Borowik oprószony

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Borowik oprószony
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Typ podstawczaki
Klasa pieczarniaki
Rząd borowikowce
Rodzina borowikowate
Rodzaj Xerocomellus
Gatunek Xerocomellus pruinatus
Nazwa systematyczna
Xerocomellus pruinatus (Fr. & Hök) Šutara
Czech Mycol. 60(1): 50 (2008)
Borowik oprószony: drugie zdjęcie
Uciśnięte rurki czerwienieją
Xerocomellus pruinatus P33 (6).JPG

Borowik oprószony (Xerocomellus pruinatus (Fr.) Šutara) – gatunek grzybów z rodziny borowikowatych (Boletaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Xerocomellus, Boletaceae, Boletales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozowali w roku 1835 Firies i Hök nadając mu nazwę Boletus pruinatus. W 1888 r. Quélet przeniósł go do rodzaju Xerocomus (podgrzybek). Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w roku 2008 Šutara, przenosząc go do rodzaju Xerocomellus[1].

Synonimy łacińskie[2]:

  • Boletellus pruinatus (Fr. & Hök) Klofac & Krisai 1992
  • Boletellus pruinatus f. luteocarnosus Klofac & Krisai 1992
  • Boletellus pruinatus (Fr. & Hök) Klofac & Krisai (1992) f. pruinatus
  • Boletellus pruinatus var. pascuus (Pers.) Klofac & Krisai 1992
  • Boletellus pruinatus (Fr. & Hök) Klofac & Krisai 1992 var. pruinatus
  • Boletus pascuus (Pers.) Krombh. 1846
  • Boletus pruinatus Fr. & Hök 1835
  • Boletus subtomentosus var. pascuus Pers. 1825
  • Versipellis pruinata (Fr. & Hök) Quél. 1886
  • Xerocomus pascuus (Pers.) E.-J. Gilbert 1931
  • Xerocomus pruinatus (Fr. & Hök) Quél. 1888
  • Xerocomus pruinatus (Fr. & Hök) Quél. 1888 var. pruinatus

Nazwę polską (borowik oprószony lub podgrzybek oprószony) podał Władysław Wojewoda w 2003, dawniej w polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był także jako grzyb oprószony[3]. W atlasach grzybów opisywany był też pod nazwą podgrzybek aksamitny[4]. Wszystkie te nazwy są jednak niespójne z obecną nazwą naukową; według Index Fungorum gatunek ten nie należy ani do rodzaju borowik, ani podgrzybek, lecz do nie posiadającego na razie polskiej nazwy rodzaju Xerocomellus.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Średnica 3-10 cm, kształt płasko-łukowaty lub poduchowaty. Skórka aksamitna, sucha i jednolicie ubarwiona na kolor czerwonobrązowy lub ciemnobrązowy. Uszkodzone miejsca zmieniają barwę na czerwonobrązową. Charakterystyczną cechą tego gatunku, różniącą go od innych podobnych jest to, że jego kapelusz na starość i podczas suchej pogody nie pęka na poletka[5][4].

Rurki

U młodych okazów bladoochrowe później bladożółte, uszkodzone sinieją. Pory początkowo białawe, później żółte lub żółtozielone[4].

Trzon

Wysokość 5-10 cm, grubość 1-2 cm, walcowaty, pełny i twardy. Skórka podłużnie włóknista, na żółtym tle z czerwonobrązowymi wybarwieniami, z wyjątkiem górnej części pod kapeluszem, gdzie zawsze jest żółty[4].

Miąższ

Żółty, soczysty i dość twardy, w trzonie włóknisty. Po uszkodzeniu nieco sinieje, smak owocowy, zapach przyjemny[4].

Cechy mikroskopowe

Wysyp zarodników brązowy. Zarodniki gładkie i grubościenne, o barwie brązowej lub oliwkowo-zielonej, nieco wrzecionowate, bez kropli w środku. Rozmiar: 11,5-14 × 4,5-5,5 µm. Podstawki z czterema sterygmami. Cystydy występujące na krawędzi porów są maczugowate lub wrzecionowate i dość liczne, cystydy na powierzchni rurek mają podobny kształt, ale są nieliczne[6]

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Rośnie w różnego typu lasach iglastych i liściastych. Owocniki pojawiają się od września do listopada, najobficiej po ochłodzeniu[4].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb jadalny, jednak często robaczywy, a podczas wilgotnej pogody szybko opanowywany przez pleśń[5].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

  • tzw. podgrzybek zajączek (Boletus subtomentosus) – ma oliwkowobrązowy kapelusz pękający na poletka[4].
  • tzw. podgrzybek żeberkowany (Boletus ferrugineus). Nie ma tak czerwonego trzonu, kapelusz ma jaśniejszy i podczas suchej pogody pękający na poletka[4].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-04-15].
  3. Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b c d e f g h Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  5. a b Till R. Lohmeyer, Ute Kũnkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Warszawa: 2006. ISBN 978-1-40547-937-0.
  6. Grzybland. Borowik oprószony. [dostęp 2015-04-12].