Borgiowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Borgiowie
Herb Borgiowie
Kraj Królestwo Hiszpanii
Królestwo Neapolu
Królestwo Walencji
Państwo Kościelne
Tytuły Papieże, kardynałowie
książęta Teano, Piombino, Urbino, Carinoli, Tricarico, Adrii, Venafro, Squillace, Gandii, Sessy, Nepi, Valentinois, Romanii, Nepi, Camerino, Palestrina, markizowie Llombai, Navarrés, hrabiowie Dyois, Alvito
Pochodzenie etniczne hiszpańskie

Niewiele było w historii nazwisk budzących tak wielką odrazę jak Borgiów. Współcześni i potomni uczynili z nich potworów zdolnych do wszelkich oszustw i łotrostw. Wylano na nich rzekę nie tyle atramentu, co żółci.

Roberto Gervaso, Borgiowie[1]

Byli to zbrodniarze uprzywilejowani, na wzór wielu książąt i panów swojego czasu. Trucizna i sztylet były ich najzwyklejszą zabawką; uprzątali z drogi każdego, ktokolwiek na niej stawał im w poprzek, a jeśli czyn szatański się udał, pusty w nich śmiech tylko budził.

Ferdinand Gregorovius, Lukrecja Borgia[2][3]

Borgiowie (hiszp. Borja, wł. Borgia) - wpływowy włoski ród hiszpańskiego pochodzenia, który osiągnął apogeum swoich wpływów za Odrodzenia, a którego potęgę stworzyli dwaj papieże Kalikst III i Aleksander VI. Zwłaszcza pontyfikat drugiego z nich jest oceniany bardzo negatywnie ze względu na przypisywane jego nieślubnym dzieciom zbrodnie, między innymi cudzołóstwo, kazirodztwo, symonię, nepotyzm malwersację majątku kościelnego, kupczenie beneficjami kościelnymi w celu zdobycia wymaganej prawem liczby głosów na konklawe, a także mordowanie i eksterminacja przeciwników politycznych za pomocą trucizny[4].

Z powodu żądzy władzy i zdobyczy terytorialnych w Romanii Borgiowie zaskarbili sobie wrogość Medyceuszy, Sforzów, Farnesów, Colonnów, Orsinich, a także głośnego florenckiego kaznodziei Savonaroli i innych wpływowych rodów czternastowiecznej Italii. Borgiowie byli również jednymi z największych wczesnorenesansowych mecenasów sztuki, wspierając między innymi Pinturicchia, Perino del Vagę, Bartolomeo Veneto i innych artystów tej epoki[5]

Dzieje rodu[edytuj]

Wczesna historia[edytuj]

Etymologia nazwiska Borja wywodzi się z położonego obok Saragossy miasteczka Borja, od którego członkowie rodu wzięli swoje nazwisko, co było wówczas dosyć częstą praktyką[6], chociaż istnieje również hipoteza aragońskiego pochodzenia Borgiów. Pierwsze przekazy tej rodzinie pochodzą z 1238 roku kiedy to król Aragonii i Majorki Jakub I Zdobywca wyparł z okolic Walencji muzułmanów, a wśród jego żołnierzy znajdowało się ośmiu Borgiów pochodzących z rodu zamieszkującego wcześniej te ziemie i to właśnie im powierzono zadanie podzielenia zdobytych terenów na lenna, na których miano osadzić zasłużonych ludzi króla[6]. Prawdopodobnie wówczas nadano Borgiom miasto Xàtivę i okoliczne ziemie, które przez wieki stanowiły najważniejsze lenno rodziny w Królestwie Walencji. Kilkadziesiąt lat później ród podzielił się na trzy gałęzie - Llançol de Borja, Cavanilles de Borja i Gil de Borja, których członkowie zawierali niekiedy między sobą małżeństwa[7]. Znacznie rzadziej pojawiającą się na kartach historii była linia Velletri de Borja, która wywodziła się od dalekiego kuzyna Kalista III i osiedliła się w leżącym nieopodal Rzymu Velletri, od którego też wzięła nazwę. Jej przedstawiciele byli na służbie papieskiej i nosił tytuł hrabiego. Najbardziej znanym z tej linii był kardynał Stefano Borgia (1731-1804), który zmarł w drodze do Paryża towarzysząc papieżowi na koronację Napoleona Bonapartego[8].

