Boleszkowice (powiat myśliborski)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Boleszkowice
Herb
Herb Boleszkowic
Państwo  Polska
Województwo zachodniopomorskie
Powiat myśliborski
Gmina Boleszkowice
Wysokość 49 m n.p.m.
Liczba ludności (2011) 1405[1]
Strefa numeracyjna (+48) 95
Kod pocztowy 74-407
Tablice rejestracyjne ZMY
SIMC 0178896
Położenie na mapie gminy Boleszkowice
Mapa lokalizacyjna gminy Boleszkowice
Boleszkowice
Boleszkowice
Położenie na mapie powiatu myśliborskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu myśliborskiego
Boleszkowice
Boleszkowice
Położenie na mapie województwa zachodniopomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa zachodniopomorskiego
Boleszkowice
Boleszkowice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Boleszkowice
Boleszkowice
Ziemia52°43′29,81″N 14°34′08,51″E/52,724947 14,569031
Rynek w Boleszkowicach
Centrum Boleszkowic

Boleszkowice (niem. Fürstenfelde) – wieś (do 1972 r. miasto) w Polsce położona w województwie zachodniopomorskim, w powiecie myśliborskim, w gminie Boleszkowice.

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa gorzowskiego.

Miejscowość jest siedzibą gminy Boleszkowice.

Do końca XVII w. herbem miejscowości była pięciopłatkowa czerwona róża z zielonymi liśćmi na białym (srebrnym) polu. Od XVIII w. herbem jest czerwone drewniane koło od wozu z ośmioma szprychami, złotą obręczą i srebrnymi gwoździami na białym (srebrnym) polu.

Położenie[edytuj]

Wieś znajduje się 16 km na północ od Kostrzyna nad Odrą i 45 km na zachód od Gorzowa Wielkopolskiego.

Zgodnie z podziałem fizycznogeograficznym Polski według Kondrackiego teren na którym położone są Boleszkowice należy do prowincji Nizina Środkowoeuropejska, podprowincji Pojezierza Południowobałtyckiego, makroregionu Pojezierze Południowopomorskie oraz w końcowej klasyfikacji do mezoregionu Równina Gorzowska.

Typ i układ przestrzenny[edytuj]

We wsi zachował się średniowieczny układ urbanistyczny z czytelną siatką ulic i śródmiejskim placem (obecnie pl. Chrobrego) pełniącym przypuszczalnie pierwotnie funkcję rynku. W wyniku uwarunkowań historycznych miasto nigdy w pełni nie wykształciło się i nie obwarowało.

Toponimia[edytuj]

Pierwotna nazwa patronimiczna wzmiankowana została w 1252 jako Bolescouiz. Oznacza ona miejscowość zamieszkaną przez ludzi należących do Bolesława, Boleszka i można ją odtworzyć jako Bolescovici. Było to wówczas popularne imię, również wśród książąt słowiańskich. Niemiecka nazwa Fürstenfelde wywodzi się od Fürst, średnio-dolno-niemieckiego vorste „książę” oraz -feld, średnio-dolno-niemieckiego velt „pole”[2]. Owo „książęce pole” zdaje się być zatem wolnym tłumaczeniem nazwy słowiańskiej i stanowi być może odniesienie do księcia Bolesława Rogatki[3], do którego należała ziemia kiniecka do 1249

Polska nazwa Boleszkowice została utworzona po 1945 na wzór częstych nazw miejscowych z sufiksem –owice od nazwy osobowej Boleszek.

Nazwa na przestrzeni wieków: Bolescouiz 1252; Vurstennuelde 1323; Forstenfelde 1325; Furstenveld 1337; Vurstenuelde 1342; Worstenwelde 1373; Forstenfelde 1405, 1426; Fürstenfelde 1401, 1421, 1459, 1464, 1944; Fuerstenfelde 1883.

Środowisko przyrodnicze[edytuj]

Najbliższa okolica bezleśna, zwarte lasy rozciągają się na południe od Boleszkowic, rzeźba terenu urozmaicona. Pod względem stanu środowiska gmina Boleszkowice zakwalifikowana została do grupy A (bardzo dobry).

Rezerwat przyrody „Cisy Boleszkowickie” (Nadleśnictwo Dębno) – ok. 1 km na płd. od wsi; rezerwat florystyczny utworzony Zarządzeniem Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 27.06.1995[4], pow. ogólna 9,38 ha, pow. leśna 8,82 ha.

Historia[edytuj]

