Borowik ponury

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Borowik ponury
Borowik ponury: zdjęcie
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd borowikowce
Rodzina borowikowate
Rodzaj Suillellus
Gatunek borowik ponury
Nazwa systematyczna
Suillellus luridus (Schaeff.) Murrill
Mycologia 1(1): 17 (1909)
Charakterystyczna siateczka na trzonie i jego sinienie po uszkodzeniu
Rurki i trzon

Borowik ponury (Suillellus luridus (Schaeff.) Murrill) – gatunek grzybów z rodziny borowikowatych (Boletaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Boletus, Boletaceae, Boletales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w roku 1774 Schaeffer nadając mu nazwę Boletus luridus. W 1909 r. Murrill przeniósł go do rodzaju Suillellus jako Suillelus luridus i jest to obecnie nazwa uznana przez Index Fungorum[1]. Nazwę polską podał Franciszek Błoński w 1890. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też pod nazwami: świniak, grzyb ponury, grzyb świniak, podciecz, potecz[2].

Niektóre synonimy łacińskie[3]:

  • Boletus luridus Schaeff. 1774
  • Boletus luridus var. luridus Schaeff. 1774
  • Boletus luridus var. rubriceps (Maire) Dermek 1987
  • Boletus rubeolarius Bull. 1791
  • Boletus subvescus J.F. Gmel. 1792
  • Dictyopus luridus (Schaeff.) Quél. 1888
  • Leccinum luridum (Schaeff.) Gray, 1821
  • Leccinum rubeolarium (Sowerby) Gray 1821
  • Suillellus luridus (Schaeff.) Murrill 1909
  • Tubiporus luridus (Schaeff.) P. Karst. 1871

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

O średnicy 5-20 cm, początkowo półkulisty, potem płaskołukowaty lub poduchowaty. Powierzchnia gładka, czasami zamszowa, sucha, koloru od kremowego do brunatnooliwkowego. Skórka silnie zrośnięta z miąższem. Po przygnieceniu ciemnieje[4][5].

Rurki

Długie, przy trzonie wycięte zatokowato, oliwkowe. Pory drobne, początkowo żółte, na starszych okazach ciemnopomarańczowe, u bardzo starych oliwkowe. Po przekrojeniu sinieją[4].

Trzon

Wysokość 5-15 cm, u młodych okazów beczułkowaty, u starszych pałkowaty lub walcowaty. Kolor od żółtego do pomarańczowoczerwonawego, przy podstawie winnoczerwony. Charakterystyczną cechą jest występowanie na trzonie wyraźnej, ciemniejszej (rdzawoczerwonawej) siateczki o podłużnych oczkach[5].

Miąższ

Twardy, w kapeluszu, żółty, w dolnej części trzonu czerwonawy. Po przecięciu mocno sinieje. W smaku łagodny, zapach słaby[5].

Wysyp zarodników

Oliwkowy. Zarodnik gładkie o średnicy 6-7 x 9-16 μm[4].

Występowanie i siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Występuje w Ameryce Północnej i Środkowej, Europie, Japonii oraz Australii[6]. W Polsce średnio pospolity. Częściej spotyka się go na podłożu wapiennym[4]. Rośnie na ziemi w lasach liściastych, mieszanych i iglastych, szczególnie pod bukami i jodłami, występuje także w parkach pod lipami. Owocniki wytwarza od czerwca do października[2].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb mikoryzowy[2]. Według niektórych autorów jest grzybem jadalnym[5], inni podają, że surowy jest trujący, ponadto przy jego spożywaniu należy zachować szczególną ostrożność, gdyż łatwo pomylić go z borowikiem szatańskim[4]. Notowano przypadki zatruć po spożyciu tego grzyba w połączeniu z alkoholem[7].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

  • borowik ceglastopory (Boletus luridiformis) też sinieje, ale na trzonie nie ma siateczki, lecz drobne, karminowoczerwone łuski[5].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. 2,0 2,1 2,2 Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-04-15].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 .Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  6. Discover Life Maps. [dostęp 2014-09-01].
  7. Andreas Gminder: Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.