Kalikst III[edytuj]

Kalikst III
 Osobny artykuł: Kalikst III.

Twórcą potęgi Borgiów w Państwie Kościelnym był Alfons de Borja panujący jako Kalikst III w latach 1455-1458 chcąc wspomóc swoją rodzinę, zapewnić jej bogactwo i przy tym zdobyć poparcie dla swoich decyzji na konsystorzu, podobnie jak jego poprzednicy zaczął faworyzować swoją rodzinę i 20 lutego 1456 roku powołał na kardynałów dwóch swoich siostrzeńców: dwudziestoczteroletniego Ludwika Juana del Milà y Borja, którego mianował gubernatorem Zamku św. Anioła i prefektem Rzymu, oraz dwudziestopięcioletniego Rodryga Borgię>[9], którego wkrótce uczynił wicekanclerzem Kurii Rzymskiej[10]. Ponadto kreował kardynałami dwóch bratanków, którzy mieli zaledwie po dwadzieścia kilka lat[10]. Poza karierą kościelną, Kalikstowi III zależało również na zapewnieniu krewnym bytu na włoskiej arenie politycznej - i tak mianował brata kardynała Rodryga, Piotra Ludwika Borgię księciem Spoleto i markizem Civitavecchia, a także Kapitanem Generalnym Kościoła i dowódcą wojsk papieskich[11][12]. Papież we wspieraniu rodziny nie ograniczył się tylko do mężczyzn i używał swych krewnych do wzmacniania swojej pozycji i tak jeszcze będąc kardynałem wydał swoją siostrę Katarzynę za mąż za Jana del Mila, pana Massalavas, a także wystarał się o dyspensę na małżeństwo drugiej siostry Izabeli z ich kuzynem Jofrem de Borja.

Aleksander VI[edytuj]

 Osobny artykuł: Aleksander VI.

Apogeum wpływów Borgiów przypada na pontyfikat Rodryga Borgii, który jako papież Aleksander VI panując w latach 1492-1503 promował członków swojej rodziny na niespotykaną do tej pory skalę, szczególnie mocno wspierając czwórkę swoich dzieci ze związku z rzymską kurtyzaną Vannozzą Cattanei - Cezara (mianowanego księciem Valentinois), Jana (mianowanego księciem Gandii), Lukrecję i Jofrégo (mianowanego księciem Squillace)[13], trójkę swoich dzieci z nieznanych matek Izabelę], Girolamę, Jana i Rodryga, a także rzekomą córkę ze związku z kochanką Julią Farnese[14], Laurę[15][16][17][18].

Aleksander VI

Uważany za utalentowanego polityka i dyplomatę papież był ostro krytykowany za rozrzutność, symonię, utrzymywanie oficjalnej kochanki i nepotyzm, a także próby zdobycia bogactw i potęgi zarówno dla swoich dzieci, jak i dla papiestwa oraz częste wynoszenie krewnych do stanu szlacheckiego i nadmierne ich wzbogacanie. W czasie swojego pontyfikatu mianował aż siedmiu spokrewnionych ze sobą purpuratów, w tym swojego syna, siostrzeńców, kuzynów i innych krewnych[19]. Wyznaczył swego syna Jana na stanowisko Kapitana Generalnego Armii Papieskiej (czyniąc go tym samym odpowiedzialnym za bezpieczeństwo Państwa Kościelnego), a innego, Cesara, kardynałem. Wykorzystywał swoje dzieci do pieczętowania sojuszy z państwami włoskimi, Francją i Hiszpanią. I tak swoją córkę Lukrecję wydawał za mąż aż trzykrotnie, w zależności od sojuszy, na których utrzymaniu mu zależało.Ożenił również swego najmłodszego syna ze związku z Vanozzą, Jofré z siostrą Alfonsa Aragońskiego, Sanchą. Podczas konfliktu francusko-hiszpańskiego o Neapol ożenił swego syna Jana z hiszpańską arystokratką[20].

Papież Aleksander VI zmarł w Rzymie w 1503 roku na chorobę zakaźną identyfikowaną zazwyczaj jako malaria, chociaż wielu ówczesnych kronikarzy za przyczynę śmierci Ojca Świętego uznali truciznę[21]. Bezprzykładny nepotyzm, rozwiązłość i symonia otoczyły jego postać czarną legendą, mimo której dwóch z jego następców Sykstus V i Urban VIII uważali go za najbardziej wybitnego papieża od czasów świętego Piotra[22].

