Borowik oprószony

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Borowik oprószony
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Typ podstawczaki
Klasa pieczarniaki
Rząd borowikowce
Rodzina borowikowate
Rodzaj Xerocomellus
Gatunek Xerocomellus pruinatus
Nazwa systematyczna
Xerocomellus pruinatus (Fr. & Hök) Šutara
Czech Mycol. 60(1): 50 (2008)
Borowik oprószony: drugie zdjęcie
Uciśnięte rurki czerwienieją
Xerocomellus pruinatus P33 (6).JPG

Borowik oprószony (Xerocomellus pruinatus (Fr.) Šutara) – gatunek grzybów z rodziny borowikowatych (Boletaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Xerocomellus, Boletaceae, Boletales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozowali w roku 1835 Firies i Hök nadając mu nazwę Boletus pruinatus. W 1888 r. Quélet przeniósł go do rodzaju Xerocomus (podgrzybek). Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w roku 2008 Šutara, przenosząc go do rodzaju Xerocomellus[1].

Synonimy łacińskie[2]:

  • Boletellus pruinatus (Fr. & Hök) Klofac & Krisai 1992
  • Boletellus pruinatus f. luteocarnosus Klofac & Krisai 1992
  • Boletellus pruinatus (Fr. & Hök) Klofac & Krisai (1992) f. pruinatus
  • Boletellus pruinatus var. pascuus (Pers.) Klofac & Krisai 1992
  • Boletellus pruinatus (Fr. & Hök) Klofac & Krisai 1992 var. pruinatus
  • Boletus pascuus (Pers.) Krombh. 1846
  • Boletus pruinatus Fr. & Hök 1835
  • Boletus subtomentosus var. pascuus Pers. 1825
  • Versipellis pruinata (Fr. & Hök) Quél. 1886
  • Xerocomus pascuus (Pers.) E.-J. Gilbert 1931
  • Xerocomus pruinatus (Fr. & Hök) Quél. 1888
  • Xerocomus pruinatus (Fr. & Hök) Quél. 1888 var. pruinatus

Nazwę polską (borowik oprószony lub podgrzybek oprószony) podał Władysław Wojewoda w 2003, dawniej w polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był także jako grzyb oprószony[3]. W atlasach grzybów opisywany był też pod nazwą podgrzybek aksamitny[4]. Wszystkie te nazwy są jednak niespójne z obecną nazwą naukową; według Index Fungorum gatunek ten nie należy ani do rodzaju borowik, ani podgrzybek, lecz do nie posiadającego na razie polskiej nazwy rodzaju Xerocomellus.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Średnica 3-10 cm, kształt płasko-łukowaty lub poduchowaty. Skórka aksamitna, sucha i jednolicie ubarwiona na kolor czerwonobrązowy lub ciemnobrązowy. Uszkodzone miejsca zmieniają barwę na czerwonobrązową. Charakterystyczną cechą tego gatunku, różniącą go od innych podobnych jest to, że jego kapelusz na starość i podczas suchej pogody nie pęka na poletka[5][4].

Rurki

U młodych okazów bladoochrowe później bladożółte, uszkodzone sinieją. Pory początkowo białawe, później żółte lub żółtozielone[4].

Trzon

Wysokość 5-10 cm, grubość 1-2 cm, walcowaty, pełny i twardy. Skórka podłużnie włóknista, na żółtym tle z czerwonobrązowymi wybarwieniami, z wyjątkiem górnej części pod kapeluszem, gdzie zawsze jest żółty[4].

Miąższ

Żółty, soczysty i dość twardy, w trzonie włóknisty. Po uszkodzeniu nieco sinieje, smak owocowy, zapach przyjemny[4].

Cechy mikroskopowe

Wysyp zarodników brązowy. Zarodniki gładkie i grubościenne, o barwie brązowej lub oliwkowo-zielonej, nieco wrzecionowate, bez kropli w środku. Rozmiar: 11,5-14 × 4,5-5,5 µm. Podstawki z czterema sterygmami. Cystydy występujące na krawędzi porów są maczugowate lub wrzecionowate i dość liczne, cystydy na powierzchni rurek mają podobny kształt, ale są nieliczne[6]

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Rośnie w różnego typu lasach iglastych i liściastych. Owocniki pojawiają się od września do listopada, najobficiej po ochłodzeniu[4].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb jadalny, jednak często robaczywy, a podczas wilgotnej pogody szybko opanowywany przez pleśń[5].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

  • tzw. podgrzybek zajączek (Boletus subtomentosus) – ma oliwkowobrązowy kapelusz pękający na poletka[4].
  • tzw. podgrzybek żeberkowany (Boletus ferrugineus). Nie ma tak czerwonego trzonu, kapelusz ma jaśniejszy i podczas suchej pogody pękający na poletka[4].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-04-15].
  3. Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b c d e f g h Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  5. a b Till R. Lohmeyer, Ute Kũnkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Warszawa: 2006. ISBN 978-1-40547-937-0.
  6. Grzybland. Borowik oprószony. [dostęp 2015-04-12].