Boris Sawinkow

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Boris Sawinkow
Борис Викторович Савинков
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 19 (31) stycznia 1879
Charków, gubernia charkowska, Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci 7 maja 1925
Moskwa, RFSRR, ZSRR
Aleksander Kiereński (drugi od prawej) i Borys Sawinkow (pośrodku) w otoczeniu kierownictwa ministerstwa wojny Rosji 1917.
Ławr Korniłow (głównodowodzący) i Borys Sawinkow (wiceminister wojny) 25.VIII.1917
List Borysa Sawinkowa do Józefa Piłsudskiego, datowany 29 XII 1921

Boris Wiktorowicz Sawinkow, ros. Борис Викторович Савинков (ur. 19 stycznia?/31 stycznia 1879 w Charkowie, zm. 7 maja 1925 w Moskwie) – rosyjski pisarz, polityk i zamachowiec.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Jako członek Organizacji Bojowej Partii Socjalistów Rewolucjonistów był odpowiedzialny za zamachy na carskich urzędników w 1904 i 1905 roku. W 1906 został za nie skazany na śmierć, jednak uciekł z Rosji.

Wrócił do Rosji po wybuchu w 1917 rewolucji lutowej i obaleniu caratu. W Rządzie Tymczasowym Rosji w roku 1917, po przejęciu teki premiera od Georgija Lwowa przez Aleksandra Kiereńskiego, wiceminister wojny, faktycznie kierujący ministerstwem.

Po przejęciu władzy przez bolszewików, w marcu 1918 r. utworzył Ludowy Związek Obrony Ojczyzny i Wolności, który - współfinansowany przez aliantów[1] - stawiał sobie za cel obalenie bolszewickiej Rady Komisarzy Ludowych. Miało do tego dojść drogą wywołania serii powstań zbrojnych w miastach Powołża i Rosji Centralnej, skoordynowanych z desantem brytyjskim i francuskim oraz z działaniami Korpusu Czechosłowackiego. Plan Sawinkowa nie powiódł się, powstania zbrojne wybuchły jedynie w Muromie, Rybińsku i Jarosławiu, a tylko w ostatnim z wymienionych miast wystąpienie antybolszewickie przybrało poważniejsze rozmiary - walki o miasto trwały dwa tygodnie i zakończyły się zwycięstwem czerwonych[2].

W czasie wojny polsko-bolszewickiej organizował struktury Rosyjskiej Armii Ludowej, która walczyła pod polskim dowództwem przeciwko Armii Czerwonej. Po wojnie osiadł w Warszawie. W tym czasie był najgroźniejszym przebywającym na emigracji przeciwnikiem bolszewików. Władze radzieckie zaczęły wywierać nacisk na rząd polski twierdząc, że tolerowanie działalności Sawinkowa na terenie Polski jest wyrazem poparcia dla polityki antyradzieckiej. W październiku 1921 roku został wydalony z Polski. Osiadł na Zachodzie, szukał związków z podziemiem antykomunistycznym w Rosji Sowieckiej i ZSRR.

Podstępem został zwabiony przez OGPU do ZSRR; miał tam stanąć na czele antybolszewickich sił i przejąć władzę. W styczniu 1924 zmarł przywódca Rosji Radzieckiej Włodzimierz Lenin. Sawinkow przewidział, że śmierć Lenina będzie oznaczać walkę o władzę, co osłabi czujność i siłę władz bolszewickich, jednak zamieszanie było krótkie. Przekroczył granicę sowiecką 15 sierpnia 1924 roku i natychmiast został aresztowany. Po procesie pokazowym został skazany na rozstrzelanie, karę zamieniono na dziesięć lat więzienia, gdzie napisał zbiór opowiadań satyrycznie ujmujących postaci białej emigracji.

7 maja 1925 roku, według oficjalnej wersji, popełnił samobójstwo. Według niektórych źródeł (np. Aleksandra Sołżenicyna w książce "Archipelag GUŁag") został zamordowany na Łubiance przez funkcjonariuszy OGPU.

W 2004 roku reżyser Karen Szachnazarow nakręcił film pt. Jeździec imieniem śmierć (Всадник по имени Смерть) na motywach książki Sawinkowa. Opowiadał o nim również odcinek Tajna sprawa serii Sensacje XX wieku.

Upamiętnienie w Polsce[edytuj | edytuj kod]

W 2017 imieniem Borysa Sawinkowa nazwano ulicę Dąbrowszczaków w dzielnicy Praga-Północ w Warszawie[3].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

  • Воспоминания террориста (1909), wyd. pol. Wspomnienia terrorysty (1991)
  • Конь бледный (1909)
  • То, чего не было (1912)
  • Конь вороной (1923), wyd. pol. Koń wrony (1991)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. J. D. Smele, The "Russian" Civil Wars 1916-1926. Ten Years That Shook the World, Hurst&Company, London 2015, ​ISBN 978-1-84904-721-0​, s. 76.
  2. Aleksiej Aleksiejew, Бомбить Ярославль!, „Коммерсантъ”, 30 czerwca 2018 [dostęp 2018-07-06].
  3. Zarządzenie Zastępcze Wojewody Mazowieckiego z dnia 9 listopada 2017 r. w sprawie nadania nazwy ulicy, „Dziennik Urzędowy Województwa Mazowieckiego”, Warszawa, dnia 10 listopada 2017 r., poz. 10134.

Bibliografia, linki[edytuj | edytuj kod]