  • VIII-poł. X w. – w widłach Odry i dolnej Warty znajduje się odrębna jednostka terytorialna typu plemiennego, prawdopodobnie powiązana z plemieniem Lubuszan. Na północy od osadnictwa grupy cedyńskiej oddzielały ją puszcze mosińska (merica Massen) i smolnicka (merica Smolnitz). Mieszkańcy zajmowali się gospodarką rolniczo-hodowlaną.
  • 960–972 – książę Mieszko I opanowuje tereny nadodrzańskie, obejmujące obręb późniejszej kasztelani cedyńskiej, ziemię kiniecką i kostrzyńską[5]
  • 1005 (lub 1007) – Polska traci zwierzchność nad Pomorzem, w tym również nad terytorium w widłach Odry i dolnej Warty
  • X-XII w. – istnieje słowiańskie grodzisko na wyspie jeziora (około 300 m na płd.-zach. od centrum dzisiejszej wsi), zamykające przejście przez puszczę na szlaku z Pomorza do Ziemi Lubuskiej; formą nawiązywało do grodzisk pierścieniowatych; w zachodniej części wyspy, na 120-morgowym łęgu zwanym kiedyś Hausbruch (Zamkowy Łęg), mogła być zlokalizowana osada przygrodowa[6]
  • 1112-1116 – w wyniku wyprawy Bolesława Krzywoustego, Pomorze Zachodnie uznaje zwierzchność lenną Polski
  • Pocz. XIII w. – obszar na północ od linii Noteci-dolnej Warty i zachód od Gwdy w dorzeczu Myśli, Drawy, środkowej Iny, stanowi część składową Księstwa Pomorskiego; w niewyjaśnionych okolicznościach zostaje przejęty przez księcia wielkopolskiego Władysława Laskonogiego, a następnie jego bratanka, Władysława Odonica[7]
  • 1250 – margrabiowie brandenburscy z dynastii Askańczyków rozpoczynają ekspansję na wschód od Odry; z zajmowanych kolejno obszarów powstaje następnie Nowa Marchia
  • 07.03.1252 – pierwsza wzmianka pod nazwą Bolescouiz; układ biskupa lubuskiego Wilhelma I z arcybiskupem magdeburskim Wilbrandem w sprawie dziesięcin zawiera również rejestr posiadłości biskupa w postaci Żelewa (Seelow) i Wodynia (Wuhden) na zachód od Odry, miasteczka targowego Ośna razem z przyległościami oraz Górzycy i Boleszkowic (villis Zelou, Bodin, et civitate forensis Osna cum attinenciis, Goriza et Bolescouiz)[8][9][10]. Osada rolniczo-rycerska uzyskuje prawo targowe, działa też komora celna.
  • Ok. 1287 – margrabiowie brandenburscy linii starszej Otto IV i Konrad przejmują Boleszkowice od biskupa lubuskiego[11]
  • Około 1300 – na wzgórzu grodowym, zwanym do 1945 Kiliansburg, Kiliansberg (gród św. Kiliana; nazwa ta nie ma jednak metryki średniowiecznej[12][13]) powstaje umocnione domostwo,
  • 1320-1323 – po wygaśnięciu dynastii askańskiej, Nowa Marchia przejściowo przechodzi we władanie książąt pomorskich
  • 1323 – władzę w Nowej Marchii obejmują Wittelsbachowie
  • 23.04.1325 – wzmianka pod nazwą Forstenfelde; miasteczko jest lennem Michela von Sydow i Fryderyka von Sack - zakończono wtedy przy pośrednictwie rajców Chojny i Myśliborza spór miasta Mieszkowice z tymi panami Boleszkowic o łąki, pastwiska i pobieranie owsa puszczańskiego w lesie miejskim Mieszkowic (niezaprzeczalnie był to Las Boleszkowicki), w wyniku którego rozsądzono pobieranie przez von Sydowa i Sacka całej daniny w owsie, posiadanie ⅔ dochodów z tytułu kar sądowych, z wyrębu, a Mieszkowice ⅓; prawo do wypasu bydła i świń w lesie miały mieć obydwie strony[14].
  • 1337 – wzmianka w księdze ziemskiej margrabiego brandenburskiego Ludwika Starszego pod nazwą Furstenveld jako „oppidum” – nieobwarowane miasto bez przywileju miejskiego, lenno rodu von Uchtenhagen (bona illorum de Uchtenhagen cum oppido Furtsenveld), raczej nie jako ich główna siedziba, choć takie stwierdzenie jest dopuszczalne; zaliczone do ziemi trzcinieckiej[15]
  • 18.05.1342 – wzmianka pod nazwą Vurstenuelde; papież Klemens VI zleca biskupom wrocławskiemu i poznańskiemu zajęcie się przywróceniem biskupa lubuskiego Stefana II do dóbr już dawno zagarniętych mu przez poddanych margrabiego, w tym miasteczek Ośno i Boleszkowice (Osnam et Vurstenuelde opida)
  • 1 poł. XIV w. – wzniesiono kościół z kamieni granitowych; do dziś zachowały się fragmenty dolnej części wieży z ostrołukowym portalem
  • 14.05.1350 – legat papieski Gaufrield biskup Carpentras ponawia sentencję klątwy rzuconej przez biskupa lubuskiego Stefana II na margrabiego i jego wasali z rodów Wedel, Vockenrode, Lossow, Wulkow, Storckow, Uchtenhagen, którzy gwałtem zatrzymują mimo trzykrotnych napomnień Ośno i Boleszkowice (oppidum seu villa Osno et Vurstenuelde) położone w diecezji lubuskiej. Poleca też tamtejszym mieszczanom dochowywanie wierności biskupom i opłacanie należności[16].
  • 14.03.1354 – przy pośrednictwie Henryka, księcia głogowskiego, nowy biskup lubuski Henryk z Bancz (Bentsch) zawiera układ z margrabią Ludwikiem Rzymskim. Margrabia rezygnuje z Ośna i Boleszkowic, biorąc je w lenno od biskupa (Nos episcopus... nostro et ecclesie nomine contulimus iusto pheudi titulo opidum Drossen et villam Vurstenuelde nostre Lubuc dioecesis cum omni iure et dominio) i zachowując prawa do połowy dziesięcin oraz patronat nad kościołem parafialnym we Frankfurcie. W toku dalszych pertraktacji margrabia zobowiązał się wypłacać biskupowi 12 tys. grzywien srebra z dóbr nowomarchijskich położonych w diecezji lubuskiej, co poręczyli komtur i bracia zakonni z Chwarszczan. Układ ratyfikowano 17 czerwca 1354[17]