Cezar[edytuj]

 Osobny artykuł: Cesare Borgia.
Cezar Borgia

Zarówno edukacja jak i kariera jako duchownego Cezara zostały dokładnie zaplanowane przez jego ojca[23]. Był opisywany jako urodziwy mężczyzna posiadający zdolności militarne i polityczne[24][23]. Studiował prawo i sztuki wyzwolone na Uniwersytecie Perugiańskim, a teologię w Pizie. Ukończywszy edukację został mianowany przez ojca kardynałem. Borgia był podejrzewany o zamordowanie swego brata Jana, ale brak klarownych dowodów potwierdzających jego winę[25].. Śmierć Jana umożliwiła Cezarowi powrót do stanu świeckiego i zajęcie pozycji brata w planach papieża.[26]. Pomimo bycia kardynałem Cezar zrzekł się na ręce ojca święceń i purpury by zdobyć wladzę i zostać w miejsce brata kondotierem. Borgia poślubił wkrótce siostrę króla Nawarry Jana III, Charlottę d'Albret[27]. Cezar snuł plany zjednoczenia Włoch. Dążył do rozszerzenia posiadłości Państwa Kościelnego i stworzenia enklawy rządzonej wyłącznie przez ród Borgiów. Wysłany przez Aleksandra VI z misją podporządkowania miast Romanii w centralnej Italii, przeprowadził w okresie od listopada 1499 do maja 1501 dwie kampanie, w trakcie których podbił Imolę, Forli, Pesaro, Rimini i Faenzę. Po wygnaniu Pandolfo IV Malatesty w latach 1501-1503 tytułował się księciem Romanii. W lecie 1501 roku jego wojska opanowały Piombino i Sienę. Planował zajęcie Florencji, jednak na przeszkodzie stanęła interwencja króla francji Ludwika XII, który obawiał się wzrostu potęgi Cezara w środkowej Italii i nakazał mu wycofanie wojsk. Wówczas Cezar wszedł w sojusz z Ercole d’Este i dzięki temu sojuszowi w roku 1502 zdobył księstwa Urbino i Camerino, a jego kondotier w tym samym czasie podbił Arezzo należące do księstwa Florencji[28]. Po śmierci ojca w 1503 roku Cezar włączył się w wybór nowego papieża - potrzebował kandydata, który nie zagroziłby jego planom stworzenia własnego księstwa w środkowych Włoszech. Jego kandydat został papieżem jako Pius III, ale zmarł w miesiąc po konklawe[29]. Został zmuszony do wsparcia wrogiego Borgiom Giuliana della Rovere, który obiecał, że będzie mógł zatrzymać wszystkie swoje tytuły i ziemię. Juliusz II zdradził go i doprowadził do jego upadku[30].

Cezar zginął w bitwie w 1507 roku[31].

Lukrecja[edytuj]

