodowych Sił Zbrojnych dowodzoną przez kpt. Zbigniewa Wyrwicza pod Marynopolem. Z militarnego punktu widzenia walka była nierozstrzygnięta, jednak po niej 17 członków oddziału „Cienia” zgłosiło się do zwolnienia ich do domu[5].

4 maja 1944 we wsi Owczarnia k. Opola Lubelskiego, „Cień” podstępnie zamordował dowódcę oddziału AK 3. kompanii 15. pułku piechoty AK por. Mieczysława Zielińskiego „Krysta”, „Moczara”, „Hektora”, a członkowie oddziału „Cienia” zamordowali 17 podkomendnych „Moczara”, a 13 ranili; „cieniowcy” obrabowali później zwłoki AK-owców[6]. Zbrodnię w Owczarni potępili partyzanci innych oddziałów Obwodu II Armii Ludowej oraz działacze Obwodu Lubelskiego Polskiej Partii Robotniczej (min. Wacława Marek ps. „Pola” i Aleksander Szymański ps. „Ali” – rzecznik współpracy z AK i BCh). Proponowali oni wykluczenie samodzielnego oddziału „Cienia” ze składu AL a jego samego postawić przed sądem i skazać za działalność bandycką. Ostatecznie nie doszło do tego a Kaźmirak otrzymał awans na porucznika. Owczarnię przez lata tłumaczono jako „samoobronę cieniowców przed atakiem AK”, po raz pierwszy prawdę ujawnił dopiero w marcu 1981 w liście do Trybuny Robotniczej płk Wincenty Heinrich, były partyzant Brygady Północnej Lubelszczyzny AL im. Jana Hołoda i Oddziału Specjalnego Obwodu II AL pod pseudonimem „Skiba”:

W kwietniu 1944 roku „Cień” wraz z oddziałem dokonał we wsi Owczarnia podstępnego mordu na czterdziestu kilku żołnierzach z AK, z oddziału dowodzonego przez por. „Moczara”. Miał to być odwet za mord pod Borowem[7]. Dziwnym zbiegiem okoliczności, mimo że czyn ten nie zyskał oficjalnego uznania w ówczesnym dowództwie Obwodu AL, ppor. „Cień” został w parę tygodni później awansowany do stopnia porucznika.

Stwierdzam z całą odpowiedzialnością, że czyn por. „Cienia” był potępiony nie tylko przez dowództwo mojego oddziału, ale i kierownictwo polityczne Lubelszczyzny w osobach ówczesnego sekretarza obwodu PPR tow. „Alego” (Szymańskiego) i sekretarza okręgu lubelskiego tow. „Polę” (Wacława Marek). Dowodem naszego stosunku do tego „wyczynu” niech będzie to, że w kwietniu 1944 r. wystąpiliśmy z wnioskiem do naszego kierownictwa o uznanie oddziału „Cienia” za oddział bandycki, rozbrojenie go i pozbawienie przynależności do AL[8].

Z 12 na 13 maja 1944 w rejonie wsi Boża Wola oddział „Cienia” stoczył walkę z oddziałem AK por. Stanisława Łokuciewskiego „Małego” i oddziałami NSZ por. Leona Cybulskiego „Znicza”, por. Kazimierza Boduszyńskiego „Emira” i por. Brunona Sychowskiego „Juhasa”. Komuniści, tracąc kilkunastu ludzi, wycofali się z Bożej Woli i spalili 13 związanych z AK gospodarstw, w których zginęło 4 chłopów. Następnego dnia „Cień” zamordował w Zakrzówku 5 żołnierzy AK: Michała Dudziaka z Majdanu Starowiejskiego, Józefa Gnata i Kazimierza Kaczmarka z Dębiny, Wincentego Jankowskiego i Józefa Obogorskiego z Józwowa, wsi stanowiącej bazę AK[9].

W czerwcu 1944 w Wandalinie zamordował 3 żołnierzy AK z oddziału Bolesława Frańczaka „Argila”: por. Eugeniusza Kotlarskiego „Jastrzębia” z Urzędowa oraz podchorążych Henryka Golińskiego i Władysława Jagiełło[10]. W tym samym miesiącu oddział „Cienia” ubezpieczał odlot z Lubelszczyzny do Moskwy delegacji Krajowej Rady Narodowej (KRN), w skład której wchodził m.in. naczelny dowódca AL gen. Michał Żymierski „Rola”.

2 lipca 1944 oddział „Cienia” wraz z oddziałem Józefa Chrzestnego „Pacyny” stoczył walkę z oddziałem AK Bolesława Frańczaka „Argila”; zginęło 13 żołnierzy AK i 6 AL-owców[11].

Działalność powojenna[edytuj | edytuj kod]

Po wojnie „Cień” służył początkowo w Milicji Obywatelskiej. Potem gen. Michał Rola-Żymierski przyjął go do Ludowego Wojska Polskiego pod warunkiem zmiany nazwiska („Cień” zmienił wtedy nazwisko z Kaźmirak na Kowalski). „Cień” dostał do dyspozycji 120-osobowy „oddział specjalny” i specjalne, pisemne pełnomocnictwa wystawione przez gen. Żymierskiego oraz ówczesnego przedstawiciela ZSRR przy PKWN gen. Nikołaja Bułganina (późniejszego premiera ZSRR). „Cieniowcy” prowadzili akcję pacyfikacyjną w okolicach Hrubieszowa; spowodowało to interwencję radzieckiego „doradcy” MBP ppłk. Nikołaszkina, który zakazał mu wszelkich akcji aresztowań i likwidacji na tym terenie bez jego zgody[12].