Właściciele Boleszkowic
Imię i nazwisko Lata
biskupi lubuscy przed 1252 - ok. 1287
margrabiowie brandenburscy ok. 1287 - 1354
Fryderyk von Sack (lenno) 1325
von Sydow (lenno, połowa Boleszkowic, wieś?) przed? 1325 - 1445
von Uchtenhagen (lenno, połowa Boleszkowic,
miasteczko?)
przed 1337 - po? 1410
biskupi lubuscy (ich lennikami są margrabiowie
brandenburscy)
1354 - ?
zakon krzyżacki (połowa Boleszkowic, wieś?) 1445 - 1452
von dem Böhne (połowa Boleszkowic, miasteczko?) po? 1410/przed? 1445 - 1452
zakon krzyżacki (całe Boleszkowice, wieś
i miasteczko)
1452 - 1454
Hans von Köckeritz 1454 - 1473
margrabiowie (elektorzy) brandenburscy,
państwo niemieckie
1473 (od 1540 w
domenie Chwarszczany) - 1945?
  • 1373 – w spisie lenn, zamków i lenn głównych wasali margrabiego, Boleszkowice (Furstenfelde) zaliczone są jako posiadłość Uchtenhagenów; niekiedy mylnie właściciele interpretowani są jako ród von Wedel z Krzywnicy[18][19]
  • 12.02.1401 – pierwsza wzmianka w źródłach pisanych o kościele – zgoda biskupa lubuskiego Jana na przejęcie wikarii w kościele parafialnym w Dargomyślu po śmierci plebana Adalberta (Wojciecha), przez wikarego Andrzeja Unkopa z kościoła parafialnego w Boleszkowicach w dekanacie kostrzyńskim[20]
  • 1402-1454/55 – ziemie Nowej Marchii pod rządami zakonu krzyżackiego
  • 1405 – w wykazie katedratikum diecezji lubuskiej znajdują się parafie w Boleszkowicach, Dargomyślu i Oborzanach[21]
  • 9.06.1410 - biskup lubuski Jan rozstrzyga spór swej kapituły z braćmi Hansem i Maciejem von Uchtenhagen o 20 łanów w Boleszkowicach w ten sposób, że kapituła ma prawo do 18 łanów z mandatu von Ostena, zaś Uchtenhagenowie do 2 łanów uprawianych przez Bernda Cromgala (Clogenagela?)[22]
  • 1420 – wójt krzyżacki Nowej Marchii, Sander von Marwitz, nadaje (potwierdza?) Michałowi von Sydow jako lenno dziedziczne połowę wsi Boleszkowice z 45 łanami, połowę Lasu Boleszkowickiego w granicach Boleszkowic, jak już jego przodkowie posiadali[22]
  • 1433 – podczas wojny polsko-krzyżackiej, okoliczne tereny zostają zdobyte i splądrowane przez Husytów
  • 1445 – po wygaśnięciu linii rodu von Sydow posiadającej Boleszkowice, zostają one wykupione przez zakon krzyżacki; powstaje folwark, z którego dochody finansują budowę krzyżackiego zamku w Kostrzynie; 18 łanów posiada rodzina Böhne (Bohne, Bone, prawdopodobnie spadkobiercy części Boleszkowic należącej wcześniej do Uchtenhagenów)
  • 1452 - burgrabia (zarządca; niem. Hauptmann) zamku kostrzyńskiego Hans von Köckeritz zakupuje od von dem Bonenów ich połowę Boleszkowic za kwotę 1700 reńskich guldenów[23]; w ten sposób całe Boleszkowice mają jednego właściciela - zakon krzyżacki
  • 7.04.1454 – po sprzedaży przez zakon krzyżacki Nowej Marchii elektorowi brandenburskiemu Fryderykowi II, powołując się na zgodę i wolę wielkiego mistrza, zatwierdza Hansowi von Köckeritz posiadanie zamku w Kostrzynie oraz odstępuje miasteczko Boleszkowice wraz z wsią, czynszami, rentami, przyległościami, wraz z rocznym dochodem w Mieszkowicach.
  • 5.01.1459 – Hans von Köckeritz ponownie otrzymuje miasteczko i wieś Boleszkowice w dożywocie, wraz z przysiółkiem (Kiliansburg), folwarkiem, czynszami, sądownictwem, wodami, pastwiskami, zwolnieniem od ciężarów i podatków[24]
  • 1473 – po śmierci Hansa von Köckeritz cała miejscowość wraz z zamkiem i folwarkiem staje się ponownie własnością elektorską
  • Pocz. XVI w. – zamek zostaje zburzony
  • 1535-1571 – za rządów Jana kostrzyńskiego Nowa Marchia staje się niezależnym państwem w ramach Świętego Cesarstwa Rzymskiego
  • 1536 – miasteczko (i kościół) zniszczone przez pożar, liczba ludności maleje o połowę; Boleszkowice uzyskują zwolnienie z podatków na 5 lat
  • 1538 – margrabia Jan kostrzyński oficjalnie wprowadza na terenie Nowej Marchii luteranizm jako religię obowiązującą
  • 1540 - Boleszkowice, ale bez majątku rycerskiego, dołączono do domeny elektorskiej w Chwarszczanach[25]
  • 1551 - wzmianka o sędziach (ławnikach) miejskich, celniku i ratuszu (a zatem pośrednio o radzie miejskiej)[26]
  • Koniec XVI - Boleszkowice to nadal mieścina (oppidulum), ale z prawem do urządzania końskich jarmarków, z ludnością zobowiązaną niczym chłopi do służb na majątkach szlacheckich i państwowych
  • 1618-1648 (wojna trzydziestoletnia) – duże spustoszenia w wyniku działań wojennych, spadek ludności o połowę
  • 1633 – miejscowość znacznie ucierpiała w wyniku działań regimentu konnego armii Colloredo; spłonął ratusz, kościół i 40 domostw
  • XVII/XVIII w. – założenie parku przy kościele
  • 1701 – powstanie Królestwa Prus
  • 1718 – pożar kościoła
  • Od 1730 – szybki rozwój gospodarki rolnej
  • 1736 – wielka powódź we wsiach nadodrzańskich
  • 1756-1763 (wojna siedmioletnia) – kolejne spustoszenie wsi
  • 25.08.1758 – prusko-rosyjska bitwa pod Sarbinowem
