Przejdź do zawartości

Nicolas Bourbaki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Bourbaki)

Nicolas Bourbaki – pseudonim grupy francuskich matematyków, którzy w roku 1935 założyli tzw. grupę Bourbaki działającą przy École normale supérieure w Paryżu, która została przekształcona w 1952 na stowarzyszenie Association des Collaborateurs de Nicolas Bourbaki. Członkami-założycielami grupy Bourbaki byli:

Celem grupy młodych matematyków, założycieli grupy, było napisanie kompletu aktualnych podręczników do matematyki. Te które istniały, niegdyś dobre, były już nieaktualne, a ich język nieprecyzyjny[2]. Po napisaniu pierwszego potrzebowali dodać autora, a ponieważ planowali wiele książek, gdzie autorzy prawdopodobnie będą się zmieniać, postanowili opublikować ją pod pseudonimem. Książki podpisane N. Bourbaki, wzbudzały w środowisku matematyków podziw dla talentu tajemniczego autora[3]. Prawda wyszła na jaw, chociaż matematycy cały czas używali pseudonimu. Mimo że książki miały wielu autorów, były wielokrotnie redagowane przez członków, dlatego nie było widać indywidualnego stylu autorów[4].

Imię „Nicolas” pojawiło się późno, początkowo podpis brzmiał jedynie „N. Bourbaki”. Twórcy grupy uważali, że Bourbaki nie powinien mieć więcej niż 50 lat, aby zachował świeżość umysłu, w efekcie przez lata pracowały cztery generacje[5]. Grupa działała przez 50 lat[6]. Tak jak początkowo, lista „aktualnych” członków grupy była zawsze tajemnicą[7], chociaż krążyły pogłoski o tym, kto do nich należał. Wielu medalistów Fieldsa było członkami grupy[8]. Grupa Bourbaki w swoich książkach używała metody aksjomatycznej, gdzie każda teza musiała być przez nich wcześniej udowodniona. Tego typu tezy mogły pochodzić z różnych działów matematyki. Ich metoda polegała na rozpoczęciu od zagadnień bardziej ogólnych i późniejszym przechodzeniu do szczegółowych[8]. Była to metoda bardzo podobna do formalizmu wprowadzonego przez Davida Hilberta, chociaż przyświecały im inne cele. Była to także pierwsza próba aksjomatyzacji podstaw całej matematyki[8].

Styl Bourbakiego był nowatorski, dziś jest on stosowany powszechnie w całej literaturze matematycznej. Grupa ujednoliciła dużo terminów matematycznych. Wprowadziła dużo nowych, niektóre usunęła, czasami z kilku stosowanych wybrano jeden. Dzisiaj powszechnie stosuje się słownictwo używane przez Bourbakiego[9].

Pozostali członkowie

[edytuj | edytuj kod]

W późniejszym okresie działania grupy dołączyli:

Matematyka według Bourbakiego

[edytuj | edytuj kod]

Jednym z celów Bourbakistów było opracowanie kursu matematyki prezentującego ówczesny stan wiedzy w kluczowych dziedzinach matematyki opartych na teorii mnogości. Seria Elementy matematyki (Éléments de mathématique) składała się z następujących tomów (nie ukazały się one po polsku):

I Théorie des ensembles (teoria mnogości)
II Algèbre (algebra)
III Topologie générale (topologia)
IV Fonctions d'une variable réelle (funkcje jednej zmiennej rzeczywistej)
V Espaces vectoriels topologiques (przestrzenie liniowo-topologiczne)
VI Intégration (całkowanie)
oraz później
VII Algèbre commutative (algebra przemienna)
VIII Groupes et algèbres de Lie (grupy i algebry Liego)

W serii ukazała się także książka Variétés différentielles et analytiques, ale zawierała raczej podsumowanie wyników dotyczących rozmaitości różniczkowalnych, niż prezentację materiału. Dziewiąty i ostatni tom serii, poświęcony teorii spektralnej, ukazał się w roku 1983. Pod koniec XX wieku opublikowano jeszcze dalszą część Algèbre commutative.

Niektóre z książek Bourbakiego stały się klasycznymi pozycjami w swoich dziedzinach, inne były zbyt trudne, by służyć za podręczniki. W roku 1958, gdy zakończono wydawanie pierwotnych sześciu tomów serii, niektóre z pierwszych były od prawie 20 lat nieaktualne[10].

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Association des collaborateurs de Nicolas Bourbaki [online], www.bourbaki.fr [dostęp 2025-11-18] (ang. • niem. • hiszp. • fr.).
  2. ↑ Ciesielski i Pogoda 2005 ↓, s. 244.
  3. ↑ Ciesielski i Pogoda 2005 ↓, s. 242.
  4. ↑ Ciesielski i Pogoda 2005 ↓, s. 245.
  5. ↑ Ciesielski i Pogoda 2005 ↓, s. 246.
  6. ↑ Ciesielski i Pogoda 2005 ↓, s. 250.
  7. ↑ Bourbaki Nicolas, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-10-03].
  8. ↑ a b c Ciesielski i Pogoda 2005 ↓, s. 247.
  9. ↑ Ciesielski i Pogoda 2005 ↓, s. 248.
  10. ↑ John J. O’Connor, Edmund F. Robertson, Bourbaki: the post-war years [online], MacTutor History of Mathematics archive [dostęp 2025-11-18] (ang.).

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]
Polskojęzyczne
Anglojęzyczne
Francuskojęzyczne
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Nicolas_Bourbaki&oldid=79222129”