21 grudnia 1945 podczas libacji alkoholowej zastrzelił usiłujących go zatrzymać 2 funkcjonariuszy PUBP w Pruszkowie: Ryszarda Rawińskiego i Wacława Kwiatkowskiego[13]. Potem podkomendni „Cienia” z Batalionu Ochrony Sztabu Generalnego WP przypuścili szturm na PUBP w Pruszkowie, jednak wycofali się po stracie 1 zabitego. Kowalski został za to aresztowany przez organa Informacji Wojskowej, jednak nie został ukarany, a otrzymał skierowanie do szkoły oficerskiej WP w Rembertowie. Później został przeniesiony do Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego. W listopadzie 1947 został dowódcą pułku KBW w Krakowie. 1 stycznia 1948 został podpułkownikiem. Od 25 listopada 1948 do 19 czerwca 1950 studiował w Akademii Sztabu Generalnego im. gen. Karola Świerczewskiego. Następnie objął stanowisko szefa wydziału w sztabie KBW.

Został aresztowany w 1951 w związku z zabójstwami Żydów na Lubelszczyźnie, dokonanymi w 1944 przez oddział dawnego dowódcy „Cienia”, Edwarda Gronczewskiego „Przepiórki”. 19 czerwca 1953 został skazany na 3 lata więzienia za „Nielegalne posiadanie broni i nadużycie władzy”[14].

Po rehabilitacji w listopadzie 1954 podjął pracę w centrali Rolniczych Spółdzielni „Samopomoc Chłopska”, a następnie od sierpnia 1956 do sierpnia 1957 był kierownikiem domu wypoczynkowego Ministerstwa Rolnictwa w Ratnie. W 1957 powrócił do wojska jako „ofiara stalinowskich represji” i otrzymał przydział w Głównym Zarządzie Politycznym WP. 12 października 1963 został mianowany pułkownikiem, a 27 maja 1966 przeszedł do pracy w Głównym Inspektoracie Obrony Terytorialnej MON[15].

Zmarł 18 sierpnia 1966 w Warszawie.

Został pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Alei Zasłużonych (kwatera 25A-T-11)[16].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Bolesław Kowalski (Kaźmirak) miał dwie córki z dwiema żonami. Był znany ze swoich licznych romansów[17].

Awanse[edytuj | edytuj kod]

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Zmiany nazwiska dokonał w 1945.
  2. Marek Jan Chodakiewicz, Narodowe Siły Zbrojne..., s. 155.
  3. Marek Jan Chodakiewicz, Narodowe Siły Zbrojne..., s. 144.
  4. Marek Jan Chodakiewicz, Akcja Specjalna..., cz. 2, s. 61–62.
  5. Protokół przesłuchania z 17.09.51 r., Archiwum Akt Nowych, PG, t. 4/609, k. 12.
  6. W Lubelskim, „Biuletyn Informacyjny”, nr 21 z 25.05.44 r.
    Piotr Gontarczyk, PPR. Droga do władzy 1941-44, wyd. Fronda, Warszawa 2003, ​ISBN 83-911063-4-9​, zob. też Zabawa w „Popiół i Diament” – rozmowa z autorem książki.
  7. Leonard Zub-Zdanowicz ps. „Ząb” przedstawił się partyzantom oddziału GL im. Kilińskiego jako „przedstawiciel AK”, dopiero później ujawniając swoją przynależność do NSZ. Pierwsze wiadomości jakie dotarły do kierownictwa Obwodu II GL głosiły, że mordu dokonali nie NSZ-owcy tylko AK-owcy. W późniejszym czasie, chociaż ujawniony został rzeczywisty sprawca, w szeregach GL i AL zapanowała obawa przez oddziałami AK, które mogły się okazać w rzeczywistości oddziałami NSZ. W raportach do dowództwa AK, płk Jan Zientarski ps. „Mieczysław” (dowódca Okręgu Radom-Kielce AK) pisał, że partyzanci NSZ „W terenie podszywają się pod AK[...]”.
  8. dws.org.pl • Zobacz temat - Oddział AL Cienia Kowalskiego, www.dws.org.pl [dostęp 2018-10-15] (pol.).
  9. Ireneusz Caban, Oddziały partyzanckie AK 15 pp. „Wilków” (Lublin, 1994), s. 163; Marek Jan Chodakiewicz, Narodowe Siły Zbrojne..., s. 167–171; Marek Jan Chodakiewicz, Akcja Specjalna..., cz. 2, s. 63–64.
  10. Jerzy Ślaski, Żołnierze wyklęci, Warszawa 1996.
  11. Jerzy Ślaski, Żołnierze wyklęci, Warszawa 1996.
  12. Protokół przesłuchania Bolesława Kowalskiego z 18.06.1951 r., Archiwum Akt Nowych, PG, t. 4/609, k. 17-18.
  13. Z dokumentów Informacji Wojskowej wynika, że zastrzelił również matkę właściciela restauracji, Teofilę Olczak.
  14. Wyrok Wojskowego Sądu Rejonowego z 19.06.53 r., IPN, sygn. 01236/1387.
  15. Słownik Biograficzny..., T. III, s. 361–362.
  16. Juliusz Jerzy Malczewski: Cmentarz komunalny (dawny wojskowy) na Powązkach. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1975, s. 13.
  17. Wódka, kobiety i trupy. Psychopata z Armii Ludowej - naszahistoria.pl, naszahistoria.pl [dostęp 2018-10-15] (pol.).
  18. KAŹMIERAK (Kaźmirak) vel KOWALSKI Bolesław, www.dws-xip.pl [dostęp 2018-10-15] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Polski Słownik Biograficzny, t. XIV, Wrocław-Warszawa-Kraków 1968–1969.
  • Jerzy Ślaski, Żołnierze Wyklęci, Warszawa 1996.
  • Piotr Gontarczyk, Polska Partia Robotnicza – Droga do władzy 1941–1944, Warszawa 2003.