  • 1760 – pożar wywołany przez wojska rosyjskie strawił 47 domów wraz z obejściami oraz zniszczył wnętrze kościoła, wieżę zegarową i dzwonnicę
  • 2 poł. XVIII w. – rozpoczęto oddzielanie gruntów chłopskich od folwarcznych oraz dokonano uwłaszczenia chłopów w dobrach państwowych; rozwija się gospodarka rolno-folwarczna i rzemiosło; odbudowany zostaje kościół, ratusz, browar, gorzelnia, młyn; w miasteczku są dwie oberże
  • 1795 – władze Prus zakazują grzebania zmarłych wokół kościoła (pomimo to pochówków dokonywano tu do pocz. XIX w.); rajcowie miasta wyznaczyli miejsce na nowy cmentarz – piaszczyste wzgórze w płn. części Boleszkowic
  • Koniec XVIII / pocz. XIX w. – rozbiórka starego kościoła i budowa nowego
  • Pocz. XIX w. – Boleszkowice otrzymują ustrój miejski w ścisłym tego słowa znaczeniu oraz określone dobra ziemskie (119 łanów ziemi uprawnej, 1710 morgów łąk); w miasteczku rozwija się wyrób piwa (23 piwowarów), produkcja płótna lnianego (12 tkaczy; len pochodził z podmiejskich plantacji), cześć mieszkańców utrzymuje się z uprawy tytoniu; największym zakładem jest cegielnia; rozebrano większą część kościoła
  • 1806-1807 – Nowa Marchia pod okupacją wojsk napoleońskich; na mocy traktatu w Tylży w dniu 12.07.1807 wojska francuskie opuszczają terytorium państwa pruskiego z wyjątkiem niektórych ważniejszych twierdz, pod warunkiem spłaty bądź zabezpieczenia nałożonej na Prusy kontrybucji wojennej
  • 1807-1811 – reformy gospodarcze Steina- Hardenberga dotyczące zniesienia poddaństwa chłopów w Prusach
  • 1815-1818 – reformy administracyjne Prus zmieniają strukturę Nowej Marchii; miasteczko należy do powiatu Kostrzyn, w rejencji frankfurckiej, w prowincji brandenburskiej
  • 1823-1845 – budowa drogi bitej do Kostrzyna i Mieszkowic
  • 1830 – pożar
  • 1836 (1839) – w związku z likwidacją powiatu Kostrzyn[27], miasteczko przechodzi do powiatu Chojna, w rejencji frankfurckiej, w prowincji brandenburskiej
  • 1847 – miasto dotyka epidemia cholery
  • 1849 – pożar
  • Koniec 1 poł. XIX w.-1858 – nowi fundatorzy i mieszkańcy gruntownie przebudowują i rozbudowują kościół w stylu neogotyckim, częściowo wykorzystując kamień ze średniowiecznej budowli
  • 1850 – znaczny rozwój miasta (203 domy i 320 budynków gospodarczych), największym zakładem przemysłowym jest cegielnia
  • Poł. XIX w. – działa szkoła podstawowa
  • 1853 – powstaje droga bita na odcinku Mieszkowice – Boleszkowice – Kostrzyn
  • 1857 – zakończono budowę nowego kościoła, częściowo wykorzystując kamienie z poprzedniej budowli. Z wcześniejszego kościoła pozostała dolna część wieży.
  • 1865/70 – kościół otrzymał organy usytuowane na chórze
Fürstenfelde, ul. Chaussestraße (kartka pocztowa, ok. 1900)
  • 1871-1918 – Nowa Marchia w ramach zjednoczonej Drugiej Rzeszy Niemieckiej
  • 1877 – powstaje linia kolejowa na trasie Szczecin – Kostrzyn nad Odrą; dworzec kolejowy zbudowany na miejscu koszar
  • Koniec XIX w. – proces przechodzenia części ziemi z rąk wielkich posiadaczy do indywidualnych chłopów (tzw. kolonizacja wewnętrzna)
  • Pocz. XX w. – wybudowano kaplicę cmentarną (dom pogrzebowy)
  • 1910 – otwarto prywatną szkołę średnią
  • 1914-1918 (I wojna światowa) – upadek gospodarczy miasteczka
  • 1919–1939 – w Boleszkowicach działają: młyn motorowy, kuźnia, niewielki warsztat kowalsko-mechaniczny, piekarnia oraz cegielnia w okolicy miasta; usługi: apteka, poczta, 2 lekarzy, 2 dentystów, przedszkole; organizacje: straż pożarna, klub gimnastyczny oraz jeździecki; głównym źródłem utrzymania pozostaje rolnictwo (ok. 50% ludności); powierzchnia miasta 2400 ha, z tego użytki rolne i ogrody 1950 ha
  • 1925-1937 – zbudowano lokalną gazownię na gaz organiczny
  • 31.01.1945 – jednostki 2 armii pancernej (generała pułkownika S. Bogdanowa) oraz 5 armii uderzeniowej (generała N. Bierzanina) 1 Frontu Białoruskiego (marszałka G. Żukowa) nacierając w kierunku Czelina i Kostrzyna forsują Odrę, zdobywając przyczółki na zachodnim brzegu w rejonie Kienitz[28]
  • 2.02.1945 – mieszkańcy miasteczka, zaskoczeni pojawieniem się jednostek radzieckich, opuszczają domostwa[29]
  • 2-7.02.1945 – 1 korpus zmechanizowany pod dowództwem generała lejtnanta S. M. Kriwoszeina, wchodzący w skład 2 armii pancernej, wydzielone jednostki 5 armii uderzeniowej oraz 82 dywizja piechoty 61 armii prowadzą działania mające na celu oczyszczenie z oddziałów niemieckich terenów na wschodnim brzegu Odry w powiecie chojeńskim[30]
  • 4.02.1945 – zajęcie Boleszkowic przez 5 armię uderzeniową 1 Frontu Białoruskiego[31]; zniszczenia sięgają 15%[32]
  • V.1945 – początek napływu osadników; w większości są to rodziny żołnierzy 1 Armii WP z byłych wschodnich terenów polskich (w ok. 90% pochodzący ze wsi), następnie grupa z okolic Kielc, a także z Bieszczadów.
  • 07.05.1945 – powstaje zarząd miejski
  • 06.06.1945 – w mieście zarejestrowanych jest 47 Polaków i prawie tyle Niemców[33]; nadal funkcjonuje niemiecka nazwa Fürstenfelde, później pojawia się nazwa Bolesławice
