Borcz
54°16′18″N 18°17′32″E/54,271667 18,292222| wieś | |
| |
| Państwo | |
|---|---|
| Województwo | |
| Powiat | |
| Gmina | |
| Liczba ludności (2022) |
651[2] |
| Strefa numeracyjna |
58 |
| Kod pocztowy |
83-312[3] |
| Tablice rejestracyjne |
GKA |
| SIMC |
0172385 |
Położenie na mapie gminy Somonino  | |
Położenie na mapie Polski  | |
Położenie na mapie województwa pomorskiego  | |
Położenie na mapie powiatu kartuskiego  | |
| 54°16′18″N 18°17′32″E/54,271667 18,292222[1]
| |
Borcz (dodatkowa nazwa w języku kaszub. Bórcz, niem. Bortsch) – wieś kaszubska w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie kartuskim, w gminie Somonino[4][5], przy drodze krajowej nr 20 Stargard - Szczecinek - Gdynia, na turystycznym szlaku Wzgórz Szymbarskich.
W latach 1975–1998 wieś administracyjnie należała do województwa gdańskiego.
Siedziba sołectwa Borcz, w skład którego wchodzą również: Borcz-Leśniczówka, Mały Dwór i Patoka.
W Borczu znajduje się dwór (obecnie przekształcony na hotel) z parkiem, a na północ od miejscowości położony jest rezerwat przyrody Jar Rzeki Raduni.
- W obszar wsi wchodzą
| Integralne części wsi Borcz[4][5] | ||
|---|---|---|
| SIMC | Nazwa | Rodzaj |
| 0172391 | Borcz-Leśniczówka | część wsi |
| 0172400 | Mały Dwór | część wsi |
Nazwa miejscowości
[edytuj | edytuj kod]Wieś pierwszy raz wzmiankowana w czasach książąt pomorskich, w 1241 r. w formie Borzce, którą to formę należy oddać w postaci Borzec, co uwzględniając zasady słowotwórcze oznacza 'mały bór'. Przejście formy Borzec do Borcz dokonało się pod wpływem niemieckim. Z kolei urzędowa nazwa niemiecka oddawała tę samą nazwę, tylko w swojej pisowni Bortsch.[6]
Historia miejscowości
[edytuj | edytuj kod]Wieś z pewnością istniała już w XIII wieku. Najprawdopodobniej została spustoszona i opuszczona (villa deserta) podczas wojny trzynastoletniej, bo nie wspomina jej inwentarz z lat 1570-1571. Pojawia się w inwentarzu z roku 1648 z właścicielami ziemskimi Jerzym Burskim i Stanisławem Pawłowskim. Pod koniec XVII wieku dobra borskie wraz z dobrami w Leźnie nabyli Przebendowscy[6].
Na koniec 1892 r. w Borczu mieszkało 195 osób, 165 Kaszubów (159 katolików i 6 ewangelików) oraz 30 Niemców ewangelików.[7]
Z kolei w roku 1913 było 275 mieszkańców. W majątku funkcjonowała parowa gorzelnia. Jego właścicielem był Gregor Hoene z Leźna, a zarządcą Oskar Arke.[8]
W czasie II wojny zarządcą majątku był pochodzący z rodziny gdańskich patrycjuszy z ul. Piwnej (Höhne Haus) Albert Höhne, wstawiający się u władz niemieckich za aresztowanymi i wytypowanymi do deportacji Polakami oraz otaczający ochroną miejsca kultu religijnego[9].
Zabytki
[edytuj | edytuj kod]Według rejestru zabytków NID[10] na listę zabytków wpisany jest -zespół dworski i folwarczny z XIX/XX w., nr rej.: 1047 z 20.07.1988:
- dwór, 1911
- park
- folwark: magazyn, 2 budynki inwentarskie i gorzelnia.
- Zespół dworski i folwarczny w Borczu
-
Gorzelnia -
Dwór w Borczu -
Budynek inwentarski -
Magazyn -
Budynek inwentarski
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]- Somonino, Egiertowo, Hopowo, Majdany, Szymbark, Żukowo
- inne miejscowości z prefiksem Borcz: Borczyn, Borczysko
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 8189.
- ↑ NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych [online], Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2022-10-06].
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 79 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
- ↑ a b Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
- ↑ a b GUS. Rejestr TERYT
- ↑ a b Breza Edward. Nazwy miejscowości powiatu kartuskiego. Kartuzy 2017. s.157
- ↑ Stefan Ramułt, Statystyka ludności kaszubskiej, Akademia Umiejȩtności, 1899, s. 77 [dostęp 2025-05-02].
- ↑ Adressbuch aller Länder der Erde, der Kaufleute, Fabrikanten, Gewerbetreibenden, Gutsbesitzer etc, Leuchs, 1894, s. 68 [dostęp 2025-05-02] (niem.).
- ↑ Ryszard Ciemiński: Album Kartuski. Gdańsk: Oficyna WydawniczaGraf, 1991, s. 41, 51. ISBN 83-85130-28-4.
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo pomorskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 30 września 2025, s. 44 [dostęp 2017-02-11].
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Borcz, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. I: Aa – Dereneczna, Warszawa 1880, s. 308.
- Borcz, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XV, cz. 1: Abablewo – Januszowo, Warszawa 1900, s. 200.
| Wsie | |
|---|---|
| Osada | |
| Części wsi | |
| Kolonie wsi | |
| Osada wsi | |
| Osada leśna wsi | |
| Nieoficjalna osada leśna |