 Osobny artykuł: Lukrecja Borgia.
Lukrecja Borgia

Lukrecja już jako dziecko była zaręczona z dwoma hiszpańskimi arystokratami[32], a jej rękę Aleksander VI traktował jako najlepsze zabezpieczenie swoich planów politycznych. Zostawszy papieżem unieważnił wcześniejsze postanowienia i tak pragnąc wzmocnić układ pokojowy z Mediolanem wydał trzynastoletnią Lukrecję za mąż za Giovanniego Sforzę[33], pana Pesaro i kuzyna władcy Mediolanu Lodovico il Moro, który w owym czasie był najpotężniejszym włoskim księciem; jednakże kiedy papież przestał potrzebować Sforzów[34] małżeństwo zostało anulowane w 1497 roku jako nigdy nie skonsumowane[35][36]. Wkrótce potem Lukrecja została uwikłana w skandal dotyczący jej rzekomego zwiazku z Hiszpanem Pedro Calderonem znanym jako Perotto[37][38]. Jego ciało zostało wyłowione z Tybru 14 lutego 1498 roku wraz ze zwłokami jednej z dam dworu Lukrecji. Prawdopodobnie Cezar zabił ich za romans, którym mógł zaszkodzić negocjacjom dotyczącym kolejnego mariażu. W tym czasie rozprzestrzeniały się plotki sugerujące, że urodzone wówczas dziecko, Jan Borgia znany również jako Infant Rzymski jest nieślubnym synem Lukrecji[39]. Drugim mężem Lukrecji został młody i bogaty Alfonsem Aragońskim, księciem Bisceglie i Salerno (nieślubny syn króla Neapolu Alfonsa II)[40], co pozwoliło Borgiom na zawarcie sojuszu z kolejnym potężnym rodem. Jednakże i ten związek nie trwał długo - pragnący wzmocnienia swoich relacji z Francją Cezar postanowił całkowicie zerwać z Neapolem. Alfons Aragoński znalazł się w wielkim niebezpieczeństwie. Pierwsza próba morderstwa zakończyła się co prawda niepowodzeniem, ale wkrótce książę został uduszony we własnym pałacu[41][42]. Lukrecja zawarła swoje trzecie i ostatnie małżeństwo z Alfonsem d'Este, przyszłym księciem Ferrary, Modeny i Reggio[40].[43]. Jej zdrowie zaczęło się pogarszać z kolejnymi ciążami, które miały ciężki przebieg i w kilku przypadkach kończyły się śmiercią dziecka. Zmarła 1519 roku w dziesięć dni po narodzinach i śmierci ostatniej córki Izabelli Marii.

Dzieje rodu od śmierci Aleksandra VI do dnia dzisiejszego[edytuj]

Święty Franciszek Borgiasz

Śmierć Aleksandra VI oznaczała dla Borgiów utratę władzy, części beneficjów i dochodów. Wkrótce potem na następnego papieża wybrany został zaprzysiężony wróg Borgiów Juliusz II, który odebrał rodowi wszystkie posiadłości we Włoszech, a jego jedynymi tytułami pozostały księstwo Gandii w Hiszpanii i Squillace w Neapolu.

W 1520 roku cesarz Karol V nadał tytuł Grandów Hiszpanii dwudziestu rodzinom szlacheckim, wśród których znajdowali się książęta Gandii[44].

Czwarty książę Gandii św. Franciszek de Borgia (1511-1572 urodził się jako syn Jana Borgii y Enriquez, trzeciego księcia Gandii i Joanny Aragońskiej, nieślubnej córki Alfonsa Aragońskiego, arcybiskupa Saragossy, który z kolei był nieślubnym synem Ferdynanda II Katolickiego[44]. W wieku szesnastu lat ożenił się z Eleanor de Castro Melo e Menezes, która urodziła mu ośmioro dzieci. Doznawszy przemiany religijnej w 1539 roku odsunął się od żony i skupił się na obowiązkach religijnych. Po śmierci śmierci ojca w 1543 roku został czwartym księciem Gandii. W 1546 zmarła jego żona, wtedy przepisał posiadłości i dobra na dzieci i wstąpił do nowo powstałego zakonu jezuitów. Do 1550 porzucił sprawy polityczne i zrzekł się wszystkich tytułów na rzecz najstarszego syna Ludwika Borgia-Aragon y de Castro-Melo i przyjął święcenia. Ze względu na jego pochodzenie i sławę oferowano mu kapelusz kardynalski, ale odmówił wybierając funkcję wędrownego kaznodziei. W 1556 roku został trzecim generałem zakonu jezuitów. Jego działalność religijna, oświatowa i polityczna przyniosła mu uznanie całego chrześcijańskiego świata. Zmarł 10 października 1572 w wieku sześćdziesięciu dwóch lat. Ostatni książę Gandii Ludwik Ignacy de Borgia Aragón y Centelles zmarł w 1740[44], a jego córka i dziedziczka Maria Anna w osiem lat później.

Znacznie wcześniej bo w 1607 roku wymarli książęta Squillace, a córka ostatniego z nich została wydana za mąż za syna czwartego księcia Gandii łącząc w ten sposób obie linie rodu sięgające Aleksandra VI.

W chwili obecnej istnieje tylko jedna linia rodu Borgia wywodząca się od Jana Borgii, której przedstawiciele mieszkają w Ekwadorze, Kolumbii, Meksyku i Chile[44], a z której wywodzi się były prezydent Ekwadoru Rodrigo Borja Cevallos.