  • 24.06.1945 – akcja wysiedlenia Niemców z Boleszkowic[29]
  • 14.07.1945 – burmistrzem Boleszkowic z nominacji zostaje Józef Latuszak, a dotychczasowy burmistrz Tomasz Kaźmierczak obejmuje stanowisko wiceburmistrza
  • 08.1945 – zaczęto wydawać gazetę „Osadnik Wojskowy”; powstała miejscowa organizacja PPS
  • 09.1945 – powstaje miejscowa organizacja PPR
  • 04.09.1945 – rozpoczyna działalność 4-oddziałowa szkoła podstawowa, mieszcząca się w jednej izbie w byłym ratuszu; pierwszym nauczycielem i kierownikiem szkoły został Aleksander Jagielnicki; jego następczynią wkrótce zostaje Helena Korzeniewska
  • 10.1945 – na pieczątce miejskiej figuruje już nazwa Boleszkowice
  • 14.10.1945 – na polecenie władz wojewódzkich zostaje zorganizowana Tymczasowa Rada Narodowa jako organ doradczy przy Zarządzie Miejskim[34]
  • XI.1945 – kościół jest obsługiwany przez księdza z Mieszkowic, a następnie włączony do parafii Nowy Dąb (Dębno)
  • 1945-1946 – powstaje posterunek MO, agencja pocztowa
  • 21.01.1946 – ukonstytuowała się Miejska Rada Narodowa[35]
  • 1946 – szkoła podstawowa zostaje przeniesiona do budynku mieszkalnego (obecnie nieistniejącego) przy ul. Świerczewskiego
  • 13.06.1946 – konsekracja kościoła
  • 1947 – uruchomienie młyna; powstaje zakład usług traktorowych dla rolnictwa
  • 1948 – powstaje Gminna Spółdzielnia, w następnych latach połączona z GS Dębno
  • 01.08.1948 – zostaje utworzona gmina miejska i wiejska Boleszkowice (9 gromad)
  • 16.01.1949 – powstaje biblioteka gminna
  • 5.10.1949 – oddanie do użytku obecnego budynku szkoły
  • 23.06.1950 – likwidacja Zarządu Miejskiego, powołanie Prezydium Miejskiej Rady Narodowej
  • 1.06.1951 – erygowanie parafii pw. św. Antoniego Padewskiego
  • 25.09.1954 – likwidacja gmin, pozostaje miasto Boleszkowice i utworzona zostaje Gromadzka Rada Narodowa w Namyślinie (7 gromad)
  • 1954 – do miasta przyłączono gromadę Wierutno
  • 1955 – zmiana biblioteki gminnej na miejską w związku z planowanym otwarciem biblioteki gminnej w Namyślinie
  • 11.05.1955 – założenie punktu felczerskiego
  • 10.06.1956 – Boleszkowice otrzymują połączenie autobusowe z powiatem
  • 1960 – otwarcie kina „Graniczne”
  • 1964 – wybudowanie zlewni mleka
  • 02.1964 – powołanie do życia Towarzystwa Przyjaciół Dzieci, kierownik Teresa Macyszyn
  • 1965 – wyasfaltowanie ulic
  • 1966 – wybudowanie sklepów spożywczych
  • 1967 – weszła w życie nowa reforma szkolna, wprowadzono tzw. „ośmioklasówkę”
  • 1968 – wybudowanie restauracji „Osadnik”
  • Koniec lat 60 XX w. – rozebranie pomnika poświęconego pamięci mieszkańców poległych na polach bitew w czasie I wojny światowej; wzniesiony z granitu szwedzkiego, uwieńczony krzyżem, hełmem i liśćmi laurowo-dębowymi, stał na centralnym placu
  • 1971 – założenie filii banku spółdzielczego
  • 01.01.1972 – uchwałą PRN w Dębnie Nr XII/42 z dnia 10.09.1971 z mocą obowiązującą od 01.01.1972 zniesiono miasto Boleszkowice, którego obszar włączony został do gromady Namyślin, powiat Chojna. W wyniku zniesienia miasta przeniesiono siedzibę GRN z Namyślina do wsi Boleszkowice zmieniając jednocześnie nazwę gromady. PPRN w Dębnie fakt likwidacji ustroju miejskiego w Boleszkowicach motywowało koniecznością poprawy sytuacji ekonomiczno-gospodarczej i prawnej rolników – mieszkańców Boleszkowic, którzy stanowili 86% ludności. Jednym z czynników uzasadniających projekt zniesienia miasta był brak możliwości aktywizacji i jego rozwoju z uwagi na nieistniejący przemysł. Na ten też temat w Boleszkowicach wcześniej przeprowadzone zostały konsultacje zarówno z mieszkańcami miasta, jak i z Miejską Radą Narodową. W wyniku tych rozmów MRN w Boleszkowicach zaopiniowała negatywnie wniosek PRN w Dębnie w sprawie zniesienia ustroju miejskiego, uzasadniając to tym, iż powyższe zmiany nie są zgodne z odczuciami mieszkańców. Niemniej mimo sprzeciwu mieszkańców i samej MRN zniesienie ustroju miejskiego w Boleszkowicach stało się faktem dokonanym. Ostatnia sesja MRN w Boleszkowicach odbyła się 05.11.1971.[36]
  • 1972 – zmeliorowanie pól
  • 1974 – założenie wodociągów wiejskich
  • 1975 – w wyniku reformy administracyjnej Boleszkowice jako gmina wiejska znajdują się w granicach województwa gorzowskiego
  • 1976 – wybudowanie Gminnego Ośrodka Zdrowia
  • 1978 – oddanie do użytku budynku Urzędu Gminy
  • 1979 – wybudowanie Osiedla 40-Lecia, remizy OSP, bloku mieszkalnego dla pracowników administracji
  • 1996 – likwidacja jednostki wojskowej
  • Od 1997 – w wyniku reformy administracyjnej Boleszkowice znajdują się w ramach województwa zachodniopomorskiego
  • 1997/98 – generalny remont wieży kościelnej (zdjęcie łupku), pokrycie blachą
  • 1999 – uruchomienie oczyszczalni ścieków (mechaniczno-biologiczna z neutralizacją biogenów) o przepustowości 225,0 m³/d
  • 01.09.1999 – rozpoczęło działalność gimnazjum
  • 14.05.2000 – odsłonięcie kamienia pamiątkowego poświęconego pionierom Boleszkowic
  • 2001 – założono i uruchomiono nowy zegar na wieży

