Borowik żółtopory

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Borowik grubotrzonowy)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Borowik żółtopory
Borowik żółtopory: zdjęcie
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd borowikowce
Rodzina borowikowate
Rodzaj Caloboletus
Gatunek borowik żółtopory
Nazwa systematyczna
Caloboletus calopus (Pers.) Vizzini
Index Fungorum 146: 1 (2014)
Boletus calopus G4.jpg
Borowik grubotrzonowy: zgniecone rurki sinieją
Boletus calopus a1 (4).JPG

Borowik żółtopory (Caloboletus calopus (Pers.) Vizzini) – gatunek grzybów z rodziny borowikowatych (Boletaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji: Boletus, Boletaceae, Boletales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi (według Index Fungorum)[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w roku 1801 Persoon nadając mu nazwę Boletus calopus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w roku 2014 Alfredo Vizzini, przenosząc go do nowoutworzonego rodzaju Caloboletus[1]. Synonimy nazwy naukowej[2]:

  • Boletus calopus Pers., 1801
  • Boletus lapidum J.F. Gmel., 1792
  • Boletus olivaceus Schaeff., 1774
  • Caloboletus calopus var. ruforubraporus (Bertéa & Estadès) Blanco-Dios, 2015
  • Dictyopus calopus (Pers.) Quél., 1886
  • Dictyopus olivaceus (Schaeff.) Quél., 1886
  • Tubiporus calopus (Pers.) Maire, 1937

Alina Skirgiełło nadała w 1939 polską nazwę tego gatunku borowik grubotrzonowy, jednak Władysław Wojewoda w 2003 r. proponuje nazwę borowik żółtopory, uważając ją za bardziej właściwą. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten ma też inne nazwy: goryczak, wścieklak i grzyb grubotrzonowy gorzki[3]. Po przeniesieniu gatunku do rodzaju Caloboletus polska nazwa stała się niespójna z nazwą naukową.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Średnica 3-15 cm, u młodych okazów półkulisty, potem łukowaty. Brzeg długo podwinięty. Barwa jasnobrązowa lub szarooliwkowa. Powierzchnia zamszowa[4].

Rurki

Długie, przy trzonie wycięte zatokowato, na młodych okazach są cytrynowożółte, na starszych ciemniejsze – oliwkowe. Pory rurek okrągłe, drobne, po zgnieceniu sinieją[5].

Trzon

Wysokość 7-14 cm, grubość 2-4,5 cm. Mocny i gruby, początkowo beczułkowaty, potem staje się walcowaty lub maczugowaty. Górą żółty, dołem karminowoczerwony. Cały pokryty jest siateczką delikatnych linii. Pod kapeluszem jest ona biała, na środku czerwona, u dołu brązowa[4].

Miąższ

Kremowy, koło nasady trzonu różowawy. Po przecięciu zmienia kolor na niebieskozielony. W smaku gorzki, zapach słaby, kwaskowaty[5].

Wysyp zarodników

Ochrowooliwkowy. Zarodniki gładkie o średnicy 12-14 x 4-6 μm[6].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Występuje w Ameryce Północnej, Europie i Japonii[7]. W Europie Środkowej jest dość rzadki. Ostatnio jednak jego liczebność wzrosła, prawdopodobnie dzięki zmniejszeniu się ilości związków siarki w powietrzu. Występuje przeważnie w górskich świerczynach i lasach liściastych, na kwaśnych glebach, głównie pod świerkami, dębami i bukami. Owocniki pojawiają się latem i jesienią[8]. Występuje nierównomiernie; w niektórych okolicach jest rzadki, w innych pospolity. W Polsce występuje częściej na południu, szczególnie w niższych położeniach górskich[6].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb mikoryzowy[3]. Grzyb niejadalny, według niektórych uznawany za lekko trujący. Może spowodować poważne zaburzenia ze strony układu pokarmowego, pojawiające się po około 20 minutach po spożyciu i trwające do 2 dni[9].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Podobny jest tzw. borowik ponury (Suillellus luridus), ale ma rurki pomarańczowoczerwone i nie ma czerwonego trzonu. Podobnie ubarwione kapelusze mają tzw. borowik szatański (Rubroboletus satanas) i borowik korzeniasty (Boletus radicans)[4].

Przypisy

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2015-10-24].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2015-10-24].
  3. a b Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b c Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  5. a b Till R. Lohmeyer, Ute Kũnkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Warszawa: 2006. ISBN 978-1-40547-937-0.
  6. a b Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  7. Discover Life Maps. [dostęp 2014-08-01].
  8. Andreas Gminder: Atlas grzybów jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  9. zbiorowe: Leksykon grzybów. Firma Księgarska Jacek i Krzysztof Olesiejuk – Inwestycje, 2006. ISBN 3-89836-604-9.