Galeria[edytuj]

Borgiowie w kulturze[edytuj]

* Książę - książka Niccolò Machiavellego z 1513 roku,
* Borgiowie - powieść Aleksandra Dumasa (ojca) z 1802 roku,
* Lucrezia Borgia - sztuka teatralna Wiktora Hugo z 1833 roku,
* Lucrezia Borgia - opera Gaetano Dionizettiego z 1833 roku,
* Borgia! - film Michela Zevaco z 1906 roku,
* The Banner of the Bull - powieść Rafaela Sabatiniego z 1915 roku,
* Don Juan - film z Alana Croslanda 1926 roku,
* Then and Now - powieść W. Somerseta Maughama z 1946 roku,
* Prince of Foxes -powieść Samuela Shellabargera z 1947 roku,
* The Borgia Testament - powieść Nigeli Balchina z 1948 roku,
* Prince of Foxes - film Henry'ego Kinga z 1949 roku,
* Bride of Vengeance - film Mitchella Leisena z 1949 roku,
* The Scarlet City - powieść Helli Haasse z 1952 roku,
* Madonna of the Seven Hills - powieść Jean Plaidy z 1958 roku,
* Light on Lucrezia - powieść Jean Plaidy z 1958 roku,
* Opowieści niemoralne - film Walerian Borowczyka z 1973 roku,
* Francesca - powieść Valentiny Luellen z 1977 roku
* City of God: A Novel of the Borgias - powieść Ceceli Holland z 1979 roku,
* The Antipope - powieść Roberta Rankina z 1981 roku,
* The Borgias - miniserial BBC Two z 1981 roku,
* A Matter of Taste - powieść Freda Saberhagena z 1990 roku,
* Cantarella - manga You Higuri wydawana w latach 20012010,
* Rodzina Borgiów – powieść Mario Puzo z 2001 roku,
*
Mirror Mirror - powieść Gregorego Maguire z 2003 roku,
*
The Borgia Bride - powieść Jeanne Kalogridis z 2005 roku,
*
Queen of the Slayers - powieść Nancy Holder z 2005 roku,
*
Cesare - manga Fuyumi Sōryō wydawana od 2005 roku,
*
Predator: Concrete Jungle - gra wideo Eurocomu z 2005 roku,
*
The Medici Seal - powieść Theresy Breslin z 2006 roku,
*
Los Borgia - film Antonio Hernándeza z 2006 roku,
*
Konklawe - film Paula Donovana z 2006 roku,
*
Assassin’s Creed: Brotherhood - gra akcji Ubisoftu z 2010 roku,
*
Prawdziwa historia rodu Borgiów - serial Canal + z 2011 roku,
*
Borgia - komiks Alejandro Jodorowskiego i Milo Manary z 2011 roku,
*
Rodzina Borgiów - serial Showtime z 2011 roku