Pierwsze władze po II wojnie światowej[edytuj]

Burmistrzowie

Lata Imię i nazwisko
1945 Tomasz Kaźmierczak
1945 Józef Latuszak
1945 Julian Korenko
1945-1946 Józef Kwiatkowski
1946-1947 Stanisław Dąbrowski
1947 Stanisław Skibiński
1947-1950 Bolesław Słodczyk

Przewodniczący Miejskiej Rady Narodowej

Lata Imię i nazwisko
1950 Kazimierz Żurawski
1951-1952 Franciszek Pawlaczyk
1952 Dariusz Dystel
1952-1954 Jan Łyskawa
1954-1957 Czesław Kudła
1957-? Eugeniusz Kozłowski

Wójtowie

Lata Imię i nazwisko
1945-1948 Marian Tomaszewski
1948-1950 Ludwik Wojciechowski
1950-1951 Stefan Jakubowski
1951-1952 Henryk Wajner
1952-1953 Julian Kopyłowski
1953-1954 Henryk Wajner

Ludność[edytuj]

Rok Ludność
1763 798
1780 881
1790 863
1801 1022
1857 1887
1875[37] 2246
1880 2198
1900 2062
1910 1850
1925 1752
1933 1637
1939 1530
15.07.1945 358
01.12.1945 615
1948 1070
1950 1127
1960 1445
1967 1543
1990 1417
2003 1315
2009 1387
2011 1405

Gospodarka[edytuj]

Miejscowość o charakterze rolniczym, najwięcej jest gospodarstw drobnych; uprawa zbóż, tj. pszenicy i jęczmienia, w drugiej kolejności pszenżyta i żyta. Użytki rolne są zagospodarowane w następujący sposób (2003):

Użytek rolny Liczba ha
Grunty orne 1852
Sady 29
Łąki 7
Pastwiska 85

Dominują gleby klasy IIIa-VI. Część gruntów odłogowana po likwidacji sieci Państwowych Gospodarstw Rolnych na pocz. lat 90 XX w. Brak większych zakładów przemysłowych. Kompleks kolejowy oraz młyn motorowy.

Organizacje i Instytucje[edytuj]

  • Urząd Gminy
  • Izba Pamięci Narodowej (w budynku Publicznego Gimnazjum)
  • Biblioteka Publiczno-Szkolna Gminy Boleszkowice – utworzona w 1946 jako punkt biblioteki w Dębnie, od 16.01.1949 Gminna Biblioteka Publiczna w Boleszkowicach, od 26.04.1996 jako Biblioteka Publiczno-Szkolną Gminy Boleszkowice; ponad 37 tys. woluminów
  • Gminny Ośrodek Kultury

Przy GOK funkcjonują zespoły:

    • Zespół śpiewaczy „Platerówki” – założony w 1980, pierwszym instruktorem była Jolanta Matusiak, obecnie Tadeusz Pencak, skład 15 osób. Najważniejsze osiągnięcia: laureat województwa gorzowskiego w przeglądzie PARA i nagroda wojewody w roku 1986, II miejsce w Ogólnopolskim Przeglądzie Zespołów Śpiewaczych i Chórów w Kielcach w roku 1987.
    • Kapela ludowa „Cisy” – założona w 1984 przez Edmunda Ziołę; najważniejsze osiągnięcia: laureat PARA na szczeblu wojewódzkim 1988, 1989, 1997, 1998, 1999, Międzynarodowych Spotkań Ziemia i Pieśń w Szprotawie 1997, Festiwalu Współczesnej Kultury Ludowej Wolin 1998, 2001, Wojewódzkiego przeglądu zespołów Folklorystycznych Lipiany 1999,2000, Wojewódzkich Spotkań Wykonawców Piosenki Kresowej „Kresowiana” 1997, 1999, 2001, pierwsze miejsce w Międzywojewódzkim Festiwalu Szparagowe żniwa Trzciel 2001, Nagroda Specjalna Wojewody Gorzowskiego za tytuł laureata PARA 1998, Wyróżnienie w III Międzynarodowym Festiwalu Muzyki Rodzinnej Tczew 2000.
    • Kapela ludowa „Małe Cisy” – założona w 2001, instruktor Edmund Zioła, skład 10 osób (uczniowie szkoły podstawowej i gimnazjum w Boleszkowicach); najważniejsze osiągnięcia: laureat VI Festiwalu Współczesnej Kultury Ludowej w Kamieniu Pomorskim, X Ogólnopolskich Spotkań Grup Śpiewaczych „Ziemia i Pieśń” w Szprotawie, Wojewódzkiego Przeglądu Folkloru w Lipianach, Międzywojewódzkiego Festiwalu Folkloru w Międzyrzeczu, Powiatowego Przeglądu Folkloru w Boleszkowicach.
    • Zespół taneczny „Kleks” – założony w 1999, instruktor Beata Stankiewicz. Wyróżnienia na Powiatowym Przeglądzie Grup Tanecznych w Dębnie PARA 2003 i regionalnym Festiwalu Kolęd i Pastorałek w Dębnie.
    • Grupa taneczna „Kama” – założona w 2001 przez uczennice, działa przy Publicznym Gimnazjum w Boleszkowicach, instruktor Renata Kędzia, skład 5 osób.
    • Zespół instrumentalno-wokalny „Kłams” – założony w 2003, skład 5 osób.
  • Zespół Dzielnicowych, podlega pod Komisariat Policji w Dębnie
  • Koło Gospodyń Wiejskich, założone w 1980
  • Ochotnicza straż pożarna, założona w 1946
  • Urząd Pocztowy
  • Ośrodek Zdrowia
  • Ośrodek Pomocy Społecznej
  • Polski Związek Wędkarski, założony w 1970
  • Związek Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych
  • Związek Koła Terenowego Sybiraków, założony w 08.1999
  • Ludowy Klub Sportowy „Chrobry” Boleszkowice – powstał w 1955 roku, barwy: granatowo-czerwone; trzy drużyny piłki nożnej: seniorzy, juniorzy i trampkarze (ok. 60 zawodników).

Edukacja[edytuj]

  • Szkoła Podstawowa, działa od 1945
  • Gimnazjum Publiczne, założone w 1999
  • Przedszkole Gminne, założone w 1948

Kontynuacja nauki w szkołach ponadgimnazjalnych może być realizowana w okolicznych gminach – Dębno, Mieszkowice, Kostrzyn nad Odrą.

Parafia[edytuj]

Pierwszą mszę św. kapłan polski odprawił w 11.1945 Wierni byli obsługiwani przez księdza z Mieszkowic. Kościół parafialny w Boleszkowicach został poświęcony 13.06.1946 i przekazany w administrację Salezjanom z Dębna. Oficjalnie parafię erygowano 01.06.1951 Do 1990 parafia w Boleszkowicach obsługiwała kościoły w Troszynie i Sitnie. Po ustanowieniu 26.08.1990 parafii w Troszynie przeszły one pod duszpasterską opiekę tamtejszych proboszczów.

Proboszczowie:

  • 1951-1959 – ks. Witold Golak
  • 1959-1966 – ks. K. Pietrzyk
  • 1966-1969 – ks. T. Malawski
  • 1969-1976 – ks. M. Brzozowski
  • 1976-1981 – ks. T. Trzeszczkowski
  • 1981-1987 – ks. M. Leśniak (budowa plebanii)
  • 1987-1988 – ks. M. Chojnacki
  • 1988-1997 – ks. S. Smuniewski (budowa plebanii, generalny remont dachu kościoła)
  • 1997-VI.1998 – ks. F. Warniewski (remont kościoła – wykonano posadzkę pomiędzy ławkami i pod chórem)
  • Od VI.1998 – ks. Jan Terlikowski.

Atrakcje turystyczne[edytuj]

Kościół św. Antoniego Padewskiego
Cmentarz Żydowski
Boleszkowice cmentarz zydowski 1.jpg
Boleszkowice cmentarz zydowski 2.jpg
  • Kościół parafialny pw. św. Antoniego Padewskiego – budowa zakończona w 1858; neogotycki kościół orientowany na rzucie krzyża łacińskiego, z 5-boczną apsydą i transeptem. Z pierwotnej części gotyckiej zachowały się partie murów ściany zachodniej i jej portal. Elewacje ozdobione są ostrołukowymi blendami oraz położonymi centralnie oknami z maswerkami. Wieża bogato ozdobna, hełm wieloboczny (podczas remontu 1997-1998 zdjęto łupek i pokryto blachą), zegar z 2001. Trzy żeliwne dzwony bez napisów z początku XX wieku. Wnętrza: drewniany, polichromowany ołtarz (z czasów napoleońskich), prospekt organowy, empory; pozostały wystrój z lat 1975/78; na prawej ścianie płd. tablica marmurowa z historią kościoła i fundatorami. W latach 1865-1870 kościół otrzymał organy usytuowane na chórze, następnie modernizowane i przebudowane. Wpisany do rejestru zabytków pod nr 488[38].
  • kaplica cmentarna – niewielki obiekt murowany wzniesiony na początku XX w.
  • cmentarz poewangelicki – zlokalizowany na płn. od Boleszkowic, przy drodze do Sitna; nieczynny
  • cmentarz żydowski
  • pomnik – poświęcony osadnikom przybyłym do Boleszkowic po 1945
  • młyn motorowy – murowany obiekt wzniesiony w latach 30 XX w.
  • relikty tradycyjnego budownictwa szachulcowego (ryglowego) – zachowane w formie szczątkowej, m.in. przy ul. Świerczewskiego 3, ul. Poznańskiej 12, ul. Wąskiej 2, Poniatowskiego 5
  • zespół budynków stacyjnych z przełomu XIX/XX w.
  • kopiec ziemny w miejscu zamku – po zamku nie zachowały się żadne ślady, miejsce to wskazuje jedynie niewielki kopiec w polu, z dala od głównych dróg dojazdowych