Przypisy

  1. Roberto Gervaso: Borgiowie, wyd. Książnica 2007, ISBN 8325000813.
  2. F. Gregorovius, Lukrecya Borgia według dokumentów i korespondencyj współczesnych, Warszawa 1877, str. 77.
  3. Adela Muñoz Páez: Historia trucizny. Od cykuty do polonu str. 91
  4. Adela Muñoz Páez: Historia trucizny. Od cykuty do polonu str. 79
  5. Borgiowie jako patroni sztuki
  6. a b G. J. Meyer: Borgiowie: historia nieznana str. 21
  7. Pochodzenie Borgiów] (es.)
  8. Stefano Borgia Catholic Encyclopedia
  9. Adela Muñoz Páez: Historia trucizny. Od cykuty do polonu str. 79-80
  10. a b John N. D. Kelly: Encyklopedia papieży. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1997, str. 343-344.
  11. Ludwik von Pastor:Historia papieży tom II
  12. G. J. Meyer: Borgiowie: historia nieznana str. 62
  13. Obecnie popularność zdobywa hipoteza czyniąca ojcem czwórki dzieci Vannozzy Cattanei siostrzeńca Aleksandra VI, Guiliena Ramona Lanzol y de Borja, a samą Vannozzę (jako Violante) wnuczką Katarzyny de Borja, siostry Kaliksta III. Po śmierci męża Vannozza miała przenieść się wraz z dziećmi do domu przyszłego papieża, który jako wysoki dostojnik papieski miał się zatroszczyć o ich wykształcenie i przyszły byt.
  14. G. J. Meyer: Borgiowie: historia nieznana str. 443
  15. The Last Popes of the Middle Ages'. 1447–1521. W: Philip Schaff: History of the Christian Church. T. VI: From Boniface VIII. to Martin Luther. A.D. 1294–1517. Christian Classics Ethereal Library. (ang.)
  16. John Burchard, Pope Alexander VI and his Court. Extracts from the Latin Diary of the Papal Master of Ceremonies, 1484–1506. Ed. F. L. Glaser, New York, 1921.
  17. Adela Muñoz Páez: Historia trucizny. Od cykuty do polonu str. 80
  18. G. J. Meyer: Borgiowie: historia nieznana str. 231
  19. Skandaliczna reputacja Papieża Aleksandra VI (ang.)
  20. G. J. Meyer: Borgiowie: historia nieznana str. 278-279
  21. Adela Muñoz Páez: Historia trucizny. Od cykuty do polonu str. 82-84
  22. M. Mallett: The Borgias, wyd. Granada 1981. str. 9.
  23. a b G. J. Meyer: Borgiowie: historia nieznana str. 279
  24. Francis Borgia (1510–1572). The Thames & Hudson Dictionary of the Italian Renaissance. London: Thames & Hudson. 2006.
  25. Maria Bellonci: Lukrecja Borgia jej życie i czasy str. 149-156
  26. John Najemy: Machiavelli and Cesare Borgia: A Reconsideration of Chapter 7 of The Prince. Tom 75. Review of politics. str. 539–556.
  27. Adela Muñoz Páez: Historia trucizny. Od cykuty do polonu str. 87
  28. J. A. Gierowski: Historia Włochstr. 197-198
  29. G.J. Meyer: Borgiowie: historia nieznana str. 409-410
  30. J. Meyer: Borgiowie: historia nieznana str. 413-419
  31. G.J. Meyer: Borgiowie: historia nieznana str.2423
  32. R. Gervaso, Borgiowie str. 71
  33. Adela Muñoz Páez: Historia trucizny. Od cykuty do polonu str. 84
  34. M. Bellonci, Lukrecja Borgia. Jej życie i czasy str. 137
  35. Lucrezia Borgia: A Biography. Rachel Erlanger, 1978
  36. M. Bellonci, Lukrecja Borgia. Jej życie i czasy str. 53.
  37. M. Bellonci, Lukrecja Borgia. Jej życie i czasy str. 167-168
  38. R. Gervaso, Borgiowie str. 128
  39. Sarah Bradford:Lucrezia Borgia: Life, Love and Death in Renaissance Italy, Penguin 2015. str. 67–68. ISBN 978-0143035954.
  40. a b Adela Muñoz Páez: Historia trucizny. Od cykuty do polonu str. 75
  41. R. Gervaso: Borgiowie str. 147-149
  42. M. Bellonci, Lukrecja Borgia. Jej życie i czasy str. 233-236
  43. "Borgia, Lucrezia (1480–1519)". The Penguin Biographical Dictionary of Women. London: Penguin. 1998.
  44. a b c d G. J. Meyer: Borgiowie: historia nieznana str. 84

Zobacz też[edytuj]

Bibliografia[edytuj]

  • Maria Bellonci: Lukrecja Borgia, jej życie i czasy, wyd. Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1989, ISBN 8306015568.
  • Roberto Gervaso: Borgiowie, wyd. Książnica 2007, ISBN 8325000813.
  • Eric Lacanau, Paolo Luca: Grzeszni papieże. Dolce vita na dworze watykańskim w średniowieczu i renesansie, wyd. Uraeus, Warszawa 1993, ISBN 8385732004.
  • G. J. Meyer: Borgiowie. Historia nieznana, wyd. Astra 2013, ISBN 9788389981622.
  • Adela Muñoz Páez: Historia trucizny. Od cykuty do polonu, wyd. Bellona 2015, ​ISBN 9788311139473​.
  • Alois Uhl: Dzieci papieży : życie rodzinne w Watykanie, wyd. Olimp Media, Warszawa 2009, ISBN 9788361513193.