Przypisy

  1. Wieś Boleszkowice w liczbach. , 21-07-2016. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. 
  2. Nazwy miejscowe Polski: historia – pochodzenie – zmiany. Kazimierz Rymut (red.). T. I. Kraków: Wydawnictwo Instytutu Języka Polskiego PAN, 1996, s. 271. ISBN 83-85579-29-X.
  3. Edward Rymar: Studia i materiały z dziejów Nowej Marchii i Gorzowa: szkice historyczne. Gorzów Wlkp.: 1999, s. 62. ISBN 83-909122-1-X.
  4. Monitor Polski Nr 33, poz. 390.
  5. Zbigniew Wielgosz: Pogranicze wielkopolsko-zachodniopomorskie we wczesnym średniowieczu: krajobraz naturalny i struktury osadnicze. Poznań: Instytut Historii UAM, 2006, s. 109. ISBN 83-89407-17-5.
  6. Karty z dziejów Dębna. Dębno: PPH „Zapol” Dmochowski Sobczyk, 2005, s. 20. ISBN 83-60140-35-9.
  7. Edward Rymar: Studia i materiały z dziejów Nowej Marchii i Gorzowa: szkice historyczne. Gorzów Wlkp.: Towarzystwo Przyjaciół Archiwum i Pamiątek Przeszłości, 1999, s. 8-9. ISBN 83-909122-1-X.
  8. Adolph Friedrich Johann Riedel: Codex diplomaticus Brandenburgensis: Sammlung der Urkunden, Chroniken und sonstigen Quellenschriften für die Geschichte der Mark Brandenburg und ihrer Regenten. T. XX. F.H. Morin, 1861, s. 183-184.
  9. Edward Rymar: Studia i materiały z dziejów Nowej Marchii i Gorzowa: szkice historyczne. Gorzów Wlkp.: 1999, s. 48. ISBN 83-909122-1-X.
  10. Niektórzy historycy odczytują miejscowość jako Golescouiz, identyfikując ją z Golicami.
  11. Edward Rymar: Studia i materiały z dziejów Nowej Marchii i Gorzowa: szkice historyczne. Gorzów Wlkp.: 1999, s. 63-65. ISBN 83-909122-1-X.
  12. Edward Rymar: Studia i materiały z dziejów Nowej Marchii i Gorzowa: szkice historyczne. Gorzów Wlkp.: 1999, s. 62 (przypis). ISBN 83-909122-1-X.
  13. Edward Rymar: Z dawnych dziejów przyodrzańskiej Nowej Marchii. Chojna: Stowarzyszenie Historyczno-Kulturalne "Terra Incognita", 2012, s. 95. ISBN 978-83-932245-1-7.
  14. Edward Rymar: Z dawnych dziejów przyodrzańskiej Nowej Marchii. Chojna: Stowarzyszenie Historyczno-Kulturalne "Terra Incognita", 2012, s. 103. ISBN 978-83-932245-1-7.
  15. Edward Rymar: Z dawnych dziejów przyodrzańskiej Nowej Marchii. Chojna: Stowarzyszenie Historyczno-Kulturalne "Terra Incognita", 2012, s. 102, 104. ISBN 978-83-932245-1-7.
  16. Edward Rymar: Studia i materiały z dziejów Nowej Marchii i Gorzowa: szkice historyczne. Gorzów Wlkp.: 1999, s. 61. ISBN 83-909122-1-X.
  17. Edward Rymar: Studia i materiały z dziejów Nowej Marchii i Gorzowa: szkice historyczne. Gorzów Wlkp.: 1999, s. 61-62. ISBN 83-909122-1-X.
  18. Edward Rymar: Z dawnych dziejów przyodrzańskiej Nowej Marchii. Chojna: Stowarzyszenie Historyczno-Kulturalne "Terra Incognita", 2012, s. 105-106. ISBN 978-83-932245-1-7.
  19. Märkische Forschungen. T. 10. Ernst & Korn, 1867, s. 354.
  20. Edward Rymar: Studia i materiały z dziejów Nowej Marchii i Gorzowa: szkice historyczne. Gorzów Wlkp.: 1999, s. 59. ISBN 83-909122-1-X.
  21. Edward Rymar: Studia i materiały z dziejów Nowej Marchii i Gorzowa: szkice historyczne. Gorzów Wlkp.: 1999, s. 57, 59. ISBN 83-909122-1-X.
  22. a b Edward Rymar: Z dawnych dziejów przyodrzańskiej Nowej Marchii. Chojna: Stowarzyszenie Historyczno-Kulturalne "Terra Incognita", 2012, s. 107. ISBN 978-83-932245-1-7.
  23. Edward Rymar: Z dawnych dziejów przyodrzańskiej Nowej Marchii. Chojna: Stowarzyszenie Historyczno-Kulturalne "Terra Incognita", 2012, s. 109. ISBN 978-83-932245-1-7.
  24. Edward Rymar: Z dawnych dziejów przyodrzańskiej Nowej Marchii. Chojna: Stowarzyszenie Historyczno-Kulturalne "Terra Incognita", 2012, s. 110. ISBN 978-83-932245-1-7.
  25. Edward Rymar: Z dawnych dziejów przyodrzańskiej Nowej Marchii. Chojna: Stowarzyszenie Historyczno-Kulturalne "Terra Incognita", 2012, s. 111. ISBN 978-83-932245-1-7.
  26. Tadeusz Białecki: Herby miast Pomorza Zachodniego. Szczecin: Wydawnictwo Polskie Pismo i Książka, 1991, s. 24. ISBN 8385360018, ISBN 9788385360018.
  27. Powiat kostrzyński rozwiązano w 1836, lecz na skutek protestów junkrów król Fryderyk Wilhelm III zawiesił rozporządzenie i dopiero w 1839 ostatecznie rozwiązał powiat, pozostawiając w Kostrzynie ekspozyturę Landratury w Chojnie, która stanowiła organ zwierzchni dla południowej części powiatu chojeńskiego. Kostrzyn nad Odrą. Dzieje dawne i nowe. Jerzy Marczewski (red.). Poznań: Instytut Zachodni, 1991, s. 252. ISBN 8385003584.
  28. Z Dziejów Ziemi Chojeńskiej. Tadeusz Białecki (red.). Szczecin: Instytut Zachodniopomorski, 1969, s. 155-156.
  29. a b Kreis Königsberg/Neumark. Erinnerungen an einen ostbrandenburgischen Landkreis. Berlin/Bonn: Westkreuz-Verlag GmbH, 1996, s. 196. ISBN 3-929592-13-4.
  30. Z Dziejów Ziemi Chojeńskiej. Tadeusz Białecki (red.). Szczecin: Instytut Zachodniopomorski, 1969, s. 158.
  31. Z Dziejów Ziemi Chojeńskiej. Tadeusz Białecki (red.). Szczecin: Instytut Zachodniopomorski, 1969, s. 499.
  32. Kazimierz Piwarski: Odbudowa ziem odzyskanych, 1945-1955. Instytut Zachodni, 1957, s. 216.
  33. Wstęp do inwentarza zespołu Zarząd Miejski i Miejska Rada Narodowa w Boleszkowicach 1945 – 1950.
  34. 14.10.1945 według: Wstęp do inwentarza zespołu Zarząd Miejski i Miejska Rada Narodowa w Boleszkowicach 1945 – 1950 oraz Archiwum Państwowe w Szczecinie.; 15.08.1945 według: Z Dziejów Ziemi Chojeńskiej, praca zbiorowa pod redakcją T.Białeckiego, Szczecin 1969, Instytut Zachodniopomorski, s. 490.
  35. 28.10.1946 według: Z Dziejów Ziemi Chojeńskiej, praca zbiorowa pod redakcją T.Białeckiego, Szczecin 1969, Instytut Zachodniopomorski, s. 491.
  36. Wstęp do inwentarza zespołu Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Boleszkowicach 1950 – 1971.
  37. Deutsche Verwaltungsgeschichte.
  38. Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Szczecinie.

Bibliografia[edytuj]

  1. Boleszkowice w Internecie – Serwis Gminy Boleszkowice.
  2. Kosacki J., Kucharski B., „Pomorze Zachodnie i Środkowe. Przewodnik”, Warszawa 2001, Sport i Turystyka MUZA SA, ISBN 83-7200-583-4
  3. Rymar E., Studia i materiały z dziejów Nowej Marchii i Gorzowa. Szkice historyczne, Gorzów Wlkp. 1999, Biblioteczka Nadwarciańskiego Rocznika Historyczno-Archiwalnego Nr 8, ISBN 83-909122-1-X, s. 55-65
  4. Tygodnik Katolicki Niedziela, edycja szczecińska 06/2003.
  5. Z dziejów Ziemi Chojeńskiej, praca zbiorowa pod red. T. Białeckiego, Szczecin 1969, Instytut Zachodniopomorski